د خیبر پښتونخوا د کرمې په اېجنسۍ کې له تېرو لسو ورځو خونړیو نښتو وروسته، سني او شیعه مذهبي ډلو په خپلو کې روغې جوړې ته غاړه کېښوده. د دغو نښتو په ترڅ کې د دواړو خواوو څخه ۳۹ کسه وژل شوي او نږدې پنځوس تنه نور ټپیان شوي وو.
له دغو نښتو وروسته په یوې قومي جرګه کې پرېکړه وشوه، چې هلته به د دواړو غاړو لهخوا تړلې شوې لارې بېرته پرانیستل کېږي او د دواړو غاړو څخه به داسې یو پلاوی ټاکل کېږي چې د اوربند پر دوام څارنه وکړي.
دا رنګه جرکې پرېکړه وکړه، چې د دواړو غاړو وسلهوال دې د لارو پر سر مورچلې خوشې کړي او دغه مورچلې دې د قانون پلي کوونکو ته وسپاري.
په جرګه کې ټولو برخهوالو هوکړه وکړه، چې د جرګې پرېکړو ته به غاړه ږدي او سرغړوونکو ته به د جرګې د اصولو سره سمه سزا ورکړل کېږي.
ځینو سرچینو رسنیو ته ویلي، چې د دغې جرګې له جوړېدو وروسته تېره شپه په سیمه کې ارامي وه او د ډزو اوازونه نه دي اورېدل شوي.
د خیبر پښتونخوا په کرمه اجنسۍ کې دا لومړی ځل نه دی، چې د شیعه او سني مذهبي ډلو تر منځ نښتې کېږي، دغلته تل د دواړو مذهبي ډلو لهخوا له تاوتریخوالي ډکې نښتې شوې، چې دواړو غاړو ته په کې درنه مرګ زوبله هم اوښنې ده؛ خو د دغو تاوتریخجنو نښتو لړۍ هغه وخت لا پسې ګرمه شي، چې د محرم شپې ورځې رانږدې شي.
اروپايي ټولنه وايي، د هرات د زلزله ځپلو لپاره یې کړې مرستې افغانستان ته رسېدلي او دغه هېواد ته به نورې بشري مرستې هم ولېږدوي.
په دغو مرستو کې د خیمو، درملو او خوراکي توکو په ګډون ۹۲ټنه اړین توکي شامل دي.
د اروپايي ټولنې د ملکي خوندیتوب او بشري عملیاتو ادارې د دوشنبې په ورځ لیکلي، چې په دغو مرستو کې ۵۷ټنه کمپلې او ژمنۍ کڅوړې، ۲۰ټنه درمل او ۱۵ټنه خوراکي توکي شامل دي.
دغه مرستې افغانستان ته د الوتکو په وسیله استول شوې دي، چې د روغتیا نړۍوال سازمان او د ملګرو ملتونو د خوړو نړۍوال پروګرام ته وسپارل شوې.
په پام کې ده، چې د اروپا د مرستو د لېږد دویمه او درېیمه الوتنه ډېر ژر هرات او کابل ته وشي.
په داسې حال کې چې د پاکستان د حکومت له خوا افغان کډوالو ته د ورکړل شوي ضرب الاجل یوازې یوه ورځ پاتې ده، عوامي نشنل ګوند په پاکستان کې د پولیسو له خوا د افغان کډوالو او پښتنو پر ځورونو خواشیني څرګنده کړې او پر حکومت یې غږ کړی، چې له ځورونو لاس واخلي.
د دغه ګوند د پښتونخوا مرستیال امیر حیدر خان هوتي په یوه تازه بیان کې ویلي، چې ترهګري په قوم او هېواد پورې اړه نه لري او د پاکستان پولیس دې بې ګناه افغانان او پښتانه نه ځوروي.
هغه زیاته کړې، چې دا له زغمه وتلې خبره ده او دوی ته دا ډول کړنې د منلو وړ نه دي.
هوتي وویل: “ترهګر ترهګر دی او په هېڅ مذهب او خاص قوم پورې تړلي نه دي او نه دې څوک د تړلو کوښښ کوي”.
هغه پر حکومت غږ کړی، چې د کډوالو د ثبت او راجستر په موخه دې یو مېکانیزم جوړ کړي؛ که څوک غواړي په پاکستان کې واوسي، چې د اوسېدنې قانوني حق یې خوندي پاتې شي.
