د کرېکټ نړۍوال پنځوس اوریز جام کې نن افغانستان له سریلنکا سره مخامخ شوی و، په پیل کې پچه افغان لوبډلې وګټله او مخالفې لوبډلې ته یې د توپ وهنې بلنه ورکړه. دا د افغانستان د کرېکټ په تاریخ کې لومړی ځل دی، چې درې نړۍوالې لوبې ګټي.
د سرېلنکا ټوله لوبډله د ۴۹،۳ اورونو په جریان کې د ۲۴۲ منډو په هدف ورکولو سره وسوځېده.
افغانستان په ۴۵،۲ اورونو کې د درېیو ویکټو په سوځېدو دغه لوبه په خپلې بریا پای ته ورسوله.
افغان توپ اچوونکو فضل الحق فاروقي څلور لوبغاړي، مجیب الرحمان دوه، راشد خان او عظمت الله یوه – یوه ویکټ واخیسته.
د توپ وهنې په برخه کې عظمت عمرزي ۷۳، لوبډلمشر حشمت الله شهیدي ۵۸ او رحمت شاه ۶۲ منډې وکړې، له دې سره افغانستان د کرېکټ په نړۍوال جام کې خپله درېیمه لوبه هم وګټله
له دې وړاندې افغانستان له انګلنډ او پاکستان څخه لوبې ګټلي دي.
د کرېکټ نړۍوال پنځوس اوریز جام کې نن افغانستان له سریلنکا سره مخامخ شوی، په پیل کې پچه افغان لوبډلې وګټله او مخالفې لوبډلې ته یې د توپ وهنې بلنه ورکړه.
د سرېلنکا ټوله لوبډله د ۴۹،۳ اورونو په جریان کې د ۲۴۲ منډو په هدف ورکولو سره وسوځېده.
افغان توپ اچوونکو فضل الحق فاروقي څلور لوبغاړي، مجیب الرحمان دوه، راشد خان او عظمت الله یوه – یوه ویکټ واخیسته.
دا مهال د افغانستان توپ وهنه روانه ده.
له دې وړاندې افغانستان له انګلنډ او پاکستان څخه لوبې ګټلي دي.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت ویاند پر خپلې اېکس پاڼې لیکلي، چې امیر خان متقي د ترکیې له بهرنیو چارو وزیر سره په انقره کې لیدلي دي. عبدالقهار بلخي وايي؛ په دغه لیدنه کې متقي ویلي، چې په افغانستان کې هېڅ وسلوال مخالفت نه شته.
څو ورځې وړاندې په کابل کې یوه چاودنې ګڼ شمېر افغانان ووژل خو د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر ویلي، چې په افغانستان کې هېڅ وسلوال مخالفت نه شته.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت ویاند نن دوشنبې ( د لړم ۸ مه ) پر خپلې اېکس پاڼه لیکلي، چې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیر خان متقي او د ترکیې د بهرنیو چارو وزیر هاکان فدان تر منځ په لیدنه کې د افغانستان او ترکیې ترمنځ د دوه اړخیزو ډېپلوماتیکو اړیکو د کچې پر لوړولو، نویو سوداګریزو دهلیزونو او ګڼو سیمه ییزو مسایلو په اړه خبرې وکړې.
دوی زیاتوي دواړو بهرنیو چارو وزیرانو د دا ډول ناستو او یو له بل سره په همکاریو ټينګار وکړ او هیله یې څرګنده کړه، چې دا ډول ناستې به دوام پیدا کړی.
بلخي زیاتوي؛ د ترکیې د بهرنیو چارو وزیر هاکان قیدان چمتوالی وښود، چې د طالبانو حکومت سره به په بېلابیلو برخو کې د ظرفیت لوړونې په موخه همکاري کوي.
د طالبانو بهرنیو چارو وزیر د لیدنې پرمهال ویلي، چې په افغانستان کې هېڅ وسلوال مخالفت وجود نه لري.
