نارویژي لیکوال او ډرامه لیکونکي یون فوسه د ادبیاتو د نوبل جایزه وګټله

نوموړي په ټلیګرام پیغام کې ویلي چې ژغورونکي لا هم د پېښې ځای کې دي او خلک له کنډوالو باسي.

اوکرایني چارواکو داسې انځورونه خپاره کړي چې پکې ژغورونکي ورانو شویو ودانیو کې له کنډوالو مړي باسي.

لا هم مالومه نه ده چې پر دغه دوکان او کاپي توغندیز او که هوايي برید شوی دی.

د اوکراین ولسمشر ویلادیمیر زیلنسکي‌ چې له اروپايي مشرانو سره په اسپانیا کې سرمریزه لري دې پېښې ته غبرګون ښودلی او ویلي یې دي د روسیې ترهګري باید ودرول شي.

نوموړي خپل تلیګراف پیغام کې ویلي، چې له ترور د خپل هېواد د خوندیتوب، د هوايي دفاع پر پیاوړتیا، د سرتېرو پر ځواکمنولو له دې مشرانو سره خبرې لري.

په افغانستان کې د طالبانو له بیا ځلې واکمنېدو وروسته، په دغه هېواد کې د بشري حقونو څخه د سرغړونو ګڼې پېښې ثبت شوې دي.

ملګرو ملتونو په خپل وروستي راپور ویلي وو، چې د طالبانو له خوا پر ښځو او نجونو شدیدو بندیزونو سربېره د پخواني حکومت د غړو شکنجه کول، زنداني کول او حتا د وژلو ګڼې پېښې یې ثبت کړي، چې د بشري حقونو څخه سرغړونه ګڼل کیږي.

اروپايي پارلمان په یوه پرېکړه لیک کې ویلي، چې په افغانستان کې د جمهوري نظام له سقوط وروسته د طالبانو په واکمنۍ کې د بشري حقونو سرغړونې زیاتې شوې دي.

دغه پرېکړه لیک کې ویل شوي، چې دوی په افغانستان کې د بشري حقونو ټولې سرغړونې په کلکه غندي او زیاته کړې یې ده، چې د طالبانو له خوا د پخواني حکومت امنیتي سرتېري او غړي ځورول، پر مېرمنو او نجونو ټکان ورکوونکي بندیزونه او ځورونې ، د جنسیت پالنې تبعیضي پالیسي او د بشري او مدني حقونو فعالین په نښه کول د اندېښنې وړ مسایل دي.

د اروپا پارلمان د طالبانو له حکومته غوښتي، چې د عمومي بښنې ژمنه دې په بشپړه توګه عملي کړي.

اروپايي پارلمان له طالبانو څخه غوښتي، چې د نړۍوالو مکلفیتونو په پام کې نیولو سره د ښځو او نجونو پر حقونو سخت بندیزونه لغوه کړي.

د دغه پارلمان یو غړی شان کیلي وايي، چې دوی د افغانانو د نه خوندیتوب لپاره خواشیني دي او طالبان د دوی پر وړاندې له هر ډول سختو سزاګانو کار اخلي.

نوموړي زیاته کړه:“پرته له شکه طالبانو له بشري حقونو څخه سختې سرغړونې کړي، پر خبریالانو، پخوانیو امنیتي او دفاعي ځواکونو او مدني فعالانو یې زیاتی او ظلمونه کړي او وهلي ټکولي یې دي."

د اروپايي پارلمان دغه غړی د ملګرو ملتونو له خوا د ۸۰۰ ثبت شويو قضیو یادونه هم کوي او وايي، چې په دغو قضیو کې د صحرايي محاکمو، وژنو، بندي کولو او ځورولو پېښې موجودې دي.

طالبانو تر دې مهاله د اروپايي پارلمان د دغه پرېکړه لیک په اړه څه نه دي ویلي، خو له دې وړاندې د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد ویلي وو، چې په افغانستان کې ښځو او نجونو ته د هغوی اسلامي حقوق ورکړل شوي او د ښځو او نجونو د زده کړو مساله د دوی داخلي مساله ده.

