د روسیې د بهرنیو چارو وزیر به له طالبانو سره ونه ګوري

د دغه سازمان د شمېرو پر بنسټ؛ په افغانستان کې تر ۲۹ میلیونو ډېر خلک بشري مرستو ته اړتیا لري. د مرستې ترلاسه کوونکو نیمایي برخه ښځې دي.

اوږدمهاله شخړې، د اقلیم بدلون، د بیکارۍ سره سخت اقتصادي زوال، د نغدو پیسو کمښت او د خوراکي توکو د بیو لوړوالی د دې لامل شوی، چې افغانستان په نړۍ کې له ستر بشري بحران سره مخ شي.
دغه سازمان وايي؛ د روان کال د می او اکتوبر تر منځ شاوخوا ۱۵،۳ میلیونه کسانو د خوړو سخته ناانډولي تجربه کړې، چې له دې ډلې ۳.۴ میلیونه کسان د سختې لوږې له امله په دوامداره توګه بشري مرستو ته اړتیا لري.

د خوړو نړۍوال پروګرام په پام کې لري، چې تر ۲۰۱۳میلادي کال پورې د ۲۱ میلیون خلکو ملاتړ وکړي.

د دې لپاره په ۲۰۲۳میلادي کال کې، له ۲.۲ ملیارد ډالرو څخه ډېرو مرستو ته اړتیا لري، ترڅو اړمنو خلکو ته سمدستي خوراکي مرستې او د ژوند ژواک لومړنی کومک چمتو کړي.

د خوړو نړۍوال پروګرام اوس د ۱.۰۸ ملیارده ډالرو کمښت سره مخ دی؛ ترڅو د راتلونکو شپږو میاشتو لپاره خپلو فعالیتونو ته دوام ورکړي.

تورن کس غوښتل چې له کوهاټ څخه وتښتي، خو د پولیسو له خوا ونیول شو. هغه اعتراف وکړ، چې د خپل ناوړه عمل د پټولو لپاره یې د مقتول جسد د اټک سیند ته غورځولی و.

د نوشیره ولسوالۍ د پولیسو افسر نصیر محمود په دې اړه وویل، چې د سپټمبر په ۲۰مه یې د خیراباد په سیمه کې د سیند پر غاړه یو جسد وموند، چې له پلټنو وروسته معلومه شوه، چې دا جسد د لایق مشهور په «ملاله» د پېښور د کوهاټ روډ د اوسېدونکي و.

د قتل پېښه سمدستې د مقتول د ملګري، جواد د شکایت په اساس په اکوړه پولیس سټیشن کې ثبت شوې ده او تورن کس حامد نومېږي.

تورن کس د لومړنیو تحقیقاتو په ترڅ کې په خپل جرم اعتراف کړی. هغه ویلي، چې د ۲۰۱۹ میلادي کال راهیسې یې له مقتولې سره نامشروع اړیکې لرلې، کله چې یې هغه له بل چاسره په اړیکه لرلو ولیده نو د حسد احساس دې ته مجبوره کړ، چې وروسته له سختې شخړې هغه په حیات اباد کې په ډزو ووژني.

د اېکسپرېس ټریبیون د راپور له مخې؛ په وروستیو کلونو کې خېبرپښتونخوا د ۷۰ ټرانس جنډر د غمجنو وژنو شاهده ده، چې د دې جرمونو ۶۰ سلنه د شخصي اریکو له امله راپېښې شوې دي.

نوموړې په یوې خبري غونډې کې په افغانستان کې د نجونو او مېرمنو لپاره د کار، زده کړو او ټولنیزو حقونو د خوندیتابه غوښتنه وکړه او ویې ویل، چې افغان مېرمنې باید خپل حقونه تر لاسه کړي.

اغلې امنې زیاته کړه، چې په نېږدې وخت کې به «په اسلام کې د ښځو ونډه» په نامه یوه غونډه هم جوړه شي او په یاده غونډه کې به د افغان مېرمنو او نجونو اوسنی وضعیت وارزول شي.

هغې وویل: “تاسو پوهیږئ چې په دې وروستیو کې د اسلامي همکاریو سازمان افغانستان ته یو پلاوی استولی و. موږ فکر کاوه چې پر طالبانو د فشار راوړلو لپاره د سیمې هېوادونه هم اړین دي. هغوی د نړۍوالې ټولنې برخه دي او باید فشار پرې راوړي تر څو ډاډ ترلاسه کړي چې افغانستان کې د ښځو حقونه یو ځل بیا ورکول کیږي”.

