بې پولې ډاکټران: په هرات کې د نن سهار د زلزلې له امله ۱۱۷ کسان ټپیان شوي

دغه وزارت زیاتوي، چې د ننګرهار ولايت د تورخم د کډوالو چارو د مشر د مالوماتو له مخې۵۱۷ کورنۍ، چې دوه زره او ۸۱ تنه کېږي د تورخم له لارې هېواد ‏ته راستنې شوې او د کډوالو چارو ادارې کې له نوم‌ليکنې وروسته د مرستو د ترلاسه کولو په موخه د کډوالۍ نړۍوال سازمان ته ورپېژندل شوې.

‏ورته مهال د طالبانو د کډوالو او بېرته ستنېدونکو چارو وزارت د چهارشنبې په ورځ د (تلې په ۱۹مه) په اېکس پاڼه لیکلي، چې له ايرانه هم تر درې زرو زيات افغان کډوال هېواد ته ستانه شوي دي.

‏دغه وزارت لیکلي، چې له ايرانه درې زره او ۱۴۰ تنه افغان کډوال د (تلې په ۱۸مه) په خپله خوښه او جبري توګه هېواد ته ستانه شوي.

‏دغه وزارت زیاته کړې، چې د اسلام کلا د سرحدي مشر په وینا په دغو ستنو شویو کډوالو کې کورنۍ هم شاملې دي چې له ډلې يې ۲۸۲ تنه یې د مرستو ترلاسه کولو په موخه د کډوالۍ نړۍوال سازمان ته ور وپېژندل شوې، چې ورسره د خوراکي او نورو توکو مرستې وشوې.

د کډوالو د ستنېدو لړۍ په داسې حال کې چټکه شوې، چې په دې وروستیو کې دغه دواړو هېوادونو اعلان وکړ چې له دې وروسته به ناقانونه کډوال له خپلو هېوادونو باسي.

د راپورونو له مخې دغه پرېکړه د خېبرپښتونخوا صوبې د مردان د منځنۍ او ثانوي تعليمي ادارې له‌خوا شوې ده.

خبرپاڼه زیاتوي:«د پاکستان دغه اقدام نه یوازې د افغان ځوانانو د زده‌کړو د ودې لپاره د دوی ژمنې روښانه کوي؛ بلکې د دواړو هېوادونو ترمنځ د پیوستون او نیکمرغۍ د سمبول په توګه هم کار ورکولای شي.»

د فیس معاف کولو په خبرپاڼه کې راغلي:« پاکستان د ستونزو په وخت کې د خپلو افغان وروڼو او خویندو سره د ملګرتیا او ملاتړ لاس اوږدوي.»

په دې وروستیو کې د پاکستان حکومت اعلان کړی، چې ناقانونه او هغه کډوال چې د پیسو په بدل کې یې د پېژندګلوۍ کارټونه اخیستي دي له دغه هېواده باسي.

د پاکستان په پلازمېنه اسلام اباد کې افغان کډوال شکایت لري، چې د دغه اعلان وروسته حکومت په ښوونځیو فشار راوړی چې افغان کډوال ماشومان دې ښوونځي ته نه پرېږدي.

افغان فعاله زینب چې د اسلام اباد ښار اوسېدونکې ده وایي:« له هغه وروسته چې حکومت د ناقانونه کډوالو د اېستلو اعلان وکړ، اوس د ماشومانو ښوونځی مې وایي چې دوی نور د زده‌کړو اجازه نه لري.»

هغه وایي:« دولتي ښوونځیو کې یې اجازه نه ورکوله، ورور مې راته له کاناډا پیسې واستولې چې خپل ماشومان په شخصي ښوونځي کې شامل کړم؛ خو اوس پولیسو ښوونځیو ته ویلي، چې بې ویزو ماشومانو ته به د زده‌کړې اجازه نه ورکوئ او اوس مې هغه پیسې هم نه راکوي.»