بل خوا د پاکستان د کورنیو چارو وزیر د یکشنبې په ورځ وویل، چې په لومړي پړاو کې به ټول هغه کډوال چې معتبره قانوني اسناد نه لري، له دغه هېواد څخه وايستل شي.
سرفراز بګټي زیاته کړه، چې په راتلونکو پړاونو کې به په ملګرو ملتونو کې ثبت شوي کډوال او بیا د پاکستان حکومت د نوم لیکنې سند (پي او ار) کارټ لرونکي کسان هم له دغه هېواده وايستل شي.
د پاکستان حکومت شاوخوا یوه میاشت وړاندې پرېکړه وکړه چې څه باندې ۱.۷ میلیونه کډوال به چې د اوسېدو قانوني اسناد نه لري، له دغه هېواده وباسي.
که څه هم د ملګرو ملتونو لوړ پوړو ادارو او چارواکو او همدارنګه ځینو لوېدیځو هېوادونو پاکستان ته سپارښتنه کړې، چې خپله دا پرېکړه بدله کړي؛ خو د پاکستاني چارواکو په خبره، دا پرېکړه یې وروستۍ ده او په ټاکلي وخت به عملي شي.
د روسیې د دفاع وزیر سرګي شویګو وايي، چې امریکا په سیمه کې جیوپولیټیکي تاوتریخوالي ته لمن وهي او غواړي له دې لارې خپل نړۍوال تسلط وساتي. نوموړي خبرداری ورکړی، چې دا چاره د اټومي وسلو لرونکو هېوادونو تر منځ د مقابلې ګواښ زیاتوي.
نوموړي دغه څرګندونې په بېجینګ کې د دفاعي فورم په غونډه کې کړي او ویلي یې دي؛ ناټو هڅه کوي چې د سیمې له هېوادونو سره د همکارۍ په پلمه په اسیا کې خپل نفوذ پراخ کړي.
هغه زیاته کړې، چې واشنګټن له کلونو راهیسې په قصدي ډول د نړۍوال امنیت او ثبات بنسټونه کمزوري کړي او حتا له منځه یې وړي دي.
د شویګو په خبره، چې امریکا او د هغوی متحدین د ناټو له لارې روسیه ګواښي او دا چاره ښې پایلې نه لري.
نوموړي یو ځل بیا د مسکو دریځ تکرار کړ، چې روسیه د اوکراین د جګړې په اړه خبرو اترو ته په مشروط ډول چمتو ده.
همداراز شویګو ویلي، چې په تېرو پنځو میاشتو کې ۹۰۰۰۰ اوکرایني سرتېري له دوی سره په جګړه کې وژل شوي او زرګونه نور ټپیان شوي دي.
تر اوسه د امریکا په تړاو د روسیې د دفاع وزیر څرګندونو ته امریکايي چارواکو کوم غبرګون نه ښودلی.
دا لومړی ځل نه دی، چې روسي چارواکي د امریکا او لویدیځ بلاک په اړه ګواښوونکې خبردارۍ ورکوي، له دې وړاندې ولسمشر پوتین او د بهرنیو چارو وزیر دې ته ورته څرګندونې کړې وې.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت ویاند پر خپلې اېکس پاڼې لیکلي، چې امیر خان متقي د ترکیې له بهرنیو چارو وزیر سره په انقره کې لیدلي دي. عبدالقهار بلخي وايي؛ په دغه لیدنه کې متقي ویلي، چې په افغانستان کې هېڅ وسلوال مخالفت نه شته.
څو ورځې وړاندې په کابل کې یوه چاودنې ګڼ شمېر افغانان ووژل خو د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر ویلي، چې په افغانستان کې هېڅ وسلوال مخالفت نه شته.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت ویاند نن دوشنبې ( د لړم ۸ مه ) پر خپلې اېکس پاڼه لیکلي، چې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیر خان متقي او د ترکیې د بهرنیو چارو وزیر هاکان فدان تر منځ په لیدنه کې د افغانستان او ترکیې ترمنځ د دوه اړخیزو ډېپلوماتیکو اړیکو د کچې پر لوړولو، نویو سوداګریزو دهلیزونو او ګڼو سیمه ییزو مسایلو په اړه خبرې وکړې.
دوی زیاتوي دواړو بهرنیو چارو وزیرانو د دا ډول ناستو او یو له بل سره په همکاریو ټينګار وکړ او هیله یې څرګنده کړه، چې دا ډول ناستې به دوام پیدا کړی.
