په کابل کې د اروپايي ټولنې استازولۍ په افغانستان کې د ملګرو ملتونو پراختیایي دفتر ته ۱۵ میلیونه یورو ورکوي، چې د ښځو په مشرۍ د سیمه ییزو سوداګریو او مالي خدمتونو ته د هغوی د لاسرسي په برخه کې مرسته وکړي.
په کابل کې د دې اتحاديې د نماينده ګۍ مشرې رفايله اديس وويل، د ښځو پياوړتيا له اقتصادي اړخه مهمه ده.
په کابل کې د اروپايي ټولنې د ماموریت سرپرستې د سې شنبې په ورځ (لړم ۹ مه ) پر ایکس پاڼه لیکلي، چې اروپايي ټولنه به د افغانستان په شپږو ولایتونو کې د سیمه ییزو سوداګرو او ځوانو متشبثینو د ملاتړ لپاره په افغانستان کې د ملګرو ملتونو پراختیايي دفتر ته ۱۵ میلیونه یورو ورکوي.
دا مرستې په افغانستان کې د ښځو د کارونو د ملاتړ لپاره په داسې حال کې ورکول کېږي، چې طالبانو د ښځو پر کار پراخ محدودیتونه لګولي دي.
طالبانو د افغانستان د بیا واک تر لاسه کولو وروسته په پرله پسې ډول د څو فرمانونو په صادرولو سره پر ښځو او نجونو سخت بندیزونه لګولي دي.
له څه باندې دوو کلونو وروسته په دولتي او نادولتي ادارو کې د ښځو د کار او ځینو نورو دندو په اړه د طالبانو تګلاره لا هم نه ده بدله شوې.
ټيليګراف ورځپاڼې د ژغورنې ډلې له قوله راپور ورکړی، چې د ښځو پر وړاندې د طالبانو سختو مقرراتو په هرات کې په پرلپسې زلزلو کې مرګ ژوبله زیاته کړې او ښځې ژوندۍ په ګور شوي دي. د ټیلیګراف په وینا؛ ښځو د زلزلې پر مهال له حجاب پرته د وتلو وېره درلوده.
ډیلي میل ورځپاڼې د ټیلیګراف په حواله لیکلي، چې له زلزلې وروسته د ژغورنې ډلو نارینه غړي نه شي کولی له ښځو سره د اختلاط پر وړاندې د طالبانو مقررات مات کړي او له خاورو لاندې یې را وباسي.
دغو مرستندویه کارکوونکو د نوم نه ښودلو په شرط ټیلیګراف ورځپاڼې ته ویلي، چې دا کار د افغانستان په لویدیځ کې په وروستیو زلزلو کې د وژل شویو ښځو د شمېر د زیاتوالي لامل شوی دی.
تر دې مخکې سکای نیوز هم راپور ورکړی و، چې د طالبانو سخت قوانین د هرات په زلزله کې د لسګونو ښځو د وژل کېدو لامل شوی دی.
تر دې مخکې د ملګرو ملتونو د ماشومانو وجهي صندوق یونیسف ویلي وو، چې د هرات د زلزلې نېږدې ۹۰ سلنه قربانیان ښځې او ماشومان دي.
ډیلي میل په هرات کې د یوه روغتیايي چارواکي قاسم سادات له قوله لیکلي: "د زلزلې پر مهال اکثره ناروغان [ټپیان] ښځې او ماشومان وو؛ ځکه دوی په کورونو کې وو."
وروسته له هغه چې طالبانو د ۱۴۰۰ کال د اسد په ۲۴مه د کابل واک ترلاسه کړ، دوی د ښځو او نجونو په وړاندې سخت قوانین وضع کړل.
د دې مقرراتو له مخې؛ ښځې له حجاب پرته له کوره د وتلو اجازه نه لري.
د طالبانو د حکم له مخې؛ ښځې باید خپل بدن له سر څخه تر پښو پورې په حجاب کې پټ کړي.
دا بندیزونه د هغو پراخو محدودیتونو یوه برخه ده، چې طالبانو د ښځو پر ازادۍ لګولي دي. د زده کړې، کار، پارکونو، لوبغالو، سپورتي کلبونو ته د تګ او له محرم پرته د سفر منع هم شامل دي.
