امریکا بالاخره له ایران سره د تفاهم د یادښت رسمي متن خپور کړ

هغه ټینګار وکړ چې د افغانستان خلک د دغو یو اړخیزو پرېکړو ملاتړي نه دي.

ښاغلي اندیشه دا څرګندونې وروسته له هغې وکړې چې د بشري حقونو عالي کمېشنر په خپل کلني پرانیستونکي راپور کې وویل چې «افغانستان د ماشومانو ودونه رسمي کړي دي.» د افغانستان دایمي استازي په غبرګون کې روښانه کړه چې د طالبانو د مشر فرمانونه د افغانستان د رسمي قوانینو او د خلکو د غوښتنو استازیتوب نه کوي.

نوموړي زیاته کړه، چې د افغانستان خلک نه یوازې د دغو تګلارو او فرمانونو قرباني دي، بلکې په مېړانه یې پر وړاندې مقاومت او اعتراض کوي. هغه په هرات ولایت کې وروستي اعتراضونه د طالبانو د سختدریځو سیاستونو او فرمانونو پر وړاندې د ولسي مقاومت ښکاره او تازه بېلګه وبلله.

ښاغلي اندیشه همدارنګه ټینګار وکړ چې د افغانستان دایمي استازولي د ملګرو ملتونو د بشري حقونو له نظام، د بشري حقونو له عالي کمېشنرۍ او په افغانستان کې د ملګرو ملتونو له مرستندویه پلاوي (یوناما) سره دوامداره او رغنده همکارۍ ته ژمنه ده. هغه وویل چې دوی به د ټولو افغانانو د حقونو، کرامت او هوساینې د ملاتړ لپاره خپلو هڅو ته دوام ورکړي.

دا په داسې حال کې ده چې په هرات ولایت کې د طالبانو لخوا پر ښځو د محدودیتونو د زیاتوالي او ځپلو لړۍ دوام لري او په دې وروستیو کې د امر بالمعروف محتسبانو دوه نجونې د خپل خوښې حجاب نه لرلو په تور ونیولې. بلخوا په هرات کې د‌ طالبانو د هرات د امنیه قوماندانۍ امنیت امر نجیب‌الله علي په رسمي ډول اعلان کړی چې دغه ډله به په هرات کې د ښځو او نجونو نیولو ته دوام ورکړي.

ګراهام د چهارشنبې په ورځ پر اېکس پاڼه لیکلي چې له امریکايي استازي سټیو وېټکاف سره تر اوږدې خبرې وروسته دې پایلې ته رسېدلی چې له ایران سره د تفاهم‌لیک لاسلیکول به د امریکا لپاره ګټور وي.

هغه وویل، لا هم روښانه نه ده چې واشنګټن به وکولای شي له ایران سره د اټومي پروګرام او نورو لانجمنو موضوعاتو په اړه داسې یوه هوکړه ترلاسه کړي چې د تایید او منلو وړ وي، خو په خبره یې د داسې یوې هوکړې د ترلاسه کولو هڅه «لوی زیان نه لري».

نوموړي زیاته کړه چې د هرمز تنګي بېرته پرانیستل او د شخړو پای ته رسېدل به اقتصادي ثبات رامنځته کړي او دا ثبات کولای شي د ایران او لوېدیځ ترمنځ د اوسني کړکېچ هاخوا د پراخې سولې لپاره لاره هواره کړي.

ګراهام همداراز وویل چې د ابراهیم تړونونو پراخول او د سعودي عربستان او اسراییل ترمنځ د اړیکو عادي کېدل د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ او د ده له مهمو ستراتیژیکو موخو څخه دي.

د امریکا سناتور ټینګار وکړ چې د واشنګټن او تهران ترمنځ د تفاهم‌لیک لاسلیکول د سیمه‌ییز ثبات د پیاوړتیا او په منځني ختیځ کې د سولې د بهیر د پرمختګ لپاره یو اړین ګام ګڼل کېږي.

ټرمپ د چارشنبې په ورځ خبریالانو ته وویل، له مودي سره یې «ډېرې ښې» خبرې کړې دي او دواړه هېوادونه د سوداګریزو تړونونو پر جوړولو کار کوي.

