اوکراین: په خرسون کې اټومي بټۍ ته نېږدې د روسیې بریدونو د برېښنا مزي زیانمن کړي

دغه امریکايي چارواکي په دې وروستیو کې فارن افیرز یا د بهرنیو چارو په مجله کې له افغانستان څخه د امریکا د وتلو د پرېکړې د لاملونو په اړه په یوه یادښت کې لیکلي، چې په ۲۰۰۸ او ۲۰۱۴ کلونو کې پر ګرجستان او اوکراین د روسیې بریدونه او همدارنګه د چین د پوځي ځواکونو ناڅاپي پیاوړتیا د دې لامل شوه، چې امریکا خپله دفاعي تګلاره بدله کړي.

د سپینې ماڼۍ د ملي امنیت سلاکار په خپل یادښت کې ویلي، چې د جوبایډن موخه له افغانستانه د خپل هېواد د پوځي ځواکونو اېستل او د هېواد تر ټولو اوږدې جګړې ته د پای ټکی اېښودل دي، چې له شته واقعیتونو سره پکې د واشنګټن د دفاعي سیاستونو پلي کول او له سترو قدرتونو -چین او روسیې- سره د مقابلې لپاره چمتووالی هم شامل دی.

ښاغلي سالیوان د ۲۰۲۲ کال په فبروري کې پر اوکراین د روسیې برید ته په اشارې سره لیکلي، چې که امریکا په افغانستان کې جګړې ته دوام ورکړی وی، نو امکان موجود و، چې امریکا به لا هم په دې سیمه کې بوخته وه او د اوکراین په جګړه کې به یې اغېزناک تمرکز نه شو کولی.

دغه امریکايي چارواکي زیاته کړې، چې له افغانستان څخه د امریکا له وتلو سره - سره دغه هېواد خپلو پوځي عملیاتو ته دوام ورکوي، چې له امله یې په کابل کې د ایمن الظواهري ووژل شو او په سومالیا ،سوریې او نورو ځایونو کې د ترهګرو ډلو فعالیتونه په نښه شول .

هغه څرګنده کړه چې له دې ستراتیژۍ سره امریکا په اوږدمهاله جګړو کې له ښکیلتیا ډډه کولی شي او دا د امریکا په وړاندې د ګواښونو د کمولو په برخه کې ګټور ثابتېدی شي.

نوموړي د امریکا په مقابل کې د چین د ګواښونو په اړه ویلي، چې په دې وروستیو لسیزو کې د امریکا د مهمو منرالونو لپاره د اکمالاتو لړۍ په زیاتېدونکي ډول په هغو نه اټکلېدونکو بهرنيو بازارونو پورې تړلې ده، چې ډېری یې د چین په واک کې دي.

هغه په ​​خپله يادونه کې له چين سره د اړيکو د چينلونو پر جوړولو او د کړکېچ او ټکرونو د مخنيوي لپاره د ډېپلوماتيکو اړيکو پر پياوړتيا ټينګار وکړ.

د سپینې ماڼۍ امنیتي سلاکار زیاته کړې، چې امریکا باید د حساسې ټېکنالوجۍ په ساتنه او په دې برخه کې پر چین د تکیه کمولو ته پام وکړي.

نوموړي دا خبرې د سې شنبې په ورځ «د لړم په دویمه» د ملګرو ملتونو عمومي غونډې ته د خپل وروستي راپور د وړاندې کولو پر مهال وکړې او زیاته یې کړه، چې نړیواله ټولنه باید له افغانانو سره خپلو بشري مرستو ته دوام ورکړي.

د بېنېټ په خبره، د افغانستان په زندانونو او توقیف ځایو کې لا هم شکنجې روانې دي او له بشري حقونو څخه سرغړونې کيږي.

د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د بشري حقونو ځانګړی راپور ورکوونکی په افغانستان کې د زدکړو د کیفیت مساله هم یاده کړې او ویلي یې دي، چې د طالبانو له خوا پر دیني زدکړو تمرکز د افغانستان ماشومان له هر اړخیزې پوهې محروموي او د بې کارۍ خطر لا زیاتوي.

نوموړی وايي، چې په دې سره به د بې کارۍ کچه لوړه، د افراطي نظریاتو بنسټ غښتلی او په سیمه او نړۍ کې د تروریزم ګواښ زیاتیږي.

بېنېټ له شپږم ټولګي څخه په پورته ټولګیو کې د نجونو او مېرمنو د زدکړو او کار پر اړتیا ټینګار کړی او زیاته کړې یې ده، چې تر اوسه د دغې ستونزې د حل لپاره طالبانو کوم روښانه اقدام نه دی کړی.

د نوموړي په خبره، طالبانو د جنسیت پر بنسټ د ځورونې اقدامات لا زیات کړي او دغه سیستماتیک تبعیض لا ډېرې څېړنې او ارزونې ته اړتیا لري.