اروپايي پارلمان د اروپايي ټولنې یو له مهمو سازمانونو څخه دی، چې دا مهال ۲۷ غړي هېوادونه لري او د نړۍ په ټولو مهمو مسالو کې دریځ نیسي.

د دغو ویډیوګانو څخه په یوې کې د رالیږونکي په وینا؛ دوه تنکي ځوان کډوال چې ۱۶ او ۱۷ کلن دي، د تهران یوه طبي مرکز ته وړل شوي، چې په چاقو د وهلو له امله ژور ټپونه لري.

په ویډیو کې دوه تنکي ځوانان بې کمیسه په بستر پراته دي او له ټپونو یې وینې روانې دي.

د همدې روغتيايي مرکز په دهلېز کې يو بل ځوان هم ليدل کېږي، چې د چپې سترګې لاندې یې له وینو ډک زخمونه لیدل کیږي او وايي، چې په چاقو پرې بريد شوی دی.

هغه کس چې ویډیو یې ثبت کړې، په داسې حال کې چې د ځوان په شا کې ژوره ټپ ښيي وايي: «وګورئ، دا د ایران د اسلامي جمهوریت حکومت دی؛ دا حکومت او خلک یې له افغانانو سره څه ډول چلند کوي؟»

په ویډیو کې د ښځینه نرسې غږ اوریدل کیږي، چې زخم د پانسمان په حال کې دی او وایي: «ښه ورځ دې ونه ګوري هرچا چې داسې وهلي یاست؛ اخر موږ خو نه غواړو چې دا بدبختان داسې شي.»

https://x.com/afintlpa/status/1709913205579956485?s=20

یوه بله زړه بوږنوونکې ویډیو چې په ټولنیزو رسنیو کې خپریږي یو ځوان مهاجر ښیې، چې د ټپي لاس او ویره لرونکي څهرې سره پر ځمکه پروت دی؛ په داسې حال کې چې څو سړیو پرې حمله کړې ده.

یو ځوان چې پلنګي پوځي جامې او ورزشي بوټونه یې په پښو دي، د قمه (د توري په شان وسله) یې په لاس کې ده او پر کډوال سړي چیغي وهي او هغه مجبوروي چې ووایي افغان دی او بیا سنندج ته نه راځي.

بریدګران پخپله د دې صحنې ویډیو اخلي او د کمرې په مخ کې مهاجر سړی ځوروي او ناوړه چلند ورسره کوي.

د برید کوونکي له تلفظ او د سنندج ښار له نوم څخه چې په ویډیو کې تکرار شوی، څرګنده ده چې ویډیو د ایران په لویدیځ کې د کردستان په ولایت کې اخیستل شوې ده.

دا ولایت یو له هغو سیمو څخه نه دی، چې افغان کډوال یې معمولاً د کار او استوګنې لپاره غوره کوي او څرګنده ده چې دغه ټپي او ځورول شوی سړی یو له هغو کډوالو څخه دی، چې د ځمکني ټرانزیت په نیت دغه ولایت ته داخل شوي او اروپا یا ترکیې ته د تګ لپاره تللی دی.

په وروستیو ورځو کې په ایران کې له افغان کډوالو سره د خلکو د ناوړه چلند راپورونه زیات شوي دي.

په ټولنیزو شبکو کې داسې کمپاینونه هم شتون لري چې ایراني کاروونکي د افغان مهاجرینو د ویستلو غوښتونکي دي. البته، د ایراني کاروونکو یوه بله ډله د مهاجرینو په وړاندې د "توکمپالنې" چلند ردوي او له خپلو هېوادوالو څخه غواړي، چې د هغو کډوالو سره مهربانه واوسي چې د طالبانو څخه تښتیدلي دي.

په افغانستان کې د طالبانو واک ته له رسېدو وروسته په میلیونونه افغانانو له هېواده کډې وکړه، چې ډېرو یې ګاونډیو هېوادونو په ځانګړې توګه ایران او پاکستان کې له پناه اخیستلو پرته بله لار ونه موندله.

پاکستان او ایران هغه هېوادونه چې حکومتونه یې په افغانستان کې پر بهرنیو ځواکونو د طالبانو له بریدونو څخه په پراخه کچه ملاتړ کوي او د ځینو راپورونو له مخې دغې ډلې ته یې خپلې پولې خلاصې کړې وې.