دا ادعا په داسې کې کیږي، چې څو ورځې وړاندې د کابل په یو ورزشي کلپ کې دننه یوې چاودنې ګڼ شمېر کسانو ته مرګ ژوبله واړوله.
چې د دغه برید پړه هم داعش ـ خرسان ډلې پر غاړه واخیسته.
د مقاومت او ازادۍ هغه جبهې دي، چې له تېرو څو میاشتو راهسې په یو شمېر ولایتونو کې د طالبانو پر ضد عملیات ترسره کړي دي او ادعا یې کړې ده، چې په دغو بریدونو کې یې طالبانو ته مرګ ژوبله اړولې ده.
د دوو کلونو په تېریدو سره د طالبانو حکومت هېڅ کوم هېواد په رسمیت نه پېژني.
له دې وړاندې باوري سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي وو، چې د طالبانو بهرنیو چارو وزیر امیر خان متقي له لسو ورځو راهیسې په ترکیه کې دی.
د سرچینو په خبره؛ ښاغلی متقي د میزان پر ۲۷ ترکیې ته تللی؛ خو طالب ویاندانو د دې سفر له رسنیز کولو ډډه کړې ده.
د ملګرو ملتونو د خوړو او کرنې سازمان (FAO) اعلان وکړ، چې د هرات په ۹ کلیو کې د تلې د ۱۵ نېټې زلزله کې ۱۳۰۰ څاروي مړه شوي دي. د ملګرو ملتونو د خوړو او کرنې سازمان د دوشنبې په ورځ د لړم په اتمه وویل، چې د هرات له زلزله ځپلو کروندګرو او مالدارانو سره به بېړنۍ مرستې زیاتې کړي.
دې سازمان پر خپله اېکس ټولنیزه شبکه په یوه یادښت کې لیکلي، چې دوی د زلزلې له امله زیانمن شوي ۱۴۸ مالدارانو بزګرانو ته د وترنرۍ خدمتونه وړاندې کړي او د نېږدې ۱۴۰۰ څارویو درملنه یې کړې.
د تلې په ۱۵مه هرات د یوې خونړۍ زلزلې شاهد و، چې د دغه ولایت په زنده جان ولسوالۍ کې یې تر لسو ډېر کلي ویجاړ او سلګونه کسانو خپل ژوند له لاسه ورکړ.
له دغې خونړۍ زلزلې څخه څه د پاسه شل ورځې تېرېږي؛ خو طالبانو تر اوسه پورې د دغې زلزلې د سر زيان او مالي زيان دقيق شمېر نه دى په ډاګه کړى .
تاریخي مثالونه ښيي، چې ملتونه له جمعي ستونزو سره مخ کیږي، کټ مټ افغانان هم نن له جمعي ستونزې سره مخ دي. پاکستان افغانستان له خوږې ګوتې نیولی، په افغانستان کې د قانوني واک خلا، د ولسي او نړۍوال مشروعیت نه موجودیت او نړۍواله بې اعتباري هغه څه دي، چې پاکستان ترې استفاده کوي.
دا چې د افغانستان په داخل کې موجوده حاکمه ډله د حقوقي او ولسي مشروعیت تر څنګ نړۍوال مشروعیت هم نه لري، له دغې تشې څخه په استفادې سره د افغانستان ګاونډیان کوښښ کوي، چې د افغانستان ملي سرمایه، لکه؛ معدنونه، ځنګلونه، تاریخي اثار، دولتي منقول اموال او نظامي تجهیزات لوټ او تالا کړي.
همدا شان دوی کوښښ کوي، چې په افغانستان کې داسې ګروپونه او ډلې تقویه کړي چې په راتلونکي کې هم د دوی ګټې خوندي وساتي.
له دې سربېره د افغانستان ګاونډیانو ایران او پاکستان؛ دواړو له افغانانو سره داسې بد چلند پيل کړی، چې په تېرو پنځو لسیزو کې یې ساری نه درلود.