د ملا هبتالله مخ پټي ځواکونه څه ډول ډله ده، چیرې اوسیږي، کومې چارې مخته وړي او د څه ډول کسانو څخه دا ډله رامنځته شوې؟. افغانستان انټرنشنل ـ پښتو د یادې ډلې د اهدافو، مالي ملاتړ او صلاحیت په اړه له بیلابیلو سرچینو په دې راپور کې معلومات را غونډ کړي.
د ملا هبتالله د ځانګړو ځواکونو قومانداني او او روزنیز مرکز د کندهار ښار په یوه څنډه کې د یادې ډلې د پخواني مشر ملا محمد عمر په کور کې ده.
د ملا عمر کور د کندهار ښار او ارغنداب ولسوالۍ تر منځ جوړ شوی او د دغه کور په یوه بله برخه کې د القاعدې مشر اسامه بن لادن هم ورسره اوسېده.
دا ځای په کندهار کې د ملا صاحب د سرای په نوم مشهور دی.
د تېر حکومت پرمهال په دغه ځای کې ۰۳ ځانګړې ځواکونو قومانداني وه. او له دې ځایه به په سوېل لوېدیځو ولایتونو کې د طالبانو پر ضد عملیات ترسره کېدل.
د طالبانو سرچینې افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وايي، واک ته د طالبانو له رسېدو سره سم یوه ډله جنګیالي د کندهار ښار په یوه څنډه کې د تېر حکومت پر مهال د ۰۳ ځانګړي قطعې د ځواکونو په قوماندانۍ کې ځای پر ځای شول.
دا ډله د طالبانو د نورو جنګیالیو پرتله په پرمختللو وسلو، وسایطو او ټکنالوژۍ سمباله ده.
د یادو ځواکونو د هویت پټ ساتلو لپاره ځانګړې کړنلارې مخته وړل کیږي او نه یوازې د طالبانو د مشر ملا هبتالله د امنیت ساتلو دنده په غاړه لري، بلکې په افغانستان کې د ټولو عملیاتو او چاپو واک هم له دغې ډلې سره دی.
د طالبانو له منځه یو شمېر سرچینې افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وايي، د تېر حکومت د ۰۳ ځانګړو ځواکونو په قوماندانۍ کې د ملا هبتالله د ځانګړو ځواکونو (عمري قطعې) په نوم جنګیالیو ته دوامداره روزنه ورکول کیږي.
د دغې قطعې روزنه د یو شمیر بهرنيانو په غاړه ده او یو ځانګړی شمېر یې د ځانمرګو بریدونو لپاره روزل کیږي.
افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته د رسېدلو معلوماتو له مخې د ملا هبتالله د ځانګړي ځواک شمیر شاوخوا ۷۰۰۰ کسانو ته رسیږي.
دغه قطعه د کابل، ننګرهار، پکتیا، لوګر، کندوز، بدخشان، پنجشیر، نیمروز په ګډون د افغانستان په ډیرو ولایتونو کې څانګې لري.
د ملا هبتالله یادې قطعې ته د طالبانو د دفاع او کورنیو چارو وزارت پرتله ډير امکانات په واک کې ورکول شوي خو د بودیجې او لګښتونو د ورکړې د سرچینو په اړه یې ډیر معلومات په لاس کې نه شته.
د طالبانو سرچینو د یادې قطعې په اړه افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته ویلي، دغه قطعه په ایران، پاکستان او ترکیه کې د تیر حکومت د نظامیانو او د طالبانو د مخالفینو پر ضد هم عملیات کړي او په پاکستان کې یې یو شمېر پخواني نظامیان هم وژلي دي.
د تېر حکومت پرمهال د ۰۳ قطعې قوماندان جنرال عتیق الله صافی چې د څو کلونو لپاره په همدغه ځای کې د ۰۳ ځانګړو ځواکونو د قطعې د قوماندان په توګه پاتې شوی و، هم د همدغو ځواکونو له خوا په نښه شو.
نوموړي له افغانستان انټرنشنل ـ پښتو سره په خبرو کې د ملا هبتالله د قطعې په اړه وویل، د ملا عمر کور ډير ځانګړی جوړ شوی و او پکې ډیر پټنځایونه ول، د نظامې تمرینونو په موخه به یې هغه پټنځایونه کارول. د نوموړي په خبره کور په یوه پراخه ساحه کې جوړ شوی دی په یوه برخه کې یې امریکايي ځواکونه او بله برخه کې یې ۰۳ افغان ځواکونه اوسیدل.