د پاکستان په بېلابېلو سیمو او بېلابېلو صوبو کې بېلابېل قانون چلیږي او د چا چې څه ‌‌‌‌‌‌ډول خوښه وه هماغه شان قانون پلې کوي؛ خو په دغسې حالت کې افغانان وایي، چې هک حیران دي څه وکړي او چا ته له ګېلو مانو ‌‌‌‌‌‌ډک زړونه تش کړي.

جلیل عباس جېلاني چې د اذربایجان په پلازمېنه باکو کې د اقتصادي همکاریو سازمان (ای سي او) په ناسته کې خبرې کولې دا یې هم وویل:« لا هم په افغانستان کې د پراخ بنسټه حکومت نښې نښانې نه لیدل کېږي، چې ټول ولسونه په کې برخه ولري.»
‎هغه د خبرو په بله برخه کې بیا د طالبانو حکومت له فساده پاک وباله او زیاته یې کړه:« د کوکنارو د کرکیلې په برخه کې لاسته راوړنې لري او د پخوا پرتله په کې امنیتي وضیعت مخ په ښه کېدو دی.»

هغه د افغانستان له ټولو ګاونډیو هېوادونو وغوښتل، چې د دغه جګړه ځپلي هېواد په اقتصادي پرمختګ کې ونډه واخلي او د کاسا ۱۰۰۰ پروژې، د افغانستان ټرانس د اوسپنې پټلۍ او ټاپي پروژو په عملي کولو کې رغنده ونډه واخلي، ځکه د هغه په وینا «د دغو پروژو ګټه د سیمې ګردو هېوادونو ته رسېږي او د سیمې هېوادونه یو له بل سره نښلوي.»

خو په دغې ناسته کې د افغانستان د داسې ګاونډیو هېوادونو استازو هم برخه لرله، چې لا هم په افغانستان کې د روان وضعیت له امله اندېښمن دي.

ګاونډي تاجکستان تل دا نیوکه کړې، چې لا هم د افغانستان له پولو د نشه‌یي توکو پریمانه قاچاق کېږي او هلته د بشري حقونو او نورو قومونو، سیاسي ‌‌‌‌‌‌ډلو او لږکیو له حقونو سرغړونه کېږي، هغه څه چې طالبان یې نه مني.

زلزله هم د نورو طبیعي پېښو په شان په خلکو کې وېره خپروي او د اروپوهانو په وینا، هغه زلزله ځپلي چې په دغو پېښو کې یې د کورنیو غړي له منځه تللي، د نورو پېښو په شان په ډېرو کې د ټروما لامل کېږي.

په دې اړه د پوهتون استاد او ارواه پوه شرف الدین عظیمي وایي:« ټروما نه یوازې په اغېزمن شویو کسانو؛ بلکې په نورو هغو کسانو کې چې د دغو کسانو وضعیت ګوري پیدا کېږي. د دغو کسانو سره باید اروایي مرستې وشي، باید د دوی درملنه وشي او اروایي مشورې ورکړل شي. که دغه ټروما په دوی کې پاتې شي؛ نو د اوږدمهال لپاره د دوی په چارو، احساساتو او کړنو اغېز کوي او دغه ټروما نه یوازې دا چې پر دوی ان په راتونکې کې د دوی پر ماشومانو هم اغېز کوي.»

پوښتنه دا ده، چې په دغه حالت کې خلک باید څه وکړي؟

په لومړي سر کې باید خپلو خبرو ته پام وکړي، یانې داسې خبرې چې په اغېزمنو کسانو بد اغېز کوي باید له کولو یې ډډه وکړو.

