په ایران کې د افغان مهاجرینو د ځورونې او ناوړه چلند د زړه بوږنوونکو ویډیوګانو خپرېدل

د چین د دولتي رسنۍ د راپور له مخې، وانګ يي په دې ناسته کې وویل، چې بېجنیګ به تل په افغانستان کې د ټولشموله سیاسي جوړښت د رامتځته کېدو ملاتړ وکړي.

نوموړي دا هم ویلي چې غواړي له ګاونډیانو سره د افغانستان د اړیکو په پراختیا او له سیمه ییزو اقتصادي همکاریو سره یې په یوځایېدو کې هم مرسته وکړي.

دغه لوړپوړي چینايي ډیپلوماټ دا هم ویلي چې د افغانستان حاکمیت او ځمکنۍ بشپړتیا او د افغانانو خپلې پرېکړې ته درناوی لري.

د دغه راپور له مخې، امیرخان متقي ویلي چې طالبانو د ترهګرۍ پرضد ډېر څه کړي او هم یې د چین لپاره امنیتي ګواښ د ځان لپاره ننګونه بللې او ویلي یې دي چا ته به اجازه ور نه کړي چې افغان خاوره د چین د سولې او ټیکاو پرضد وکاروي.

د چین اوسنۍ غوښتنه په داسې مهال ده چې څو اونۍ وړاندې داسې راپورونه نشر شول، چې پنځه اویغوریان چې د افغانستان په په بدخشان کې یې عادي ژوند کاوه طالبانو نیولي او کابل ته یې انتقال کړي دي.

تر اوسه د دې کسانو سرنوشت نه دی معلوم چې چین ته سپارل شوي او که له طالبانو سره بندیان دي.

د اټکل له مخې؛ ښايي ۱.۷ میلیونه هغه افغان کډوال چې په پاکستان کې غیرقانوني مېشت دي په جبري ډول له پاکستان څخه وویستل شي.

پاکستان د نشنل اېپېکس کمېټې په ناسته کې پرېکړه کړې، چې ټول هغه بهرني وګړي چې په پاکستان کې په غیر قانوني توګه اوسیږي، د روانې میاشتې د اکټوبر تر پایه دې له دغه هېواده ووځي.

د پاکستان د نشنل اېپېکس کمېټې سې شنبې (د تلې ۱۱مه) په یوه ناسته کې چې د پاکستان سرپرست حکومت لومړي وزیر ترڅنګ د پوځ مشر هم کډون کړی پرېکړه وکړه، چې افغان کډوال د اکټوبر له ۱۰مې نېټې څخه د نومبر تر لومړۍ نېټې پورې د کډوالۍ کارتونو او تذکرو سره د تګ او راتګ اجازه لري.

د طالبانو د کډوالو او راستنېدونکو چارو وزارت نن پنجشنبه (د تلې ۱۳مه) په یوې اعلامیې کې ویلي، چې د یاد وزارت مسلکي معین عبدالرحمان راشد په کابل کې د ملګرو ملتونو د کډوالو د عالي کمېشنرۍ (UNHCR) له مشر لېونارډ زولو سره لیدلي او له نوموړي سره یې د کډوالو د بېرته راستنېدو او په پرتو ستونزو خبرې کړې دي.

په اعلامیه کې راغلي، چې پاکستان په نېږدې درېیو اونیو کې ۲۳ زره افغانان په جبري ډول له پاکستان څخه راویستل شوي دي.

په اعلامیه کې د کډوالو او راستنېدونکو چارو وزارت د مرستیال په حواله ویل شوي، چې پاکستان د ټولو نړۍوالو قوانینو خلاف افغان کډوال راوباسي.

نوموړي زیاته کړې، چې دوی شړل شویو کډوالو ته هرکلي وايي، خو د ملګرو ملتونو د کډوالو د عالي کمېشنرۍ مرستې ته اړتیا لري.

اعلامیه زیاتوي، چې د ملګرو ملتونو د کډوالو د عالي کمېشنرۍ مشر له پاکستانه غوښتي، چې د کډوالو په برخه کې باید نړۍوال قوانین مراعت کړي او دوی په یاده مساله کې د پاکستان له حکومت سره خبرې اترې پیل کړې دي.

نوموړي هیله څرګنده کړې ده، چې ښايي د پاکستان له حکومت سره د دوی روانې خبرې مثبته نتیجه ولري.

د ملګرو ملتونو د کډوالو د عالي کمېشنرۍ دغه چارواکي زیاته کړې، چې د طالبانو د کډوالو چارو وزارت او دغه کمېشنري باید د بېرته راستنېدونکو لپاره د مرستې رسولو لازم ترتیبات ونیسي.

په یاده اعلامیه کې ویل شوي چې، لیونارډ زولو د ستنیدونکو افغان کډوالو د ستنیدلو لپاره د یو ګډ پلان د ترتیبولو غوښتنه هم کړې ده.

د بښنې نړۍوال سازمان د بیا چهارشنبې په ورځ د پاکستان له حکومته وغوښتل، چې د افغان کډوالو "تاریخي ملاتړ" ته دوام ورکړي او له پاکستانه د هغوی د شړلو ګواښ عملي نه‌کړي.