نوموړی وایي: «زموږ د معلوماتو له مخې د ملا هبتالله د یادو ځانګړو ځواکونو مالي ملاتړ تر ډیره د ایران له لورې ورکول کیږي، چې د ترورونو، چاودونو او پټو عملیاتو مسولیت په غاړه لري. همدارنګه یاده ډله د طالبانو په منځ کې یو شمېر هغو افرادو د له منځه وړلو دنده هم لري چې د طالبانو د ځینو موخو څخه سرغړونه کوي چې ښه مثال یې د بلخ د والي داود مزمل وژنه ده چې د خپل ساتونکي له لوري وه.»
همدارنګه نوموړی وايي، د یادې ډلې د ځواکونو معاش او امتیازات د طالبانو په لیکو کې د ټولو نورو جنګیالیو څخه لوړ دي.«د دوی د روزني پرمهال د ملا عمر څپلۍ او هغه ځای چې د ملا عمر په کور کې اسامه بن لادن اوسیدلی و او هغه لاوډسپیکر چې اسامه پکې په دغه ځای کې په لومړي ځل وینا کړې وه د یادو ځواکونو د احساساتو د پارولو په موخه استفاده کوي او کله چې په یاده ډله کې کوم کس جذبیږي د هغوی له کورنۍ څخه داسې تعهد اخیستل کیږي چې په ډله کې د شاملیدونکې کس په اړه به یې هیڅ وخت راز نه افشا کیږي.»
جنرال عتیق الله صافۍ وايي، د یادې ډلې د پټ ساتلو لپاره یوه دوسوه کسیزه ډله چې د دغې ډلې د اوسیدو د ځای امنیت ساتل په غاړه لري د همدې ډلې په نوم ښودل کیږي خو په اصل کې دغه ډله د یو راز په بڼه پټه ساتل شوې ده
د طالبانو د کډوالو او بېرته ستنېدونکو چارو وزارت په اېکس پاڼه لیکلي، چې ۷۱۴۶ افغان کډوالو د لړم په اتمه نېټه له اېران او پاکستانه هېواد ته راستانه شوي دي.
د سپین بولدک د سرحدي امریت د مالوماتو پر بنسټ، ۵۳۰ کورنۍ چې ټولټال ۳۵۷۲ تنه کېږي په جبري ډول هېواد ته راستنانه کړل شوي، چې د ثبتېدو وروسته د مرستو د ترلاسه کولو لپاره د ملګرو ملتونو د کډوالو چارو ادارې ته ورپېژندل شوي دي.
په ورته مهال له ایرانه هم ۱۵۷۴ تنه په جبري او خپله خوښه هېواد ته راستانه شوي دي.
د اسلام کلا د سرحدي امریت په وینا، په دغې ډله کې ۱۹۹ تنه یې اړمن او اغېز منونکي کسان وو، چې د مرستو ترلاسه کولو لپاره د ملګرو ملتونو د کډوالو چارو ادارې ته ورپېژندل شوي دي.
له تېرې یوې میاشتې راهیسې هېواد ته د ستنو شویو کډوالو شمېر مخ پر لوړېدو دی.
د طالبانو په وینا، یوازې له پاکستانه ۱۰۰ زره کسان تر دې مهاله هېواد ته ستانه شوي دي.
د طالبانو د بدني روزنې او سپورټ ادارې په هڅو د پکتیا له بېلابېلو ولسوالیو څخه د نیزه بازۍ د لوبغاړو تر منځ يوه ورځنۍ سیالي ترسره شوه. سرچینې وایي دا لومړی ځل دی چې د نیزه بازۍ په برخه کې په ولايتي کچه د غواروي سیالۍ کيږی.
د ځايي سرچینو د معلوماتو له مخې د طالبانو پکتيا ولايت د بدني روزنې او سپورټ رياست تر چتر لاندې د نیزه بازۍ فدراسیون له لوري د ۶۰ لوبغاړو تر منځ په لومړي ځل د ۱۴۰۲ کال له پاره په ولايتي کچه د غوراوي سېالۍ ترسره شوې.
