د پاکستان په پنجاب کې د یوې ډلې سندرغاړو موټر اوبو ته غورځېدلی، چې پکې ۷ کسان مړه شوي او همداراز د پښتونخوا په سوات کې هم د ورا موټر کندې ته پرېوتی او ۲۵ کسان پکې ژوبل شوي دي. د پنجاب میواله کې د سندرغاړو موټر د شپې اوبو ته هغه وخت غورځېدلی، چې د موسیقۍ له یوه پروګرام ستنېدل.
پاکستانۍ رسنۍ وايي، چې مړي له اوبو وېستل شوي دي.
له بلې خوا د پښتونخوا په سوات کې د پنجشنبې په ورځ د ورا «د واده جنج» یو لوی موټر کندې ته غورځېدلی دی او د ښځو او ماشومانو په ګډون پکې ۲۵ کسان ژوبل شوي دي.
ځايي خلکو د پېښې ټپیان له کندې وېستي او د چارواکو په همکارۍ یې د "سیدو شریف" روغتون ته وړي دي.
د روانې میاشت په پیل کې د پاکستان په کراچۍ کې د یوې ترافیکي پېښې له امله ۱۱ کسان مړه شوي او ۱۴ نور ټپیان شوي وو.
د سپین بولدک ـ چمن دروازه د پاکستاني پوځیانو له لورې ځکه تړل کیږي چې دوی افغان مساپرو ته له پاسپورټ پرته د چمن لوري ته د تګ اجازه نه ورکوي. د دغې دروازې تړل له هغه وروسته زیات شوي چې دوه ورځې وړاندې د پاکستان سرپرست لومړي وزیر د بلوچستان ایالت کوټې ښار ته سفر کړی و.
د پاکستان او افغانستان تر منځ د سپین بولدک ـ چمن دروازه د واړو هېوادونو تر منځ یوه له مهمو سوداګریزو لارو څخه ده.
خو په دې وروستیو کې د پاکستان له لورې دغه دروازه د ورځې له لورې په موقت ډول تړل کیږي او د دروازې دواړو لوریو ته زرګونه کسان افغانستان او پاکستان لوري ته د تللو په انتظار پاتې کیږي.
په روانه اونۍ کې نن دریمه ورځ ده چې په پرله پسې ډول د پاکستان له لورې د سپین بولدک ـ چمن دروازه د څو ساعتونو لپاره د هغه افغان مساپرو او سوداګرو پر مخ تړل کیږي چې پاسپورټونه نه لري.
د پاکستان له لورې د سپین ـ بولدک چمن دروازې تړل هر ځل د طالبانو غبرګون هم له ځان سره لري.
طالبان یې بیا په غبرګون کې هغه کسانو ته افغانستان ته د تګ اجازه نه ورکوي چې وړاندې تر دې به په پاکستانې شناختې کارډ سپین بولدک ته تلل.
محمد رفیق اچګزی چې کور یې د پښتونخوا په چمن ښار کې او کاروبار یې د کندهار په سپین بولدک ولسوالۍ کې دی افغانستان انټرنشنل ته وویل:« له کلونو، کلونو راهیسې د سپین بولدک ـ چمن قبایلو د پاکستان او افغانستان له حکومتونو سره داسې پریکړه کړي وه چې د کندهار له لورې چمن ته تلونکي کسان به له پاسپورټ پرته په تذکرو تګ راتګ کوي او د چمن له لوري به پر پاکستانې شناختې کارډ د سپین بولدک لوري ته تګ راتګ کیږي.»
د سپین بولدک ـ پر دروزاه د عامو مساپر تر څنګ هره ورځ زرګونه قبایل چې د دروازي دواړو لوریو ته یې کورونه او کاروبارونه دي، تګ راتګ کوي خو په دې ورستیو کې د پاکستان له لوري پرېکړه شوې چې نور به تګ راتګ پر تذکره نه، بلکې په پاسپورټ تر سره کیږي.
د چمن د لغړي اتحاد مشر محمد ولي وايي، درې ورځې وړاندې د بلوچستان ایالت لوړپوړو ملکې او نظامې چارواکو سره یې ناسته درلوده او پدې ناسته کې پاکستانې چارواکو پرېکړه کړې ده چې دواړو لوریو ته باید تګ راتګ پر پاسپورټ وشي.
نوموړی وايي: « موږ په هیڅ ډول د پاکستان حکومت دا پرېکړه نه شو زغملای دلته د زرګونو کسانو سوداګرۍ ته زیان اوړي. دا زموږ پلرنۍ ځمکه ده او موږ قبایل د پاکستان او افغانستان داسې هیڅ پرېکړه نه منو چې پر پاسپورټ تګ راتګ وکړو.»
