علي اکبر احمدیان: ایران د افغانستان له خپلواکۍ او ثبات څخه ملاتړ کوي

نوموړي په واتیکان کې د ستنېدونکو افغان کډوالو پر وضعیت د اندېښنې په څرګندولو سره زیاته کړې چې، «افغان کډوالو په پاکستان کې پنا اخیستې وه، خو اوس د بېرته تګ له پاره هېڅ ځای نه لري.»

هغه ویلي د کډوالو په زور اېستلو سره به ځینې هغه کسان له ګواښ سره مخ شي چې افغانستان يې د سر خوندينې په پار پریښی و.

بېلابېلو نړیوالو ادارو په وار وار سره له پاکستانه وغوښتل چې د کډوالو د اېستلو په اړه خپله پرېکړه بدله کړي خو پاکستان خپل دغه دریځ نه بدلیدونکی بولي.

له دې سره، د پاکستان د پارلمان غړي او د پښتون ژغورنې غورځنګ یوه مخکښ محسن داوړ په خپله اېکسپاڼې لیکلي چې، پاکستان اوس د افغان کډوالو په پلمه د پاکستان پښتانه هم خپل هدف ګرځوي.

د نوموړي په خبره، «پاکستان د افغان کډوالو په اېستلو سره د بشر ضد جنایت کوي.»

اخوا، د عوامي نېشنل ګوند مخکښ مشر سردار حسین بابک افغانستان انټرنشنل ته د یوې ویډیو په استولویو ځل بیا ټینګار کړی چې، په پاکستان کې د افغان کډوالو د «تذلیل یا سپکاوي» مخنیوی باید وشي.

نوموړي همداراز زیاته کړې ده چې، د کډوالو ستونزو ته په کتو سره د پاکستان حکومت باید خپله پرېکړه بدله کړي.

پاکستان د روانې میاشتې له پیل سره له دې هېواده د څه باندې۱،۷ میلیونه افغان کډوالو د اېستلو لړۍ رسماً پيل کړه.

د راپورونو له مخې له تېرو څو اونیو راهیسې څه باندې یو لک او ۵۰ زره کډوال بېرته افغانستان ته ستانه کړای شوي دي.

دغه کډوال اوسمهال د خوراکي توکو، اوبو او د سرپناه له نشتوالي شکایت کوي، خو د طالبانو حکومت د راستنېدونکو کسانو له پاره د یو کمېسیون د جوړېدو خبر ورکړی چې د کډوالو ستونزو ته ورسیږي.

دغه پرلت چې د سيمې ولسي خلکو، سوداګرو اتحاديې او سياسي ګوندونو له خوا د اکټوبر پر ۲۱مه پيل شوی و، پرلتوال له پاکستاني چارواکو غواړي چې دوی باید د پخوا په شان د چمن او سپين بولدک ترمنځ پر دروازه په پاکستاني شناختي کارټ او افغان تذکرې د تګ و راتګ اجازه ورکړي.

د پاکستان حکومت له خوا د چمن پر لار د پاسپورټ او ویزې د حتمي کېدو له اعلان وروسته دغه پرېکړه د نومبر په لومړۍ نېټه عملي شوه.

اعتراض کوونکي یو ځل بیا ټینګار کوي چې پر دغې کرښې د تګ راتګ له پاره د پاکستان وروستۍ پرېکړه به د سیمې د زرګونو کسانو د اوزګارتیا لامل شي.

د چمن پر دغې فرضي کرښې چې له کلونو راهیسې سوداګري او تګ راتګ په آسانه توګه کېده، اوس د پاکستاني چارواکو د پرېکړې له مخې، له دغې کرښې څخه یوازې په پاسپورټ او ویزې سره خلک تېریدلی شي چې دا پرېکړه له پراخو اعتراضونو سره مخ شوې ده.

د پرلت کوونکو په خبره، دوی چې د ټولو ګوندونو ملاتړ له ځانه سره لري د خپلو غوښتنو تر منل کېدو پورې به اعتراضونو ته دوام ورکوي.

په دغه پرلت کې د لویو سوداګرو ترڅنګ هغه مزدوران هم شته چې، هره ورځ به یې د چمن او سپین بولدک له لارې سوداګریز او د مساپرو سامانونه لیږدول.

دا په داسې حال کې ده چې په لسګونو زرو افغان کډوال چې په دې وروستیو کې له ايران او پاکستان څخه په زرو اېستل شوي د افغانستان په بیلابېلو سيمو کې بې سرپناه ژوند کوي.

دغه وزارت د لړم په ١٤مه د يوې خبرپاڼې په خپرولو سره ويلي، چې د هوا پېژندنې ادارې او د يو شمېر نورو ادارو د څېړنو پر بنسټ، د آمو، کابل، شمال، هلمند او د هريرود سمندري حوزې به د لړم له پنځلسمې څخه تر اوولسمې پورې د سختو بارانونو او سېلابونو شاهدې وي.