د افغان ماشومانو، ښځو، ځوانانو او سپین ږیرو په توهینولو، بې عزته کولو او په زاندانونو کې له اچولو سره - سره یې د دوی د مالونو او سرمایې په لوټولو هم پيل کړی دی.
کومې ویډګانې او اسناد چې نن سبا په رسنیو کې په خاصه توګه د پاکستان د حاکمې ډلې د چلند له امله ښکته پورته کیږي او د افغانانو د ځورونې راپورونه خپریږي؛ په ښکاره ډول پاکستان د ټولو نړۍوالو بشري او انساني حقونو په خلاف له افغانانو سره ناوړه چلند کوي.
د نړۍ ټول بشري او د کډوالۍ سازمانونه په پاکستان کې له افغان کډوالو سره روان ناوړه چلند غندي او له پاکستانه غواړي، چې د ټولو نړۍوالو کنواسیونونو په نظر کې نیولو سره دا ډول ناوړه چلند ودروي؛ مګر پاکستان د یوه ښه ګاونډي د شعار په وړاندې کولو سره په ډېر خشن انداز افغانان زنداني کوي، سرمایه یې لوټوي، شکنجه کوي یې او بېرته یې په جبري ډول افغانستان ته لېږي.
د افغانستان دننه بیا طالبانو د دوی د دې ناوړه کړنو پر وړاندې چوپتیا اختیار کړې ده او په ډېرو مواردو کې د دواړو هېوادونو سره د افغانانو په ځورولو کې همغږي ښکاري.
ښکاره بېلګه یې په پېښور کې د طالبانو قونسل دی، هغه په پېښور کې د سیمه ییزو مطالعاتو په مرکز کې په ښکاره ډول وویل، چې دوی له پاکستان سره مینه لري او دوی هیڅکله د افغانانو پر وړاندې د پاکستان کړنې نه غندي.
هغه له دې واندې له یوه تلویزون سره په مرکه کې هم ویلي وو، چې د کډوالو پر وړاندې د پاکستان د چلند په اړه کوم اعتراض نه لري.
په اوس وخت کې افغانان ځکه له خپلو حقونو څخه دفاع نه شي کولی، چې له یوې خوا په داخل د افغانستان کې غیر قانوني جنګې ډله حاکمه ده او په بېرون کې کوم ټاکلی او منظم حرکت نه تر سترګو کیږي.
له هېواده بهر خو پرېږده، په داخل د هېواد کې هم طالبان افغانان ځوري او غواړي، چې په افغانانو په زوره حکومت وکړي.
له بله پلوه په بهر کې هم افغانان منظم او منسجم نه دي، چې د خپلو افغانانو نه په ښه توګه په نړۍوال ستیج دفاع وکړي.
د دې تر څنګ طبعي خبره ده، چې د یو غیر مشروع او قانونمند حکومت په نه شتون کې افغانستان او افغانان په نړۍوالو سټیجونو کې هغه ځای او منزلت نه لري، چې د خپلو حقوقو نه په ښه توګه دفاع وکړی شي.
په دې خاطر دا لازمه ده، چې افغانان په بهر کې سره لاس یو کړي او په ایران او پاکستان کې د افغانانو د مظلومیت اواز د جمعي او ټولنیزو رسنیو له لارې اوچت او په خاصه توګه د پاکستان وروستۍ پرېکړې، ظلم، زیاتی او د افغانانو د اموالو او سرمایې لوټول وغندي.
خاموشي او بې تفاوته پاتې کېدل د مړو انسانانو نښه ده او که موږ د دغه ستر ناورین پر وړاندې غلي پاتې کېږو دا به د یوه مړ ملت نښه وي.
