لومړې پېښه نن سهار د بدخشان ولايت د راغستان ولسوالۍ په خلدسک سيمه کې رامنځ ته شوې، چې له امله یې درې کسانو ته مرګ ژوبله اوښتې او دویمه پېښه په فاریاب کې رامنځته شوې، چې یوولسو کسانو ته پکې مرګ ژوبله اوښتې.
د بدخشان ځايي طالبانو ویلي، چې د بدخشان په راغستان ولسوالۍ کې یو مازدا ډوله موټر چپه شوی، چې پکې سپاره دوه کسان مړه شوي او یو بل ټپي شوی دی.
د یوه بل خبر له مخې نن سهار لس بجې د فاریاب ولایت په بلچراغ ولسوالۍ کې د يوې سراچې موټر د چپه کېدو له کبله ۴ کسه مړه شوي او ۷ نور ټپیان شوي دي.
د معلوماتو له مخې؛ په وژل شويو کې يوه ښځه يو نارينه او دوه ماشومان او په زخميانو کې هم يوه ښځه، درې ماشومان او درې نارينه شامل دي.
د دواړو پېښو لامل د موټر چلوونکو بې احتياطي بلل شوې ده.
د ملګرو ملتونو د خوړو او کرنې سازمان د خپل «ژمني غنمو» کمپاین د پیل اعلان کړی او ویلي یې دي، چې تر ۴،۲ میلیونو زیاتو بزګرانو ته به د غنمو تخم او کرنیز کود (سرې) ووېشي.
دغه سازمان وايي، د دې کمپاین په ترڅ کې به بزګرانو ته د روزنې زمینه هم برابره کړي.
د ملګرو ملتونو د خوړو او کرنې سازمان د یکشنبې په ورځ (د لیندۍ په ۵ مه) په اېکس ټولنیزه شبکه کې پر خپلې پاڼې د ژمي د غنمو د کمپاین اعلان وکړ.
دغې ادارې د خوړو د خوندیتوب او د کلیوالو د ژوند د ښه کولو په برخه کې د دې کمپاین پیلول یو ګټور ګام بللی دی.
په دې وروستیو کې امریکا د ملګرو ملتونو د خوړو او کرنې سازمان له لارې له افغانستان سره ۸۰ میلیونه ډالره مرسته وکړه.
تر دې مخکې ملګرو ملتونو ویلي وو، چې د افغانستان نېږدې نیمايي نفوس هره ورځ د خوراکي توکو د نشتوالي او لوږې له خطر سره مخ دي.
د ملګرو ملتونو د سرمنشي ځانګړې استازې روزا اوتنبایوا د طالبانو د بهرنیو چارو له وزیر امیر خان متقي سره په لیدنه کې د ښځو او نجونو د حقونو د تضمین، د هغوی د زده کړو او کار ته د لاس رسۍ پر برخې ټینګار کړی. څه باندې اته سوه ورځې کېږي چې په افغانستان کې نجونې له زده کړو بې برخې دي.
طالبانو تر شپږم ټولګي لوړې د نجونو پر زده کړو بندیز لګولی او په دې اړه په کور دننه او بهر هم اعتراضونو او غوښتنې نه اوري او بابيزه یې ګڼي.
واکمنې ډلې ښځې د کار کولو څخه هم منع کړې دي او اجازه نه ورکوي چې تفريح ځايونو، ورزش، سینګار ځايونو او ډېرو عامه ځایونو ته لاړې شي.
ملګرو ملتونو په وار - وار له طالب چارواکو غوښتي چې پر نجونو او ښځو لګول شوي بندیزونه لرې کړي؛ خو دغې ډلې تر اوسه دې غوښتنې ته څرګند او مثبت ځواب نه دی ویلی.
په دې کتنه کې اغلې اوتنبایوا له ښاغلي متقي سره د راستنېدونکو کډوالو د اړتیاو په اړه هم خبرې کړې دي.
په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د مرستندویه پلاوي دفتر (یوناما) د یکشنبې په ورځ (لیندۍ ۵ مه) په یوه خبرپاڼه کې لیکلي، چې روزا اوتنبایوا او د هغې مرستیال مارکس پوتزل له امیرخان متقې سره له پاکستانه د راستنېدونکو افغانانو سره د دغه سازمان د مرستو، له نشه يي توکو سره د مبارزې په برخه کې د هڅو پر پياوړتيا او نورو موضوعاتو هم خبرې اترې کړې دي.