بلخي زیاتوي؛ د ترکیې د بهرنیو چارو وزیر هاکان قیدان چمتوالی وښود، چې د طالبانو حکومت سره به په بېلابیلو برخو کې د ظرفیت لوړونې په موخه همکاري کوي.
د طالبانو بهرنیو چارو وزیر د لیدنې پرمهال ویلي، چې په افغانستان کې هېڅ وسلوال مخالفت وجود نه لري.
دا ادعا په داسې کې کیږي، چې څو ورځې وړاندې د کابل په یو ورزشي کلپ کې دننه یوې چاودنې ګڼ شمېر کسانو ته مرګ ژوبله واړوله.
چې د دغه برید پړه هم داعش ـ خرسان ډلې پر غاړه واخیسته.
د مقاومت او ازادۍ هغه جبهې دي، چې له تېرو څو میاشتو راهسې په یو شمېر ولایتونو کې د طالبانو پر ضد عملیات ترسره کړي دي او ادعا یې کړې ده، چې په دغو بریدونو کې یې طالبانو ته مرګ ژوبله اړولې ده.
د دوو کلونو په تېریدو سره د طالبانو حکومت هېڅ کوم هېواد په رسمیت نه پېژني.
له دې وړاندې باوري سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي وو، چې د طالبانو بهرنیو چارو وزیر امیر خان متقي له لسو ورځو راهیسې په ترکیه کې دی.
د سرچینو په خبره؛ ښاغلی متقي د میزان پر ۲۷ ترکیې ته تللی؛ خو طالب ویاندانو د دې سفر له رسنیز کولو ډډه کړې ده.
تاریخي مثالونه ښيي، چې ملتونه له جمعي ستونزو سره مخ کیږي، کټ مټ افغانان هم نن له جمعي ستونزې سره مخ دي. پاکستان افغانستان له خوږې ګوتې نیولی، په افغانستان کې د قانوني واک خلا، د ولسي او نړۍوال مشروعیت نه موجودیت او نړۍواله بې اعتباري هغه څه دي، چې پاکستان ترې استفاده کوي.
دا چې د افغانستان په داخل کې موجوده حاکمه ډله د حقوقي او ولسي مشروعیت تر څنګ نړۍوال مشروعیت هم نه لري، له دغې تشې څخه په استفادې سره د افغانستان ګاونډیان کوښښ کوي، چې د افغانستان ملي سرمایه، لکه؛ معدنونه، ځنګلونه، تاریخي اثار، دولتي منقول اموال او نظامي تجهیزات لوټ او تالا کړي.
همدا شان دوی کوښښ کوي، چې په افغانستان کې داسې ګروپونه او ډلې تقویه کړي چې په راتلونکي کې هم د دوی ګټې خوندي وساتي.
له دې سربېره د افغانستان ګاونډیانو ایران او پاکستان؛ دواړو له افغانانو سره داسې بد چلند پيل کړی، چې په تېرو پنځو لسیزو کې یې ساری نه درلود.
د افغان ماشومانو، ښځو، ځوانانو او سپین ږیرو په توهینولو، بې عزته کولو او په زاندانونو کې له اچولو سره - سره یې د دوی د مالونو او سرمایې په لوټولو هم پيل کړی دی.
کومې ویډګانې او اسناد چې نن سبا په رسنیو کې په خاصه توګه د پاکستان د حاکمې ډلې د چلند له امله ښکته پورته کیږي او د افغانانو د ځورونې راپورونه خپریږي؛ په ښکاره ډول پاکستان د ټولو نړۍوالو بشري او انساني حقونو په خلاف له افغانانو سره ناوړه چلند کوي.
د نړۍ ټول بشري او د کډوالۍ سازمانونه په پاکستان کې له افغان کډوالو سره روان ناوړه چلند غندي او له پاکستانه غواړي، چې د ټولو نړۍوالو کنواسیونونو په نظر کې نیولو سره دا ډول ناوړه چلند ودروي؛ مګر پاکستان د یوه ښه ګاونډي د شعار په وړاندې کولو سره په ډېر خشن انداز افغانان زنداني کوي، سرمایه یې لوټوي، شکنجه کوي یې او بېرته یې په جبري ډول افغانستان ته لېږي.