د ملګرو ملتونو د سرمنشي مرستیاله دا څرګندونې په داسې مهال کوي، چې له دې وړاندې د ملګرو ملتونو په غونډه کې د نړۍ ګڼو استازو په افغانستان د مېرمنو او نجونو پر وضعیت اندېښنه څرګنده کړې وه او له طالبانو یې غوښتي وو، چې مېرمنو او نجونو ته دې د هغوی حقونه ورکړي.

طالبانو تر اوسه د ملګرو ملتونو د سرمنشي د مرستیالې دغو څرګندونو ته په ځواب کې څه نه دي ویلي، خو د ملګرو ملتونو غونډې ته په ځواب کې د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد ویلي وو، چې د ملګرو ملتونو په عمومي غونډه کې ګډونوال د دې پر ځای چې د افغانستان پر بنسټيزو مسلو تم شي، د هغه په وینا ټولو فرعي موضوعاتو ته مخه کړې وه.

ښاغلي مجاهد ویلي وو:”په ملګرو ملتونو کې بحثونه او نظرونه فقط د دوو کوچنیو او کورنیو موضوعاتو (د ښځو تعلیم او کار) په لویولو سره منحرف شول.”

د افغانستان د خبریالانو مرکز د پنجشنبې په ورځ (د تلې ۶مه) د رسنیو د ازادۍ او معلوماتو ته د لاسرسي په برخه کې د طالبانو ۱۳ فرمانونه تشریح کړې.

په راډیو او ټلویزیون کې د ښځو کار نه کول؛ د طالبانو لومړۍ فرمان دی. په کابل کې د ملي (دولتي) ټلویزیون د ښځینه کارکوونکو پر کار بندیز د دې بندیزونو یوه بېلګه ده.

د مظاهرو او مدني اعتراضونو څخه د رسنیو د پوښښ مخنیوی هم رسنیو ته د طالبانو یو بل فرمان دی.

د طالبانو د کورنیو چارو وزارت د وږي په ۱۷ مه پر هر ډول مظاهرو بندیز ولګاوه او ویې ویل: «د سرغړونې په صورت کې به د هرې پېښې مسوولیت د سرغړونکو پر غاړه وي.»

اطلاعاتو ته د لاسرسي محدودیت هم د هغو نورو لارښوونو له جملې څخه دی، چې د طالبانو رسنیز مرکز د ۱۴۰۰لمریز کال د ثور میاشتې په ۲۸ مه نېټه د ۱۱ مادیز مقرراتو په بڼه اعلان کړل.

د هغو موضوعاتو خپرول چې له اسلام سره په ټکر کې وي، ملي شخصیتونو ته سپکاوی، ملي او شخصي حریم ته سپکاوی، د طالبانو د رسنیو مرکز تر څارنې لاندې د راپورونو خپرول هغه نور مقررات دي، چې طالبانو پر رسنیو وضع کړي دي.

د دې ترڅنګ د «افغانستان د اسلامي امارت» تر عنوان لاندې د افغانستان د حکومت په توګه د طالبانو د معرفي کول یو له بل بندیز څخه دی، چې طالبانو پر رسنیو لګولی دی. تر دې مهاله هېڅ هېواد دغه ډله په رسمیت نه ده پېژندلې.

د موسیقۍ پر خپراوي بندیز، په ټلویزیوني ډرامو کې د ښځو پر حضور بندیز، د فلمونو او ټلویزیوني سریالونو پر خپرېدو بندیز، د تفریحي پروګرامونو پر خپرېدو بندیز لګول، چې پکې «شخصیتونو ته سپکاوی شوی وي» او د هغو پروګرامونو پر خپرېدو بندیز لګول، چې ښځې په کې شاملې دي؛ هغه مقرارت دي چې طالبانو یې له رسنیو د منلو غوښتنه کړې.

په ځینو ښارونو کې د ښځو د غږونو پر خپرولو بندیز هم یو له دې مقرارتو څخه دی.

په هلمند کې د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور ریاست څلورو راډیوګانو: سباوون، سکوت، غږ او لښکرګاه راډیو ته خبرداری ورکړی، چې په هېڅ حالت کې دې د ښځو غږونه نه خپروي.