په خبرپاڼه کې راغلي، چې په دې کتنه کې دواړو لورو د خلکو د بېړنیو اړتیاو په ځانګړي ډول په راتلونکي ژمي کې د ستونزو د حل په موخه د دوامداره مرستو په موخه پر خپلو ژمنو ټینګار کړی.
بل خوا د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت په خبرپاڼه کې بیا راغلي، چې امیرخان متقې په دې کتنه کې د ملګرو ملتونو د سرمنشي ځانګړې استازې ته ویلي: "د نړۍ هېوادونه او سازمانونه باید د منل شویو او رسمي ادرسونو له لارې له افغانستان سره اړیکې ونیسي".
په دې خبرپاڼه کې دا هم راغلي، چې هېوادونه او نړۍوال سازمانونه بايد د موازي ډلو او جوړښتونو پر ځاى په افغانستان کې شته ميکانيزمونه پياوړي کړي.
د جرمني د اقتصادي همکارۍ او پراختیا وزارت په وینا؛ طالبانو د دغه هېواد د دولتي مرستندویه ادارې څلور سیمه ییز کارکوونکي نیولي دي.
د دغه وزارت یوې ویاندې اسوشیتیډ پرېس خبري اژانس ته منلي چې د (GIZ) سیمه ییز کارکوونکي لا هم د طالبانو په توقیف کې دي؛ خو زیاته کړې یې ده چې په رسمي توګه دوی ته لا ندي ويل شوي، چې دغه کسان ولې نیول شوي دي.
دغې ویاندې ویلي: “موږ دا وضعیت په جدي توګه په پام کې نیولی او له ټولو ممکنه لارو کار اخلو چې خپل همکاران خوشې کړو.”
د جرمني د نړۍوالې همکارۍ اداره یا GIZ د دغه په هېواد حکومت پورې تړلې اداره ده.
دغه اداره د نړۍ په شاوخوا ۱۲۰ هېوادونو کې د "اقتصادي پراختیا، د کارموندنې ودې، انرژي او چاپیریال، سولې او امنیت" برخو کې پروژې او خدمات وړاندې کوي.
د کندهار په دامان ولسوالۍ کې کوچیان وايي، طالبان یې له خپلو مېنو لرې کوي او پرون یې د دوی یو کس هم وژلی دی. افغانستان انټرنشنل ته رسېدلې ویډیو کې یو جسد هم لیدل کېږي او پکې کسان د «مظلوم» په نوم یو ځايي طالب چارواکی د نوموړي په وژلو تورنوی.
دوی وايي، د طالبانو د غصب شويو ځمکو د خلاصون کمېسون غوښتل، چې په زور د کوچيانو کورونه ونړوي او دوی له خپلو مېنو وباسې، خو دوی يې مخينوی کاوه.
د دې خلکو په خبره، طالبانو پر کوچيانو ډزې کړې او د ميرزا په نوم يو کس يې وواژه او ځينې مشران يې اوس هم په بند کې دي.
دا پېښه د کندهار په ختيځه برخه دامان ولسوالۍ کې پرون رامنځ ته شوې.
د دې ولسوالۍ صنعتي پارک ته نژدې او په نورو بېلابيلو سمېو کې سلګونه کورنۍ کوچيان مېشت دي.
کوچينان وايي د میرزا تر وژل کېدو وروسته دوی غوښتل مظاهره وکړې، خو د ځايې طالبانو له لوري پرې پرله پسې ډزې کېدې.
د کوچينانو يو مشر حاجي مولوی صاحب وایې، له طالبانو يې پرله پسې غوښتنه کوله، چې د دوی کورنه نړول ودروي او له مشرانو سره يې د خبرو له لارې ستونزه حل کړي.
مولوی صاحب وایې، هر مشر چې به طالبانو ته د ستونزي د حل لپاره ورته، هغه به يې بندي کاوه.
د کوچيانو يو بل ځایي مشر مولوي رحمت الله وایې، تېره ورځ يې غوښتل چې ولايت مقام ته د ستونزې د حل لپاره ولاړ شي، خو اجازه نه ورکول کېده.