هغه مودي «سخت مرکچي» وباله او ویې ویل چې په راتلونکي کې به هند ته سفر وکړي.

دواړو مشرانو د سوداګرۍ، تعرفو او دوه اړخیزو اړیکو ترڅنګ د خلیج په سیمه، په ځانګړې توګه د هرمز تنګي په مسیر کې د هندي سمندري کارکوونکو پر خوندیتوب هم خبرې وکړې.

مودي ټرمپ ته وویل چې د نړۍ په بېلابېلو سمندري لارو کې، د هرمز تنګي په ګډون، سلګونه زره هندي سمندري کارکوونکي فعالیت کوي او د هغوی امنیت د نوي ډیلي لپاره خورا مهم دی.

هغه د امریکا او ایران ترمنځ د سولې هوکړې ته په اشارې سره هیله څرګنده کړه چې د دې هوکړې د عملي کېدو پر مهال به د سمندري کارکوونکو د خوندیتوب موضوع ته ځانګړې پاملرنه وشي.

ټرمپ هم د هندي سمندري کارکوونکو پر وژل کېدو خواشیني څرګنده کړه او ویې ویل چې امریکا به د هند امنیتي ملاتړ ته دوام ورکړي.

بل لور ته، ټرمپ ویلي چې د روسیې له ولسمشر ولادیمیر پوتین او د اوکراین له ولسمشر ولودیمیر زېلېنسکي سره یې هم مثبتې خبرې کړې دي.

د راپور له مخې، په لومړۍ ماده کې دواړه هېوادونه او د هغوی متحدین ژمنه کوي چې په روانه جګړه کې به، د لبنان په ګډون، په ټولو جبهو کې سملاسي او دایمي اوربند عملي کوي او د یو بل پرضد به هېڅ ډول دښمنانه اقدام، ګواښ او زور نه کاروي.

په دویمه ماده کې دواړه لوري د یو بل ملي حاکمیت او ځمکنۍ بشپړتیا ته د درناوي او په کورنیو چارو کې د نه لاسوهنې ژمنه کوي.

د مسودې له مخې، ایران او امریکا به په ۶۰ ورځو کې، چې د دواړو خواوو په رضایت غځېدلی هم شي، خپلو مذاکراتو ته دوام ورکړي او وروستي توافق ته به ورسېږي.

په څلورمه ماده کې راغلي چې امریکا به د تفاهم‌لیک له لاسلیک وروسته سمندري محاصره لغوه کړي، د ایران پر ضد به له هر ډول برید او خنډ جوړونې ډډه وکړي او د ۳۰ ورځو په موده کې به سمندري تګ راتګ بېرته بشپړ ظرفیت ته ورسوي.

همداراز واشنګټن ژمنه کړې چې د وروستي توافق له لاسلیکېدو وروسته به په ۳۰ ورځو کې خپل ځواکونه له شاوخوا سیمو وباسي.

د پنځمې مادې له مخې، ایران به سملاسي د خلیج او عمان سمندر ترمنځ د سوداګریزو بېړیو د تګ راتګ د بیا پیلولو لپاره عملي اقدامات وکړي او هڅه به وکړي چې دغه بهیر تر ۳۰ ورځو پورې تر جګړې مخکې حالت ته ستون شي.

په دې برخه کې د ماینونو پاکول او تخنیکي ستونزو حل کول هم د ایران مسوولیت بلل شوی دی.

د مسودې شپږمه ماده د ایران اقتصادي بیا رغونې ته ځانګړې شوې ده.

په دې ماده کې امریکا ژمنه کړې چې له خپلو سیمه‌ییزو شریکانو سره په ګډه به د ایران د بیا رغونې او اقتصادي پراختیا لپاره یو جامع پلان جوړوي او د لږ تر لږه ۳۰۰ میلیارد ډالرو مالي ملاتړ تضمین به کوي. ټاکل شوې چې د دغه پلان د تطبیق میکانیزم په ۶۰ ورځو کې جوړ شي.