بېنېټ له بېلابېلو افغانانو سره د نوموړي د بحثونو نچوړ هم شریک کړ او ویې ویل، چې افغانانو ورسره د افغانستان په اړه بېلابېلې اندېښنې شریکې کړې دي.

په دغه غونډه کې بېنېټ هیله وښوده، چې ملګري ملتونه به د افغان مېرمنو او نجونو د حقونو په اړه خپل غوڅ دریځ څرګندوي او د افغانستان په اړه به بې تفاوته نه پاتې کیږي.

ریچارډ بنیټ هیله ښودلې چې د ملګرو ملتونو غړي هیوادونه به د افغانانو د بشري حقونو او افغان میرمنو او نجونو د حقونو څخه پریکنده ملاتړ څرګند کړي.

د روانې اونۍ په پیل کې د افغانستان د بشري وضعیت په اړه د ملګرو ملتونو مرستندویه ماموریت «یوناما» د خپل نوي راپور په ترڅ کې ویلي، چې لا هم په افغانستان کې بشري حقونه تر پښو لاندې کیږي، ښځې له ټولنیز ژوند څخه محرومې او محدودې دي او خپلسرې شکنجې او وژنې روانې دي.

دغه راپور چې د جولایي، اګسټ او سپټمبر د میاشتو له پېښو او ارزونو څخه رغېدلی؛ پکې د ښځو د محدودیتونو تر څنګ د تېر حکومت د کارکوونکو شکنجې، بندیزونه، سرغړونې، رسنۍ او د بدني سزاګانو مفصل معلومات شریک شوي دي.

په دغه راپور کې یوناما خپل پخواني راپور ته هم اشاره کړې او ویلي یې دي، چې د پخواني حکومت د غړو پر وړاندې لا هم خشن چلند روان دی او د عمومي بښنې مساله درسته نه تطبیقیږي.

په راپور کې راغلي، چې د سپټمبر تر نیمایي پورې په زندانونو کې د بندیانو شمېر له ۱۷ زرو څخه لوړ شوی، چې له لس زره هغه اوسط څخه زیاتوالی ګڼل کېږي، چې برحاله د زندانونو د چارو د سمون ادارې یې د ۲۰۲۲ کال له نیمایي راهیسې ساتل په پام کې نیولي.

یوناما وايي، چې د طالبانو د کورنیو چارو وزارت او استخباراتو ریاست له خوا له بندیانو سره په دوامدار ډول نادرست چلند کیږي، هغوی شکنجه کوي او ناوړه چلند ورسره کوي؛ خو د دغې مسالې د تعقیب کومه بدیله لار نه شته.

خو د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد د تېرې دوشنبې په ورځ دغه رد کړی دی.

کرملین په یوې خبرپاڼه کې لیکلي، چې دوی په غزه کې د ملکي وګړو د مرګ ژوبلې پر زیاتوالي اندېښنه څرګنده کړې ده.

د دغې خبرپاڼې له مخې؛ دواړو مشرانو د سې شنبې په ورځ (د لړم په دویمه) د غزې د جګړې په اړه خبرې وکړې.

د وروستیو راپورونو له مخې؛ په غزه کې تر ۵۳۰۰ څخه ډېر کسان وژل شوي او ۱۸ زره نور ټپیان شوي دي.

د کرملین ماڼۍ د خبرپاڼې له مخې؛ ښاغلی پوتین او اردوغان د ملګرو ملتونو د امنیت شورا او د ترکیې د سیاسي او ډېپلوماتیکو اقداماتو له لارې د وینې تویېدنې د مخنیوي او غزې ته د بشري مرستو د بې خنډه رسولو په اړه د روسیې هڅې وستایلې.

ولادیمیر پوتین او رجب طیب اردوغان ټینګار وکړ، چې د یوه خپلواک فلسطیني دولت جوړېدل به د سولې او امنیت لامل شي.

نوموړي د سې شنبې په ورځ (د لړم په دویمه) په مینسک کې د ګډو امنیتي تړونونو د سازمان د نشه یي توکو له قاچاق سره د مبارزې د همغږۍ شورا د ۲۵مې ناستې په څنډه کې خبریالانو ته وویل، چې له افغانستان سره باید د تاجکستان پوله پیاوړې شي.

په دې ناسته کې د ارمنستان، قزاقستان، قرغزستان، روسیې، تاجکستان او بیلاروس د کورنیو چارو وزرات استازو حضور درلود.

ښاغلي سمریکوف وویل، چې د دغه سازمان غړو هېوادونو د نشه‎ يي توکو پر وړاندې د جرایمو د مخنیوي لپاره د تاجکستان او افغانستان ترمنځ د پولې د ټینګولو د پروګرام د پراختیا چارې بشپړې کړې دي.