دده په خبره، طالبان دومره ظلم ورسره کوې، چې حتی خبرو ته یې لا غوږ نه نيسې.
دوی وایي، چې د طالبانو له لوري مخکې له مخکې د کورنو د خالي کېدو خبر هم نه دی ورکول شوی.
کوچيان له بنده د خپلو مشرانو د ازادېدو غوښتنه هم کوې.
د کندهار پر نورو سيمو سربېره په دامان ولسوالۍ کې دغه کوچيان له ۲۰۰۴ کال را هیسې ژوند کوي.
په دامان ولسوالۍ کې دا لويې دښتې د هغه وخت د حکومت له لوري په نارسمي ډول دغو کوچيانو ته ورکول شوې.
د اوسنيو واکمنو د مشر ملا هیبت الله د فرمان پر اساس د افغانستان په ډېرو ولايتونو کې د غصب شويو مځکو د خلاصون کمېسونونه جوړ شوې، چې ډېری کورنۍ يې بې مېنو کړې دې.
د طالبانو عدليې وزارت د معلوماتو له مخې په تېره عيسوي مياشت اکتوبر کې يې څه باندې ۶۸ زره جريبه او په روانه نومبر مياشت کې يې بيا ۱۲ زره جريبه دولتي مځکه له غصب خلاصه کړې ده.
په تورخم کې یو شمېر د تازه میوو سوداګرو افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وویل، چې د پاکستان د ګمرک چارواکو د افغانستان د "طایفي" ډوله انګورو بار موټرو مخه نیولې ده. پاکستاني چارواکو دغو سوداګرو ته ویلي، چې "طایفي" انګور د تاجکستان هېواد دي او دوي یې د افغانستان په نامه نه محصولوي.
په تورخم کې یو شمېر د تازه میوو سوداګرو نن یکشنبه د ( لیندۍ ۵ مه ) افغانستان انټرنشنل ـ پښتو وویل، چې د پاکستان د ګمرک چارواکو ادعا ناسمه ده او کوم د "طایفي" ډول انګورو موټر چې بار دي، دا د افغانستان خپل کرنیز محصلات دي.
دغه سوداګر وايي؛ نن یې په تورخم کې د پاکستان چارواکو د دې کار پرضد لاریون هم کړی دی.
دوی وايي، چې له شلو څخه تر دېرشو پورې بار موټر په تورخم کې ولاړ دي.
په تورخم د تازه میوو یو سوداګر خارج خان وايي: "مونږ چې له افغانستانه کوم سره انګور راوړو، له دې سره دافغانستان د ټولو ادارو سرټیفیکیټونه شته چې دا د افغانستان دي، پاکستان دا موټر ودرولي دي امکان شته چې دا انګور خراب شي".
هغه ویډیو چې افغانستان انټرنشنل - پښتو ته رسېدلې پکې ښکاري چې د افغانستان "طایفي" انګور په موټرو کې د خرابېدو په حال کې دي.
په تورخم کې د پاکستان د ګمرک چارواکو ویلي، چې دا د تاجکستان انګور دي او دوی یې د افغانستان د تازه میوو په توکه نه شي محصولولی او دا انګور به په لوړه مالیه د تاجکستان په نوم محصولوي.
که څه سوداګرو پاکستاني چارواکو ته ویلي، چې د سالنګ لاره د تګ او راتګ لپاره تړل شوې او هېڅ کومه تازه میوه د تاجکستان څخه افغانستان ته نه صادریږي.
تر اوسه پورې د دې راپورته شوې ستونزې په اړه طالبانو څه نه دي ویلي.
څو ورځې وړاندې د ننګرهار سوداګرۍ او پانګونې خونې د مدیره هیئت غړی ویلي وو؛ پاکستان په وروستیو کې د افغان سوداګرو پر وړاندې بېلابېلې ستونزې جوړې کړې دي.
زلمی عظیمي زیاته کړې وه، چې پاکستان له افغان سوداګرو سره دښمني شروع کړې.
دوی زیاتوي؛ کله د مېوې پر وخت ستونزې جوړوي او کله هم د افغان سوداګرو پر سوداګریزو توکو مالیه لوړوي یا هم په کراچۍ د کې افغان سوداګرو مالونو څخه ډک کانټینرونه ودروي.