نن د پنج شنبې ورځ د (تلې ۲۰مه) هم د سپین بولدک چمن پر دروازه تګ راتګ بند دی.
دا په داسې حال کې ده چې د پاکستان سرپرست لومړي وزیر انوار الحق کاکړ دوه ورځې وړاندې د بلوچستان ایالت کوټې ښار ته سفر کړی.
سرچېنې وايي، د پاکستان سرپرست لومړي وزیر په کوټه کې د یو شمیر قبایلي او بلوڅ مشرانو سره هم لیدنې کړې وې، خو د یادو لیدنو په اړه ډير جزئیات نه دي په ډاګه شوي.
په دې وروستیو کې د پاکستان حکومت پر افغان کډوالو هم فشارونه ډیر کړې چې د روانې میاشتې تر وروستۍ نیټې له پاکستانه ووځي.
د ایرنا د خبر له مخې؛ د طالبانو د بهرنیو چارو د وزارت د قونسلګریو عمومي مشر نن د ایران د اسلامي جمهوریت د بهرنیو چارو د وزارت د قونسلي چارو له مرستیال او یو شمېر نورو چارواکو سره لیدلي. په دې لیدنه کې ایران له طالبانو غوښتي، چې ایران ته د افغانانو د غیرقانوني راتګ مخه دې ونیسي.
نوموړي په تهران کې د دواړو هېوادونو د ګډې قونسلګرۍ د غونډې د محورونو په اړه راپور وړاندې کړی.
په دې کتنه کې دبهرنيو چارو وزارت مرستيال قونسل بیکدلي څرګنده کړې، چې د دواړو هېوادونو ترمنځ د قونسلي مسايلو په باب د منظمو غونډو دترسره کولو هرکلى او ملاتړ کوي.
هغه وويل: "له افغانستان څخه هيله لرو، چې ايران ته د خپلو اتباعو د ناقانونه تګ - راتګ مخه ونيسي ترڅو د قانوني تګ راتګ په برخه کې همکاري پیاوړې شي".
بیکدلي د اربعین په مراسمو کې د ګډون لپاره د افغانانو د سترې لېوالتیا په پام کې نیولو سره د افغان زیارت کوونکو د راستنېدو لپاره د دواړو هېوادونو ترمنځ د لا زیاتې همغږۍ غوښتنه وکړه.
ورته مهال د طالبانو د کډوالو او بېرته ستنېدونکو چارو وزارت د چهارشنبې په ورځ د (تلې په ۱۹مه) په اېکس پاڼه لیکلي، چې له ايرانه تر درې زرو زيات افغان کډوال هېواد ته ستانه شوي دي.
دغه وزارت لیکلي، چې له ايرانه درې زره او ۱۴۰ تنه افغان کډوال د (تلې په ۱۸مه) په خپله خوښه او جبري توګه هېواد ته ستانه شوي.
د کډوالو د ستنېدو لړۍ په داسې حال کې چټکه شوې، چې په دې وروستیو کې دغه هېواد اعلان وکړ چې له دې وروسته به ناقانونه کډوال له خپلو هېوادونو باسي.
په پاکستان کې سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې طالبانو هغې الوتکې ته د کېناستو اجازه ورنه کړه، چې پکې د هرات د زلزله ځپلو سره د مرستې لپاره پاکستاني ډاکټران راغلي وو.
د سرچينې د معلوماتو له مخې؛ د پاکستان د ډاکټرانو لس کسيزه ډله د هرات د زلزلې د قربانيانو د درملنې لپاره دغه ښار ته تللې وه؛ خو طالبانو يې مخه ونيوله.
سرچينې د چهارشنبې په ورځ (د تلې په ١٩مه) وويل، چې په دې ډله کې عمومي جراحان، د ارتوپيدي جراحان او نرسان شامل وو.
طالبانو تر اوسه په دې اړه څه نه دي ویلي او نه یې هم د افغانستان انټرنشنل پوښتنو ته ځوابونه ویلي دي.
د افغانستان د روغتیايي پاملرنې سیسټم چې په عمده توګه په بهرنیو مرستو تکیه کوي، د مالي سرچینو او روغتیایي پرسونل له کمښت سره مخ دی.
ایران یو له لومړنیو هېوادونو څخه و، چې د زلزلې ځای ته یې خپل ژغورونکي واستول. د ایران سرې میاشتې ویلي، چې د هرات زلزله ځپلو سیمو ته د نورو طبي مرستو د استولو لپاره چمتو دي.
په هرات کې د شنبې په ورځ (د تلې ۱۵مه) د زلزلې له امله زرګونو کسانو ته مرګ ژوبله اوښتې او سلګونه لا هم ورک دي.