د اوومې مادې له مخې، امریکا به د وروستي توافق د مهالویش پر بنسټ پر ایران لګول شوي ټول بندیزونه لغوه کوي. په دې بندیزونو کې د ملګرو ملتونو د امنیت شورا پرېکړه‌لیکونه، د اټومي انرژۍ نړیوالې ادارې د حکامو شورا محدودیتونه او د امریکا لومړني او ثانوي بندیزونه شامل دي.

په اتمه ماده کې ایران یو ځل بیا ټینګار کړی چې هېڅکله به اټومي وسله نه جوړوي. دواړه هېوادونه موافقه کوي، چې د بډایه شویو اټومي موادو برخلیک، د ایران اټومي اړتیاوې او د اټومي پروګرام اړوند نورې موضوعګانې به په وروستي توافق کې په تفصیل سره حل او فصل شي.

نهمه ماده وايي چې تر وروستي توافق پورې به اوسنی وضعیت ساتل کېږي. د دې مادې له مخې، ایران به خپل اټومي پروګرام په اوسني حالت کې ساتي او امریکا به نه نوي بندیزونه لګوي او نه به په سیمه کې خپل پوځي حضور زیاتوي.

د لسمې مادې له مخې، امریکا به د تفاهم‌لیک له لاسلیک سره سم د خپلې خزانې وزارت له لارې د ایران د خامو تېلو، پتروشیمي محصولاتو او مشتقاتو د صادراتو لپاره اړینې اجازې صادرې کړي. په دې کې بانکي، بیمه‌یي، ترانسپورتي او نور اړوند خدمات هم شامل دي.

یوولسمه ماده د ایران د کنګل شویو شتمنیو د ازادېدو په اړه ده. د دې مادې له مخې، امریکا به د خبرو اترو د پرمختګ له بهیر سره سم د ایران ټولې محدودې شوې او کنګل شوې شتمنۍ ازادې او د تهران په بشپړ واک کې ورکړي. همداراز به د دې بهیر لپاره ټولې اړینې حقوقي او مالي اجازې هم صادرې کړي.

په دوولسمه ماده کې دواړه هېوادونه د یوه داسې اجرایي میکانیزم پر جوړولو موافقه کوي چې د وروستي توافق د تطبیق او د دواړو لورو د ژمنو د عملي کېدو څارنه وکړي.

دیارلسمه ماده ټینګار کوي چې ایران او امریکا به یوازې هغه وخت د وروستي توافق د پاتې مادو په اړه خبرو اترو ته دوام ورکړي چې د څلورمې، پنځمې، لسمې او یوولسمې مادو د عملي کېدو او دوام په اړه لازم تضمینونه ترلاسه شي.

د مسودې وروستۍ، څوارلسمه ماده وايي چې وروستی توافق به د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د یوه پرېکړه‌لیک له لارې تصویب او نافذ شي.

بلومبرګ او نورو امریکايي رسنیو د دې مسودې د افشا کېدو خبر ورکړی، خو تر اوسه نه د ایران حکومت او نه هم د امریکا چارواکو د یادو ۱۴ مادو د رسمي تایید یا رد په اړه څه ویلي دي.

پولنډ تر دې وړاندې له فرانسې او بریتانیا سره هم دفاعي تړونونه لاسلیک کړي او اوس له ایټالیا سره د ورته تړون پر جوړولو کار کوي.

د پولنډ دفاع وزیر ولادیسواف کوسینیاک-کامیش د جرمني د دفاع وزیر بوریس پیستوریوس سره په ګډه خبري غونډه کې وویل: «دغه دفاعي تړون د سایبري امنیت، ګډ مسوولیت، په بالتیک سیمه کې ګډې قوماندې او نوې ټکنالوژۍ په برخو کې د همکاریو نوې برخې پرانیزي.»

هغه زیاته کړه: «دا تړون زموږ د هېوادونو ترمنځ د پوځي تګ راتګ لپاره د بنسټیزو اسانتیاوو د پراختیا په برخه کې هم نوې فرصتونه رامنځته کوي.»

دغه سند د پولنډ او جرمني ترمنځ د ښه ګاونډیتوب او دوستانه همکاریو د تړون د لاسلیک د ۳۵مې کلیزې په مناسبت لاسلیک شوی دی.