د بشري حقونو څار سازمان: هېوادونه دې د افغان کډوالو د اېستلو له پاره پر پاکستان فشار راوړي

له پاکستانه د افغان کډوالو د اېستلو پر دوام د افغانستان او پاکستان د سوداګرۍ د ګډې خونې مشر وايي، په پاکستان کې د څه باندې څلور میلیارد ډالرو په ارزښت د افغان کډوالو شتمنۍ ضبط شوې دي.

خان جان الکوزي افغانستان انټرنېشنل ته وویل: «د سوداګریزو توکو څلور زره کانټینرونه د کراچۍ په بندر کې پاتې دي او دغه راز په پاکستان کې د افغانانو له خوا د جوړو شویو ۵۰۰ فابریکو برخلیک روښانه نه دی.»

ملا محمد‌حسن د جمعې په ورځ د لړم په ۱۲مه په پاکستان کې د افغان کدوالو د اېستلو او د شتمنیو د ضبطولو په اړه توند غبرګون وښود.

په دې وروستیو کې د پاکستان د کورنیو چارو وزیر ویلي چې کډوال حق لري یوازې ۵۰ زره پاکستانۍ کلدارې چې ۱۸۰ ډالر کیږي له دغه هېواده وباسي.

د طالبانو تر لاس لاندې باختر اژانس د خبر له مخې، دغه کمېټه به د افغان کډوالو حقونو ته د رسېدنې او د قانوني لارو چارو په برخه کې فعالیت وکړي.

له پاکستانه د کډوالو په ځانګړې توګه د افغانانو د اېستلو بهیر له پیل وروسته له کډوالو سره د پاکستاني پولیسو د ناوړه چلند په اړه راپورونه خپاره شوي دي.

د بشري حقونو څار سازمان د ښځو څانګې مسولې هېدربار همداراز زیاته کړې چې: «۸۵۰ زره ښځې او نجونې داسې یوه هېواد ته شړل کیږي چې هلته له زده کړو، کار، ګرځېدو، روغتیایي خدمتونو او مرستو ته له لاسرسي، سپورټ او آن پارکونو ته له تلو منع دي چې دا یو څرګند ظلم دی.»

نوموړې ویلي، په داسې حال کې چې د نړۍ سترګې د غزې جګړې ته دي، پاکستان په خاموشۍ سره ۱.۷ میلیونه کډوال افغانستان ته استوي.

نوموړې په اېکس پاڼه لیکلي چې، افغان کډوال په داسې حال کې خپل هېواد ته شړل کېږي چې دغه هېواد له سخت بشري ناورین سره مخ دی.

افغان کډواله فریده چې له شاوخوا یوه کال راهیسې په پاکستان کې اوسیږي، وايي، له دغه هیواده د افغان کډوالو اېستلو د ښځینه کډوالو پر ژوند ډېرې منفي اغېزې کړې دي.

نوموړې وایي، «ځینو ښځینه خبریالانو، مدني فعالانو، څارنوالانو او د امنیتي بنسټونو کارکوونکو چې د طالبانو له حاکمیت وروسته پاکستان ته پناه راوړې وه، په ستنېدو سره به د مرګ له ګواښ سره مخ شي، هغه د پاکستان له حکومته غواړي چې د افغان کډوالو د اېستلو بهیر دې ودروي.»

له دې سره، د ملګرو ملتونو د کډوالۍ چارو د سازمان په ګډون د ملګرو ملتونو د ماشومانو صندوق او د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ په یوه ګډه اعلامیه کې له پاکستانه غوښتي چې د ماشومانو او د هغو کورنیو خوندیتوب ته چې تر ګواښ لاندې دي، پاملرنه وکړي.

د ملګرو ملتونو د شمېرو له مخې، د سپټمبر له ۱۵مې راهیسې له پاکستانه ۱۶۰ زره کډوال افغانستان ته ستانه شوي دي.

په دغو کډوالو کې شپږ اتیا سلنه کدوالو ویلي چې د پاکستاني پولیسو له خوا د نیول کېدو له ویرې یې دغه هیواد پریښی دی.

یو شمېر ښځینه زده‌کړیالانې په افغانستان کې د طالبانو پر بندیزونو نیوکه کوي او په دې باور دي، چې طالبانو په تېرو څه باندې دوو کلونو کې داسې فرمانونه صادر کړي، چې پر بنسټ یې د زده‌کړو، کار، ګرځیدو او داسې نورو برخو کې د ښځو او نجونو ټول حقونه تر پښو لاندې شوي دي.

په جبري توګه د افغانانو د ستنولو پرېکړه په داسې حال کې کیږي چې د یو شمېر کورنیو په خبره دوی د خپلو لوڼو د زده‌کړو لپاره ګاونډیو هېوادونو ته کډه شوي دي.

پر‌ افغانستان د طالبانو تر بیاځلې واکمنېدو وروسته له شپږم ټولګي پورته د نجونو ښوونځي تړل شوي، نجونې او ښځې پوهنتونونو ته له تګ او په ډېری دولتي ادارو کې له کار کولو منع شوې دي.

پر دې سربېره، طالبانو له تېرو څه باندې دوو کلونو راهیسې شاوخوا ۵۰ فرمانونه صادر کړي، چې پر بنسټ یې ښځې او نجونې په عامه غونډو، ورزشي لوبغالو، سیاسي او فرهنګي فعالیتونو کې له ګډون څخه راګرځول شوې دي.