همداشان په پاکستان کې هم ولسي سازمانونه، احزاب او ملي تاثیر ګذاره شخصیتونه باید د پاکستان د حکومت د دغه پرېکړې په وړلاندې چوپ پاتې نه شي، ویې غندي او حتا د امکان په صورت کې د پاکستان د حکومت پر وړاندې ودرېږي؛ ځکه داسې کړنې د دوو هېوادونو د خلکو ترمنځ روابط خرابوي.
که څه هم د افغانستان او پاکستان د حکومتونو تر منځ روابط په تېرو څو لسیزو کې ښه نه وو؛ خو د ولسونو تر منځ تر ډېره حده روابط ښه وو.
په لسګونو زره پاکستانیانو په افغانستان کې کار کاوه او همداشان افغانانو هم په پاکستان کې خپل عادي ژوند او کارو بار ته دوام ورکاوه. په ولسي کچه څه ستونزه نه وه.
دویم تړاو یو تاریخي او نسبي تړاو دی، چې د پولې دواړو غاړو ته پښتانه او بلوڅ ژوند کوي او په اوس وخت کې د کوزنیو پښتنو او بلوڅانو د نسب د شریک په حیث دا فرض جوړیږي، چې له خپلو افغانانو څخه دفاع وکړي.
په ملتونو سختې ورځې راځي، دا جمعي سختي او مشکلات په جمعي فکر او اتحاد جوړیږي، پرته له شکه تاریخ هر څه څاري او ثبتوي یې او دې کې شک هم نه شته چې افغانان اوس په داخل او بهر کې د زیاتو ستونزو سره مخامخ دي او د خپلو حقوقو څخه په سمه توګه دفاع نه شي کولای؛ خو افغانان به خامخا یو ځل بیا به د دې جوګه شي، چې له خپلو حقوفو څخه دفاع وکړي او د دغه مظالمو پوښتنه به خامخا تر سره کیږي.
یادونه: دا لیکنه د لیکوال خپل نظر دی او د افغانستان انټرنشنل پښتو سیاست نه منعکسوي.
د ازبکستان جمهوريت رسمي پلاوی چې تېره ورځ د دغه هېواد د لومړي وزیر د مرستیال جمشید خواجه یوف په مشرۍ کابل ته راغلی و، نن یې د افغانستان او ازبکستان د پانګونې فرصتونو په اړه غونډه جوړه کړه او د دواړو هېوادونو د خصوصي سکټور پلاوي پکې برخه درلوده.
د سوداګرۍ او صنایعو خونې په اېکس پاڼه لیکلي چې، د دواړو هېوادونو تر منځ د سوداګرۍ، ټرانزیت او د اقتصادي اړیکو د پیاوړتیا په اړه خبرې اترې شوې.
د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزیر نورالدین عزیزي په خپلو خبرو کې ازبکستان ښه ګاونډی هیواد بللی او زیاته کړې یې ده چې، دواړه لوري سوداګرو او موټر چلوونکو ته د ویزو ورکړې، د دوه اړخیزه سوداګري درې میلیارډ ډالرو ته د لوړولو او د نومبر میاشتې له پیل څخه د حیرتان د بندر د ۲۴ ساعته پرانیستلو په اړه هوکړه وکړه.
په دې غونډه کې د ازبکستان د لومړي وزیر مرستیال جمشید خواجه یوف بیا د خپل پلاوي په مشرۍ وویل: «څومره چې افغانستان وده کوي، ازبکستان هم وده کوي او په افغانستان کې له سولې او ټیکاو راتلو سره په ازبکستان کې سوله او ټیکاو رامنځته کيږي.»
د یادولو ده چې د غونډې په پای کې د ازبکستان ملي نندارتون هم پرانیستل شو.
دا د افغانستان په شمال کې د قوشتېپې کانال تر جوړېدو او پرانیستو وروسته د ازبکستان هيواد تر نورو لوی پلاوی دی چې د هغه هیواد د لومړي وزیر مرستیال په مشرۍ کابل ته له طالبانو سره د ځينو مسایلو د حل په موخه سفر کوي.