طالبانوپه رسنیو کې هم د جنسیت توپیر لازمي ګڼي، له همدې امله باید نارینه او ښځینه خبریالان په جلا چاپیریال او جلا - جلا پروګرامونو کې څرګند شي.

په همدې اساس د روان کال د زمري په نهمه نېټه طالبانو په ننګرهار کې د همیشه بهار شبکې د خبریالانو روزنیز ورکشاپ د نارینه او ښځینه و په شتون سره بند کړ.

د پورتنیو مواردو ترڅنګ د طالبانو د امر بالمعروف و نهې عن المنکر وزارت په یوه فرمان کې اعلان کړی، چې د طالبانو له مخالفینو او منتقدینو سره د رسنیو مرکې منع دي.

په همدې اساس په کابل کې د طلوع نیوز، يک، اريانا او شمشاد په ګډون د څلورو خصوصي ټلوېزيونونو رييسان د طالبانو له خوا د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت ته احضار شول.

د طالبانو د مشر ملا هبت الله د حکم پر بنسټ؛ د طالبانو د حکومت پر چارواکو نیوکه د شریعت خلاف کار دی او کار منع شوی دی.

په افغانستان کې د امریکا غږ، بي بي سي او دویچه ویله په ګډون د نړۍوالو ټلویزیونونو پر خپرونو هم بندیز ولګېد. له «منع شویو» رسنیو سره د کار کولو ممانعت یو له هغو نورو مسایلو څخه دی چې طالبانو ورته اشاره کړې ده.

د سیاسي، امنیتي او ټولنیزو منځپانګو سره د سوداګریزو اعلانونو په خپرولو بندیز د نورو مقرراتو څخه دي، چې طالبانو په رسنیو باندې وضع کړي دي.

د افغانستان د خبريالانو مرکز د دغو مقرراتو په شمېرلو او د اندېښنې په څرګندولو سره وويل، چې د دې محدوديتونو لګول د رسنيو په کار کې بې ساری شاتګ رامنځته کړى دى.

یونېسف زیاتوي، چې په افغانستان کې له نېږدې دېرش میلیونه اړمنو کسانو څخه یې نېږدې نیمايي برخه چې ماشومان دي بشري مرستو ته اړتیا لري.

دغه سازمان په خپل نوي خپاره کړي راپور کې وايي: “په افغانستان کې له ۲۹،۲ میلیونه اړمنو کسانو څخه ۱۵،۸ میلیونه ماشومان بشري مرستو ته اړتیا لري”.

یاد سازمان زیاتوي، چې په دغو ماشومانو کې ۸۷۵۰۰۰ یې له پنځو کلونو څخه کم عمرونه لري او د شدیدې خوارځواکۍ له امله درملنې ته ضرورت لري.

یونېسف په خپل راپور کې ویلي، چې د روان کال له پیله تر اګسټ میاشتې پورې په ۳۳۳ ولسوالیو کې د شدیدې نسناستې نېږدې ۱۵۲۰۰۰ پېښې ثبت شوې دي.

یونېسف دا راپور په داسې مهال خپروي، چې روانه اونۍ د خوړو نړۍوال پروګرام (ډبلیو اېف پي) ویلي، که په افغانستان کې اړمنو کسانو ته د اړتیا وړ مرستې ور نه کړل شي، دا به د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې د ښځو د ژغورنې د وروستۍ لارې له لاسه ورکول وي.

د خوړو نړۍوال پروګرام د سې شنبې په ورځ (د تلې ۴مه) په اېکس شبکه کې لیکلي، چې د بودیجې د کمښت او نشتوالي له امله به یو میلیون میندې او د هغوی ماشومان له خوراکي مرستو بې برخې شي.

دا په داسې حال کې ده، چې په افغانستان کې د طالبانو له واکمنۍ وروسته ښځې په بې ساري توګه له ټولنې څخه لېرې کړی شوي او له امله یې په دغه هېواد کې د بې ‌وزلۍ کچه زیاته او د مرستو بهیر هم له جدي ننګونو سره مخامخ شوی دی.

د خوړو نړۍوال پروګرام زیاته کړې، د بودیجې د کمښت له امله دغه پروګرام اړ شوی، چې په افغانستان کې له اړمنو کسانو سره خپلې مرستې کمې کړي او شاوخوا ۱۵ میلیونه افغانان د سخت بشري ناورین له ګواښ سره مخامخ شي.