خو طالبان بیا وایي چې د ښځو او نجونو حقونه د اسلامي شریعت په چوکاټ کې خوندي دي.

ښاغلي عبدالله د افغان کډوالو په وړاندې د پاکستان د وروستۍ پرېکړې د پایلو په اړه د اندېښنې په څرګندولو سره وویل: «په ډلییزه توګه د افغانانو اېستل دوی د بې کوره کېدو او روغتیایي خدمتونو ته د نه لاسرسي له ګواښ سره مخ کوي او د ژمي په رارسېدو سره به لوی بشري ناورین رامنځته شي.»

عبدالله له څو لسیزو راهیسې له افغان کډوالو څخه د پاکستان له کوربتوبه د ستاینې تر څنګ له پاکستاني چارواکو وغوښتل چې پر خپلې دغې پرېکړې له سره غور وکړي.

نوموړي له نړیوالو مرستندویه بنسټونو هم وغوښتل چې د هغو افغان کډوالو اړتیاوې پوره کړي چې په دې وروستیو کې له ګاونډیو هېوادونو راستانه شوي دي.

عبدالله عبدالله په خپله فېسبوک پاڼه کې همداراز لیکلي: «زموږ په زرګونو هېوادوال چې دمګړۍ بېرته خپل هېواد ته راستانه شوي، خوراکي توکو، سرپناه او روغتيايي خدمتونو ته بېړنۍ اړتيا لري.»

سره له دې چې په جبري توګه له پاکستانه د افغان کډوالو اېستل د تېر حکومت د مسوولانو، طالب چارواکو او د نړیوالو له سختو غبرګونو سره مخ شوي خو پاکستاني چارواکي همداراز په خپل دریځ ټینګار کوي او دا پرېکړه نه بدلیدونکې بولي.

د پاکستان حکومت چې د ناقانونه افغان کډوالو ته له دې هېواده د وتلو یوه میاشت وخت ورکړی و، له تیرې چهارشنبې راهیسې یې له ټول پاکستان څخه د افغانانو د نیولو او ویستلو لړۍ پیل کړې ده.

په اسلام اباد کې د طالبانو سفارت په اېکس ټولنیزه پاڼه لیکلي چې د دې ډلې سفیر سردار احمد شکیب په پېښور کې د ملګرو ملتونو د کډوالو او نورو اړوندو ادارو له ګډ مرکز څخه لېدنه کړې.

سفارت زیاته کړې چې په پېښور کې د ملګرو ملتونو د کډوالو اداره یوازې له څلورو څخه تر پنځو پورې کارکوونکي لري او هره ورځ له لسو تر پنځلسو افغان کورنیو نوم لیکنه کوي.

طالبانو دا هم ویلي چې په پېښور کې د ملګرو ملتونو د کډوالو ادارې د دفتر په کارونو کې "ډیره بې احتیاطي" کیږي.

دغې ډلې زیاته کړې، چې د دې کارونو کموالی کډوال له سخت وضعیت سره مخ کړي او د یوه بشري ناورین وېره هم شته.

کډوالو ته د پاکستان د حکومت له خوا د "ناقانونه" پناه غوښتونکو د اېستلو له پاره د یو میاشتني ضرب الاجل له پای ته رسیدو وروسته، ددغه هیواد پولیسو د کډوالو نیول او بیرته ستنول پیل کړي دي.

د پاکستان حکومت د بشري حقونو سازمانونو او ځینو هېوادونو هغه غوښتنې رد کړې چې له مخې یې د افغان کډوالو د اېستلو د پریکړې د لغوه کېدو غوښتنه کړې وه.

په پاکستان کې شاوخوا یو میلیون او ۷‌لکه ناقانونه افغان کډوال ژوند کوي، چې په وروستیو ورځو کې لسګونه زره یې افغانستان ته ستانه شوي دي.

د راپورونو له مخې، د پاکستان امنیتي ځواکونو د کډوالو د اېستلو له پاره له یوې میاشتې ضرب الاجل وروسته د دغه هېواد په بېلابېلو ښارونو کې افغانان نیولي او شړلي دي.

د ځینو راپورونو له مخې، پاکستاني پولیسو آن هغه افغانان نیولي چې پاسپورټونه او ویزې همیې درلودې.

د پاکستان د جيو نيوز د راپور له مخې، د خېبر پښتونخوا چارواکو اټکل کړی چې د دې ایالت په بېلابېلو سيمو کې له قانوني اسنادو پرته تر ۴۹ زرو ډېر بهرني وګړي ژوند کوي.

جیو نیوز د شنبې په ورځ د لړم په ۱۳مه راپور ورکړ چې، د سپټمبر له ۱۷مې راهیسې نږدې ۱۴۸ زره بې اسناده کډوال د تورخم له لارې افغانستان ته ستانه شوي دي.

د خېبر پښتونخوا چارواکو ویلي چې په دې ایالت کې په ناقانونه توګه د مېشتو بهرنیانو پر ضد هېڅ اقدام نه دی شوی او دوی غواړي چې د کډوالو د ستنېدو بهیر په سمه توګه پرمخ ولاړ شي.