سرچینې زیاتوي چې د افغانستان په کچه د نیزه بازۍ د ملي لوبډلې د جوړېدو په موخه په هغو ولايتونو کې د نیزه بازانو تر منځ سیالۍ کیږي چې هلته تر دې مخکې په ولسي کچه د نیزه بازۍ لوبې کېدلې.
ويل کیږي دا لومړی ځل دی چې د هيواد په کچه د نیزه بازۍ ملي لوبډلې د جوړېدو هڅې پیل شوې.
په پکتیا کې د نیزه بازۍ په دغه سیالۍ کې چې یوه ورځ يې دوام درلود، ۱۶ تنه نیزه بازان د ۱۴۰۲ لمریز کال د ولايتي لوبډلې لپاره غوره شول چې د هیواد په کچه به د نیزه بازۍ په ملي سیالیو کې د پکتیا استازيتوب کوي.
نیزه بازي هم د بزکشۍ په ډول یوه لرغونې لوبه ده چې د افغانستان په ځينو ولايتونو کې له ډیر پخوا راهیسې دود ده،
نیزه بازان وايي د دغې لوبې له پاره ځانګړی آس چې د لوبې پر ډګر د یرغه ځغاستې وړتیا لري روزل کیږي.
د نیزه بازۍ د لوبې ډګر په عادي هواره ځمکه چې اوږدوالی يې د شاوخوا یو کیلو متر په اندازه وي، د ډګر په منځ کې اېښودل شوې نښه په رنګینو ټوګرو نښه شوې او د نښې د ښې څرګندیدا په موخه يې مخې ته آینه اېښول وي چې په آس سپور کس يې له ورایه ووينې او په نیزې سره یې له ځمکې وباسي.
نيزه د اوسپنې څخه هغې جوړې شوې ښاخۍ ته وايي چې درې څوکې لري او درې متره د نري لرګي لاستی لري چې په آس سپور نیزه باز د همدې نیزې په مټ د آس ځغاستو پر مهال اېښودل شوی نښه (مېږوی) له ځمکې پې را وباسي.
هر هغه څوک چې د نیزه بازۍ له پاره يې آس په سم ډول روزلی وي او خپله هم د دې وړتیا لري چې پر آس سپور د ځغاستې پر مهال په نیزه باندې په ځمکې کې خښ شوی (مېږوی) له ځمکې وباسي او په نيزه کې یې له ځان سره یوسي هغه د لوبې بریالی کس دی.
له کابل څخه د سوالګرو د راټولولو په درشل کې، د طالبانو د ریاست الوزراء اقتصادي معاونیت یو ځل بیا د سوالګرو د راټولولو پر بهیر ټینګار وکړ. د طالبانو د ریاست الوزراء اقتصادي معاونیت وایي چې د راټولو شویو سوالګرو لپاره به د ښه او مناسب ژوند زمینه برابره کړي.
یادې ادارې په اېکس ټولنیزه پاڼه د دې خبر په خپرولو سره همداراز زیاته کړې چې، دا پریکړه یې په هیواد کې د سوالګرو د شمیر له زیاتیدو وروسته وکړه چې هیوادوالو ته د ژوند او کار ښه فرصتونه برابر کړي.
پر افغانستان د طالبانو له واکمنۍ وروسته په هېواد کې د لوږې کچه په بېسارې توګه لوړه شوه، بانکي او اقتصادي سیسټم ویجاړ شو او د ښځو په ګډون سلګونه زره کسان بې دندو شول.
کابل ښار چې په تیرو شلو کلونو کې د مخ پر ودې ښارونو کې شمېرل کیده، اوسمهال په داسې یوه ښار بدل شوی چې هره سیمه یې له لسګونو سوالګرو ډکه ده.
طالبانو په تیرو څه باندې دوو کلونو کې څو ځلې د سوالګرو د راټولولو په برخه کې ګام پورته کړ خو دغه سوالګر بیرته سوالګرۍ ته مخه کوي، ځکه د دوی لپاره طالبانو داسې کومه تګلاره نه ده جوړه کړې چې سوالګر دې له دغه کاره لاس واخلي.
په داسي حال کې چې له افغانستان سره په تیرو څه باندې شلو کلونو کې د میلیارډونو امریکایې ډالرو مرسته هم شوې خو بیا هم حکومتونه له اړمنو کسانو سره د مرستې په برخه کې د فساد په مخنیوي کې پاتې راغلي دي.