ويل کيږي له دغو سیلابونو سره د پراخو زیانونو د اوښتو وېره هم شته.

دغه راز د کوکچې، بغلان، تالقانو، پنجشېر، غوربند، سمنګان، بلخ، سرپل، میمنې، هرات، فراه، هلمند او د زابل سیندونه هغه لارې دي چې پکې د سیلابونو د راوتلو وړاندوینې شوې دي.

د خبرپاڼې له مخې، ډېر اورښتونه، د سیندونو د سطحې لوړېدل او د واورو ویلې کیدل په دغو سیمو کې د سېلابونو د راوتلو لاملونه بلل شوي دي.

دغه پاکستاني چارواکي د یکشنبې په ورځ دغې ورځپاڼې ته ویلي چې، دوی د کډوالو له اېستلو څخه په طالبانو د فشار د وسیلې په توګه کار نه اخلي.

اکسپرېس ټربیون د دغه لوړ پوړي پاکستاني چارواکي هویت نه دی په ډاګه کړی، خو ویلي یې دي چې دا څرګندونې له پاکستانه د ناقانونه افغان کډوالو د شړلو پر پرېکړې د طالبانو د مهمو څېرو د سختو نيوکو په ځواب کې شوې دي.

د طالبانو کورنیو چارو وزیر سراج الدین حقاني د یکشنبې په ورځ وویل چې د افغان کډوالو "بې طریقې اېستل" د «اسلامي لارښوونو او نړیوالو معیارونو خلاف کار دی.»

هغه ویلي، «ګنې د هغه هیواد کورنۍ ستونزې د افغانستان له امله دي.»

د حقاني اشاره د پاکستاني چارواکو هغه استدلال ته ده چې، ګواکې د پاکستاني طالبانو په ترهګریزو بریدونو کې افغانان ښکېل دي.

اکسپریس ټربیون لیکي چې پاکستاني چارواکي د حقاني د څرګندونو په غبرګون کې ویلي چې د ځینو افغان کډوالو شړل د ټي ټي پي له مسلې سره هیڅ تړاو نه لري، هغه ډله چې په تیرو څو میاشتو کې یې په پاکستان کې خونړي بریدونه کړي دي.

هغه وویل «یو تصور دا دی چې دا پرېکړه پر افغان حکومت د فشار لپاره شوې ده، خو دا ريښتیا نه ده.»

دغه پاکستاني چارواکي ویلي چې پاکستان دمکړۍ له سختو اقتصادي ننګونو سره مخ دی او هغه ناقانونه کډوال د دغه هیواد پر اوږو بار بللي دي.

پاکستان په وار وار له افغان طالبانو غوښتي چې پاکستاني طالبان له افغانستانه وباسي او یا یې پر پاکستان د بریدونو مخه ونیسي.

د پاکستان حکومت وايي، یو شمېر افغانان په پاکستان کې د ټي ټي پي په ترهګریزو بریدونو کې لاس لري.

له همدې امله، له اسنادو پرته د کډوالو اېستل او د هغو افغانانو لپاره چې د اعتبار وړ ویزې نه لري د دواړو هیوادونو له پولو څخه تېریدل، ستونزمن کړي دي.

د طالبانو بهرنیو چارو وزارت ویاند د یکشنبې په ورځ په اېکس ټولنیزه پاڼه لیکلي چې امیر خان متقي د چین له سفیر سره په لیدنه کې، له پاکستانه د افغان کډوالو په جبري توګه د اېستلو، د جایدادونو د ضبطولو او د پاکستان د حکومت له خوا د افغان کډوالو د نورو حقونو د له پامه غورځولو په اړه خبرې کړي دي.

چین له پاکستان سره ډېرې نږدې سوداګریزې او سیاسي اړیکې لري.

دا لومړی ځل دی چې چین له پاکستانه د «ناقانونه» کډوالو د اېستلو په اړه نظر څرګند کړی دی.

د چین سفیر جاو شینګ له طالبانو سره د «ناقانونه» کډوالو د ستونزې د حل په برخه کې چې د طالبانو لپاره لویه ستونزه ګرځېدلې، د همکارۍ لېوالتیا ښودلې ده.

طالبانو د ژمي په رارسېدو سره له اسنادو پرته د افغان کډوالو د اېستلو له امله پر پاکستان نیوکه کړې او د دغو کډوالو له پاره یې د ډېر وخت د ورکولو غوښتنه کړې ده.

پاکستان بیا طالبانو او لوېدیځو هېوادونو ته د کډوالو د اېستلو د مودې غځولو غوښتنې ته منفي ځواب ورکړی دی.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر چینايي استازي ته،«د افغان کډوالو د هرکلي او ځای پر ځای کولو په اړه ددغې ډلې د اقداماتو په اړه وضاحت ورکړی دی.»

طالب چارواکو تر دې مخکې د جزئیاتو له ورکولو پرته ویلي وو چې دوی به له کډوالو سره تر خپل وس مرسته وکړي.