د روغتیا نړۍوال سازمان ویلي، چې ډېری قربانیان ښځې او ماشومان دي.
دغه راز د چهارشنبې په ورځ هم د شنبې د ورځې په شان یوې بلې زلزلې د افغانستان لویدیځ ولړزاوه. ځايي سرچينې وايي، چې د تېرې ورځې د زلزلې له امله د هرات حوزوي روغتون ته لسګونه ټپيان ور وړل شوي دي.
د ملګرو ملتونو د بشري حقونو شورا په افغانستان کې د بشري حقونو په برخه کې د دغه سازمان د ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بېنېټ ماموریت د یوه بل کال لپاره وغځاوه.
په سویس کې د افغانستان سفیر د چهارشنبې په ورځ وویل، چې پاکستان او چین د دغه پرېکړه لیک له تصویب سره مخالفت وکړ، خو د رایې ورکولو غوښتنه یې ونه کړه.
دغه پرېکړه ليک د ملګرو ملتونو د بشري حقونو د شورا په غونډه کې د چهارشنبې په ورځ (د تلې په ١٩مه) له رايې ورکولو پرته تصويب شو.
په جنیوا کې د ملګرو ملتونو د اروپا په مرکزي دفتر کې د افغانستان استازي نصیر اندېشه پر اېکس ټولنیزې شبکې په یوه یادښت کې لیکلي: «د ښاغلي بېنېټ ماموریت له ډېر ځواک سره د یو بل کال لپاره وغځول شو».
په سویس کې د افغانستان سفیر د ښاغلي بېنېټ د ماموریت د پرېکړه لیک تصویب په جنیوا کې په ملګرو ملتونو کې د افغانستان د دایمي استازي د فعالیتونو سره ضمیمه کړی.
ښاغلي اندېشه زیاته کړه:«زموږ ډېپلوماسي لا ژوندۍ ده. له خپلو همکارانو، اروپايي ټولنې او ټولو هغو هېوادونو مننه کوم چې همکاري یې کړې ده.»
اروپايي ټولنې په افغانستان کې د بشري حقونو د اندېښنې وړ وضعیت په اړه د پرېکړه لیک مسوده چمتو کړې وه.
دغه پرېکړه ليک د اروپايي ټولنې د غړو هېوادونو په ګډون د امريکا، برېتانيا، جاپان او يو شمېر نورو هېوادونو په ملاتړ تصويب شو.
د نړۍ د کاتولیک عیسویانو مذهبي مشر پاپ فرانسس په هرات کې د زلزله ځپلو له کورنیو سره د خواشینۍ او تسلیت د شریکولو تر څنګ له نړۍوالې ټولنې غوښتنه کړې، چې له افغانانو سره دې خپلو مرستو ته دوام ورکړي.
نوموړي پر خپلې اېکس (ټوېټر) پاڼې نن چهار شنبه (د تلې ۱۹مه) لیکلي، چې له ټولو خلکو او شتمنو غواړي، چې د ښه نیت د څرګندولو له پاره دې د افغانستان له خلکو سره مرسته وکړي.
پاپ زیاته کړې: “د هغو خلکو سره مرسته وکړئ، چې تباه کوونکې زلزلې اغېزمن کړي دي”.
هغه پر نړۍوالې ټولنې هم غږ کړی، چې د افغانستان خلک دې نه هېروي او له اغېزمنو خلکو سره دې مرسته وکړي.
پاپ لیکلي: "راځئ د ورورولۍ په جذبه د دې خلکو د تکلیفونو په کمولو او د دوی د کورونو په بیا جوړولو کې مرسته وکړو”.
په ورته وخت کې د طالبانو ویاند وايي، تراوسه د ۱۰ هېوادونو مرستې او تخنیکي او روغتيايي ډلې هرات ته رسېدلې دي.
ذبیح الله مجاهد زیاتوي؛ ایران، ترکیه، قزاقستان، سعودي عربستان، ترکمنستان، ازبکستان، متحده عربي امارات، ډنمارک، ناروې او چین هغه هېوادونه دي، چې مرستې یې هرات ته لېږلې دي.
ښاغلی مجاهد د چارشنبې په ورځ خپل اېکس کې لیکلي، چې ایران، ترکیې او قزاقستان پر طبي او نورو مرستو سربېره خپل روغتیايي یا تخنیکي کسان هم زلزله ځپلي هرات ته استولي دی.
د مجاهد په خبره؛ دغو هېوادونو د خپلو سرو میاشتو یا نورو اړوند مرستندویه ادارو له لارې خپلې مرستې کړې دي.
هفه زیاتوي چې د سور صلیب نړیوالې کمېټې او اوچا هم دې ولایت ته مرستې لېږلې دي.