دغه سازمان ویلي، چې په افغانستان کې به دغه کډوال د طالبانو له ځورونې سره مخامخ شي.

د سویلي اسیا په چارو کې د بښنې نړۍوال سازمان یوې مشرې نادیه رحمان ویلي؛ دغه سازمان د پاکستان له حکومته غواړي افغان کډوالو ته اجازه ورکړي، چې د وېستلو له وېرې پرته په برم او عزت سره په پاکستان کې ژوند وکړي.

د هند په سیکیم ایالت کې لوناک ډنډ له څنډو پروناوبه روانې او د لوی سیلاب لامل شوې.

د چارواکو په وینا د دې پېښې له امله تر ۲۲ زره کسانو ژوند اغیزمن شوی دی.

دا د سوېلي اسیا غرونو کې د اقلیمي بدلون له امله تر ټولو مرګونې پېښه ده.

د سیکیم هواپوهنې اداره وايي، د اکتوبر لومړیو پنځو ورځو کې په دغه سیمه کې ۱۰۱ ملي متره باران شوی دی، چې تر عادي باران دوه برابرو زیات دی.

دا باران له ۱۹۶۸ وروسته د سختو سېلابونو سبب شوی. په هغه کال د سېلاب له امله تر زرو کسان مړه شوي وو.

دا اداره راتلونکو دریو ورځو کې هم په دغه ایالت او ورڅېرمه سیمو کې د درانه باران اټکل کوي.

د دغې تعهدنامې له مخې د مالیې وزارت هر کارکوونکی ژمنه کوي چې «خپل صورت او سیرت پر سنتو برابروي، د لمانځه لپاره جومات ته ځي، د دعوت او ارشاد ریاست اړوند درسونو ته حاضریږي.»

په دې تعهدنامه کې داسې نورې ژمنې هم یادې شوې دي.

افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته د طالبانو مالیې وزارت څخه یو مکتوب هم رسېدلی چې تېره اونۍـ میزان په ۷ مه - د دې وزارت د بشري منابعو ریس مولوي احمد شاه شاکر صادر کړی دی.

په دې مکتوب کې راغلي چې د مالیې وزارت په مرکز او ولایتونو کې ټول کارکوونکي باید د امر بالمعروف او نهې له منکر وزارت اړوند د دعوت او ارشاد ریاست یوه تعهدنامه لاسلیک کړي.

د طالبانو د مالیې وزارت اړوند پر مرکز سربېره د ولایتونو په شمول ټولو ادارو کې پر مامورینو د دې تعهدنامې لاسلیکول جبري شوي دي.

د طالبانو د امربالمعروف او نهې له منکر وزارت د دې ډلې تر کنټرول لاندې ټولو ادارو کې خپل یو مستقل ریاست جوړ کړی دی، چې په ورته تعهدنامو کې راغلې مادې تعقیب او عملي کوي.

طالبان واک ته له رسېدو راپدېخوا ورځ تر بلې پر خلکو محدیدیتونه زیاتوي.

د هغې په خبره، پاکستان د کوم ځانګړي شهریت یا وګړتوب خلاف نه دی، بلکې د افغانانو په ګډون په دغه هېواد کې د ټولو بې قانونه استوګنو پرضد عملیات کوي.

پاکستاني چارواکي افغان کډوال د دغه هېواد ناامنۍ کې ښکېل ګڼي او تازه د پښتونخوا امنیتي چارواکو ویلي چې د دغې صوبې په ۷۵ سلنه بریدونو کې افغانان لاس لري.

په دې وروستیو کې د پاکستان امنیتي ځواکونو په مختلفو ښارونو په تېره کراچۍ او اسلام اباد کې سلګونه افغان کډوال نیولي دي.

په دوی کې داسې کسان هم شته چې پاکستان کې د اوسېدو قانوني اسناد هم لري.

په اسلام اباد کې د طالبانو سفارت وايي، درې افغانان تر نیول کېدو وروسته وژل شوي دي.

د پاکستان حکومت بې قانونه افغان کډوالو ته د اکتوبر تر پایه د وتلو وخت ور کړی دی.

د طالبانو د ملي دفاع وزیر د افغان کډوالو په تړاو د پاکستان دا پرېکړه غندي او ناعادلانه یې بولي.

ملا یعقوب مجاهد ویلي، چې دغه ډول پرېکړې د دواړو هېوادونو اړیکې ترینګلې کوي.

نوموړي نن په یوه غونډه کې د پاکستان له خلکو او علماوو وغوښتل، چې خپل حکومت له دې پرېکړې راوګرځوي.

د ملګرو ملتونو کډوالو ادارې هم د اسلام اباد د دې پرېکړې مخالفت کړی او ویلي یې دي چې کډوال باید پخپله خوښه افغانستان ته ستانه شي.

د بښنې نړیوال سازمان هم له پاکستان غوښتي چې د افغان کډوالو له ځورولو لاس واخلي.