اوس په افغانستان کې د لویدیځ په ملاتړ د حکومت په نسکورېدو، د مهاجرینو له یوې ډلې سره مخ دي، چې خپل کار، ژوند او هوساینه یې له لاسه ورکړې او د کډوالۍ لار یې خپله کړې ده.

په ایران کې د افغان مهاجرینو د شمېر په اړه تر اوسه کره راپور نه شته؛ خو د ایران د کورنیو چارو وزیر په دې وروستیو کې ویلي، چې په ایران کې د افغان مهاجرینو ټولټال شمېر ۵ میلیونو ته رسیږي.

د جمهوریت له نسکورېدو مخکې ایران ویلي وو، چې د درې میلیونو افغان کډوالو کوربه توب کوي، چې نیمايي یې بې اسناده کډوال وو.

په دې حساب سره د همدې حکومت د معلوماتو له مخې؛ په ایران کې د مېشتو افغانانو په شمېر کې ۲ میلیونه کډوال اضافه شوي دي.

د هند په سیکیم ایالت کې لوناک ډنډ له څنډو پروناوبه روانې او د لوی سیلاب لامل شوې.

د چارواکو په وینا د دې پېښې له امله تر ۲۲ زره کسانو ژوند اغیزمن شوی دی.

دا د سوېلي اسیا غرونو کې د اقلیمي بدلون له امله تر ټولو مرګونې پېښه ده.

د سیکیم هواپوهنې اداره وايي، د اکتوبر لومړیو پنځو ورځو کې په دغه سیمه کې ۱۰۱ ملي متره باران شوی دی، چې تر عادي باران دوه برابرو زیات دی.

دا باران له ۱۹۶۸ وروسته د سختو سېلابونو سبب شوی. په هغه کال د سېلاب له امله تر زرو کسان مړه شوي وو.

دا اداره راتلونکو دریو ورځو کې هم په دغه ایالت او ورڅېرمه سیمو کې د درانه باران اټکل کوي.

ایرنا خبري اژانس په یوه راپور کې لیکي، چې ابراهیم رییسي د اسلامي وحدت په اوم نړۍوال کنفرانس کې نن چهار شنبه ( د تلې ۱۲مه) ویلي، چې له افغانستان څخه د امریکا وتل په اوسني عصر کې یو ښه فرصت دی.

هغه زیاته کړې، چې دا ‌مهال په افغانستان کې څه باندې ۳۵زره معلول کوچنیان ژوند کوي، چې دا د هغو کسانو د موجودیت پایله ده، کومو چې د بشري حقونو دعوې کولې.

ابراهیم رییسي وویل : “شل کاله امریکا په افغانستان کې وه، کورونه یې وران کړل، ښځې او نارینه یې ووژل، دوی له ویجاړۍ پرته ګټه نه ده رسولې”.

نوموړي پر طالبانو غږ کړی، چې له دغه فرصت څخه دې ګټه واخلي او په افغانستان کې دې د ټولو قومونو او مذهبونو حقونو ته درناوی وکړي.

رییسي په افغانستان کې د طالبانو له خوا پر ښځو د لګېدلو بندیزونو په اړه څه نه دي ویلي؛ زیاته کړې یې ده، چې قومي، مذهبي او ژبني تعصبات د شخړو او جګړو پرته بله پایله نه لري.

همداراز نوموړي د اسلامي مذهبونو د نږدې والي نړۍواله شورا په استازیتوب د افغانستان په روانې کشالې کې د هر اړخیزې همکارۍ اعلان هم وکړ.

تر دا مهاله امریکايي چارواکو د ایران د ولسمشر د دغه ډول څرکندونو په اړه څه نه دي ویلي او نه هم طالبانو د ایران د ولسمشر له خوا د اسلامي مذهبونو د نږدې والي نړۍوالې شورا د همکارۍ په اړه رسنیو ته څه ویلي دي.

د یادونې وړ ده ، چې په ۲۰۲۱ کال کې له افغانستان څخه د بهرنیو ځواکونو له وتلو وروسته د ایران ولسمشر په یوې خبري غونډې کې په افغانستان کې د امریکا د ماتې اعلان وکړ.