د روسي رسنیو د راپور له مخې؛ والري سمریکوف زیاته کړه: «موږ به هر هغه څه وکړو چې په نېږدې راتلونکي کې دا پروګرام د ډله ییز امنیتي تړون سازمان د هېوادونو د مشرانو لخوا تصویب شي؛ ترڅو موږ یې سمدستي پلي کړو».

نوموړي د یاد پروګرام په اړه جزییات نه دي وړاندې کړي؛ خو خوښي یې څرګنده کړه چې د یاد پروګرام پلې کېدل به هېوادونو ته د مخدره توکو د ننوتلو په برخه کې د پام وړ تاثیرات ولري.

د منځنۍ اسيا هېوادونو ته د نشه يي توکو د قاچاق د زياتوالي په اړه په داسې حال کې اندېښنې شته، چې طالبانو واک ته له رسېدو وروسته د کوکنارو پر کښت، پېر او پلور بنديز لګولى دى.

د تاجکستان ولسمشر امام علي رحمان په نیویارک کې د ملګرو ملتونو د عمومي اسمبلۍ په ۷۸مه غونډه کې ویلي وو، چې دغه هېواد په تېرو دوو کلونو کې له افغانستان سره پر پوله له لسو ټنو ډېر نشه‎ یې توکي نیولي دي.

د رویټرز په حواله؛ د غزې د روغتیا وزارت د سې شنبې په ورځ (د اکټوبر په ۲۴مه) وویل، چې د اسراییل په شپنیو هوایي بریدونو کې له ۷۰۰ زیات فلسطینیان وژل شوي دي.

اسراییل چې د حماس د جنګیالیو د ځپلو لپاره د هوايي عملیات پیل کړي او د اکټوبر له اومې نېټې یې پر غزې خونړي حیرانوونکي بریدونه کړي، دا په تېرو ۲۴ ساعتونو کې تر ټولو لوړه مرګ ژوبله ده.

اسراییل ویلي، چې په محاصره شوې سیمه کې یې د حماس لسګونه جنګیالي وژلي؛ خو زیاته کړې یې ده، چې حماس اسلامي ډلې د له منځه وړلو لپاره به یې جګړه اوږد مهاله شي.

د اکټوبر په اومه حماس د اسراییل په سویلي برخو برید وکړ او له امله یې ۱۴۰۰ کسان چې ډېری یې ولسي خلک وو ووژل، د حماس د برید په ځواب کې د غزې تړانګه د اسراییل د سختو بریدونو لاندې راغله.

مرستندویه سازمانونو په غزه کې د بشري ناورین د رامنځته کېدو خبرداری ورکړ؛ خو د فرانسې ولسمشر امانویل مکرون اسراییل ته تللی او له دې هېواده یې خپل ملاتړ اعلان کړی.

هغه د اسراییل لومړي وزیر بنیامین نتنیاهو سره په کتنه کې وویل، فرانسه له حماس سره په جګړه کې له اسراییل سره «اوږه په اوږه» ولاړه ده. هغه زیاته کړه چې «له قوانینو پرته» جګړه باید ونه شي.

ملګرو ملتونو هم له اسراییل وغوښتل، چې غزې ته د لا زیاتو مرستو د داخلېدو اجازه ورکړي او ویلي یې دي، چې دې مرستو تر اوسه د ځپل شویو خلکو د اړتیا یوه کوچنۍ برخه پوره کړې ده.

د امریکا پخواني ولسمشر د غزې په تړانګه کې پر فلسطینیانو د اوبو، خوړو، او برېښنا پرېکولو غبرګون ښودلی.

هغه وویل چې ښايي په غزه کې د اسراییل ځینې کړنې له اسراییل نړۍوال ملاتړ کمزوری کړي.

ملګرو ملتونو دې ته په اشارې چې سيمې ته د مرستې رسولو پر مهال به یې کارکوونکي خوندي وي یا نه وویل، چې د اسراییل او حماس له جګړې لسیزې تېریږي او تل په دې خونړيو بریدونو کې د اوربند امکان په ځنډ لیدل شوی.

د غزې د روغتیا وزارت ویلي، چې د اکټوبر له اومې نېټې راپه دې خوا د حماس تر ولکې لاندې سیمو کې د اسراییل د بریدونو په پایله کې د۲۳۶۰ ماشومانو په ګډون لږ تر لږه ۵ زره ۷۹۱ تنه فلسطینیان وژل شوي دي.

یوازې په تېرو ۲۴ ساعتونو کې ټولټال ۷۰۴ تنه وژل شوي دي.

د دغه وزارت ویاند اشرف القدره ویلي، دا په تېرو دوه اونیو کې چې اسراییل پر غزې بریدونه کړي، په تېرو ۲۴ ساعتونو کې د مرګ ژوبلې تر ټولو زیات شمېر دی.