د افغانستان دننه بیا طالبانو د دوی د دې ناوړه کړنو پر وړاندې چوپتیا اختیار کړې ده او په ډېرو مواردو کې د دواړو هېوادونو سره د افغانانو په ځورولو کې همغږي ښکاري.
ښکاره بېلګه یې په پېښور کې د طالبانو قونسل دی، هغه په پېښور کې د سیمه ییزو مطالعاتو په مرکز کې په ښکاره ډول وویل، چې دوی له پاکستان سره مینه لري او دوی هیڅکله د افغانانو پر وړاندې د پاکستان کړنې نه غندي.
هغه له دې واندې له یوه تلویزون سره په مرکه کې هم ویلي وو، چې د کډوالو پر وړاندې د پاکستان د چلند په اړه کوم اعتراض نه لري.
په اوس وخت کې افغانان ځکه له خپلو حقونو څخه دفاع نه شي کولی، چې له یوې خوا په داخل د افغانستان کې غیر قانوني جنګې ډله حاکمه ده او په بېرون کې کوم ټاکلی او منظم حرکت نه تر سترګو کیږي.
له هېواده بهر خو پرېږده، په داخل د هېواد کې هم طالبان افغانان ځوري او غواړي، چې په افغانانو په زوره حکومت وکړي.
له بله پلوه په بهر کې هم افغانان منظم او منسجم نه دي، چې د خپلو افغانانو نه په ښه توګه په نړۍوال ستیج دفاع وکړي.
د دې تر څنګ طبعي خبره ده، چې د یو غیر مشروع او قانونمند حکومت په نه شتون کې افغانستان او افغانان په نړۍوالو سټیجونو کې هغه ځای او منزلت نه لري، چې د خپلو حقوقو نه په ښه توګه دفاع وکړی شي.
په دې خاطر دا لازمه ده، چې افغانان په بهر کې سره لاس یو کړي او په ایران او پاکستان کې د افغانانو د مظلومیت اواز د جمعي او ټولنیزو رسنیو له لارې اوچت او په خاصه توګه د پاکستان وروستۍ پرېکړې، ظلم، زیاتی او د افغانانو د اموالو او سرمایې لوټول وغندي.
خاموشي او بې تفاوته پاتې کېدل د مړو انسانانو نښه ده او که موږ د دغه ستر ناورین پر وړاندې غلي پاتې کېږو دا به د یوه مړ ملت نښه وي.
همداشان په پاکستان کې هم ولسي سازمانونه، احزاب او ملي تاثیر ګذاره شخصیتونه باید د پاکستان د حکومت د دغه پرېکړې په وړلاندې چوپ پاتې نه شي، ویې غندي او حتا د امکان په صورت کې د پاکستان د حکومت پر وړاندې ودرېږي؛ ځکه داسې کړنې د دوو هېوادونو د خلکو ترمنځ روابط خرابوي.
که څه هم د افغانستان او پاکستان د حکومتونو تر منځ روابط په تېرو څو لسیزو کې ښه نه وو؛ خو د ولسونو تر منځ تر ډېره حده روابط ښه وو.
په لسګونو زره پاکستانیانو په افغانستان کې کار کاوه او همداشان افغانانو هم په پاکستان کې خپل عادي ژوند او کارو بار ته دوام ورکاوه. په ولسي کچه څه ستونزه نه وه.
دویم تړاو یو تاریخي او نسبي تړاو دی، چې د پولې دواړو غاړو ته پښتانه او بلوڅ ژوند کوي او په اوس وخت کې د کوزنیو پښتنو او بلوڅانو د نسب د شریک په حیث دا فرض جوړیږي، چې له خپلو افغانانو څخه دفاع وکړي.
په ملتونو سختې ورځې راځي، دا جمعي سختي او مشکلات په جمعي فکر او اتحاد جوړیږي، پرته له شکه تاریخ هر څه څاري او ثبتوي یې او دې کې شک هم نه شته چې افغانان اوس په داخل او بهر کې د زیاتو ستونزو سره مخامخ دي او د خپلو حقوقو څخه په سمه توګه دفاع نه شي کولای؛ خو افغانان به خامخا یو ځل بیا به د دې جوګه شي، چې له خپلو حقوفو څخه دفاع وکړي او د دغه مظالمو پوښتنه به خامخا تر سره کیږي.
یادونه: دا لیکنه د لیکوال خپل نظر دی او د افغانستان انټرنشنل پښتو سیاست نه منعکسوي.