د اروایي اړخه له دوی څخه د قرباني شویو خپلوانو په اړه ډېر ونه پوښتو، چې څو تنه د کورنۍ غړي مو له لاسه ورکړي او څه ډول حالت لرئ؟

ښاغلی عظیمي د رسنیو د اغېز په اړه داسې وایي:« موږ د ځېنو خبریالانو او یوټیوب چلوونکو له خبري پوښښه منندوی یو، دوی نه یوازې دا چې د اغېزمنې شوې سیمې په اړه له موږ سره مالومات شریکوي، دغه موضوع یې ملي کړه او مرستو لپاره یې خلک راجلب کړل؛ خو د یوه سپین ږېري چې د کورنۍ ټول غړي یې له لاسه ورکړي او ژاړي دغه پوښتنې چې د کورنۍ څومره غړي دې له لاسه ورکړي؟ څه احساس لرې؟ دا ډېرې بې منطقه پوښتنې دي، چې په غم کې ډوب له یوه غمجن کسه یې وپوښتو.»

هغه وایي:« هرات له اروایي اړخه د سټرس په لوړه کچه کې دی. په دغو سیمو کې د بې وزلۍ فشارونه زیات شوي دي.»

هغه زیاتوي:« پېښې او ناورینونه د خلکو اروایي حالت له کنټروله باسي، داسې حالت کې وېره، بې وسي، اندېښنې او بې کفایتي رامنځته کېږي.»

ښاغلی عظیمي وایي:« د داسې پېښو پرمهال باید د خلکو شخصي حریم ته هم پاملرنه وشي، د راپور ورکولو پرمهال باید د چا شخصي حریم ته زیان ونه رسېږي چې په وروستۍ پېښه کې دغه اخلاقي مسایل په پام کې ونه نیول شول.»

که اروایي ملاتړ اړین دی، اوس‌‌مهال د ژغورونکو ډلو ترڅنګ ولې نه لېدل کېږي؟

نوموړی د دغې پوښتنې په ځواب کې وایي:« چې د داسې پېښو پرمهال د ژغورونکو ډلو ترڅنګ باید د عامې روغتیا وزارت یوه اروایي ډله هم سیمې ته واستوي؛ ترڅو اغېزمن شویو کسانو سره په اروایي برخه کې مرسته وکړي، چې د دغو کسانو اروایي حالت سم شي. تراوسه د عامې روغتیا وزارت هیڅ یوې سیمې ته داسې کومه ډله نه ده استولې؛ خو په ورته پېښو کې یې شتون اړین دی.»

د ټلویزیون ویانده او فعاله حسینه همدرد وايي، چې د دغو مرستو په راټولونه کې یې خاوند هم ورسره همکاري کوي.

هغه وایي:« له دغې غمیزې وروسته، موږ ولیده چې د څوارلس کلیو ډېری کورونه ویجاړ شوي او سره له دې چې ډېریو د مرستو لپاره د پیسو راټولولو کمپاین پیل کړ؛ خو ما فکر وکړ چې دغه کسان خو جامې نه لري او له یوه جوړه جامو سره له کوره وتلي، نو ما له ځانه سره ویل که څه هم زه نغدي مرسته نشمه کولی؛ خو زه کولی شمه چې له خپل کوره پیل وکړم، چې دوی ته جامې برابرې کړم.»

هغه زیاتوي:« نن سبا خلک بې‌وزله شوي د مرستو توان نه لري؛ خو زه وایم که د یوه پړوني مرسته هم کولی شئ نو مرسته وکړئ، ځکه دغه زلزله ځپلي هیڅ هم نه‌لري ټولې جامې او د کور سامان یې تر خاورو لاندې شوي. ما دغه کمپاین پیل کړ، ترڅو زلزله ځپلو ته جامې او نور د اړتیا وړ توکي برابر کړم.»

هغه وایي، چې د درېیو ورځو کمپاین په لړ کې یې شاوخوا ۶۳ د نارینه‌وو جامې، ۹۴ د ښځینه‌وو، ۵۰ کڅوړې د ماشومانو جامې چې هرې کڅوړې کې تر پنځو جوړو جامې دي، ۲۵ جوړه بوټونه، یوه کمپله څلور روجایيانې په کې شاملې دي.

اغلې همدرد وايي، چې دغه لړۍ تر جمعې ورځې دوام لري او د جمعې په ورځ به دغه راټولې شوې مرستې هرات ولایت ته ولېږدوي.