سرچینې: طالبانو د بامیانو په ورس ولسوالۍ کې د آغا خان بنسټ د دفتر مشر نیولی

د ترکیې د خلکو له خوا له زلزله ځپلو سره په دې مرسته کې خوراکي او غیر خوراکي توکي شامل دي.

په رالېږل شویو مرستو کې شاوخوا ۲۲۲ ټنه خوراکي توکي لکه اوړه، غوړي، وریجې، لوبیا، دال، نخود، بوره، زیتون، مکروني، تور چای، د سوپ اوړه، مربا او بسکټ شامل دي.
ترکیې تر دې مخکې هم د هرات ولایت زلزله ځپلو ته بشري مرستې استولې دي.

تېره میاشت په هرات ولایت کې د پرلپسې زلزلې له امله شاوخوا ۲۵۰۰ کسان مړه شول.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر په دې وروستیو کې اعلان وکړ چې په دغو زلزلو کې څه باندې درې زره کورونه ویجاړ شوي او شاوخوا دوه زره نور کورونه سخت زیانمن شوي دي.

چې ډېری یې د هرات په زنده جان او انجيل ولسواليو کې ويجاړ شوي دي.

د پاکستان د ملکي هوايي چلند ادارې نن له افغانستان څخه دغه هېواد ته د تلونکو الوتکو د لارښوونې لپاره فریکونسۍ هم جوړې کړې.

دغې ادارې ویلي چې د پاکستان په فضا کې د الوتنو لپاره به د مخکینۍ خبرتیا سره سم د هوایی ټرافیک خدمات موجود وي.

دغه هوايي ټرافيکي خدمات به د کراچۍ، لاهور او اسلام اباد د سيمه ييزو مرکزونو له لارې پراخ شي.

د دې کارډلې په هکله نور جزیات نه دی ور کړل شوي، خو دا ګام له هغه وروسته دی چې په دې وروستیو کې د طالبانو د اوبو وزیر او تر هغه مخکې ملا برادر د یوه لوړپوړي پلاوي په مشرۍ تهران ته سفر درلود.

د ایرنا د رپوټ له مخې، په هامون کې په دې ورځو کې حالت ښه نه دی، د سیستان او بلوچستان سیمې خلک له دوړو په عذاب دي.

یو وخت چې هامون له اوبو او شنو ډک و، د سیمې د خلکو ژوند او هیلې ورځ تر بلې زیاتېدې.

دغه جهیل چې یو وخت د خلکو د عاید سرچینه وه اوس ورته په یو عذاب بدل شوی دی.

په تیرو دوو لسیزو کې د وچکالی او د افغانستان نه د ابو د حق د نه رسیدو له، دغه سیمه وچه او ویجاړه شوې.

دغه جهیل چې پخوا د ایران دریم تر ټولو پراخه د اوبو سرچینه وه، اوس د ایرانيانو په باور ځکه وچ شوی چې د هلمند سیند نه د ایران د اوبو برخه نه ورکول کیږي او هغه اوبه چې دې ځای ته د سیلاوونو له امله رسیدې،‌ اوس په نیمروز ولایت کې د کمال خان بند تر شا ایسارې دي نو ځکه دغه سیمه په ټولیزه توګه وچه شوې ده.

د افغانستان او ایران د توافق له مخې چې ۱۳۵۱ د معاهدې په نوم یادیږي، باید په یو عادي کال کې ۸۲۰ میلیونه مترمکعبه اوبه د هلمند په سیند کې د ایران د اوبو حق په چوکاټ کې دغه هیواد ته ورسیږي.‌

د څو کلونو راهیسې د وچکالۍ له امله له هلمند سینده ایران ته هیڅ اوبه نه رسیږي.

د ایران اوسنۍ حکومت د خپل کار د پیل راهیسې هڅه کوي چې دغه ستونزه له افغانستان سره حل کړي. د ایران ولسمشر ابراهیم رئیسې ویلې چې په هلمند سیند کې د ایران د حق آبې مساله ډیره مهمه ده او دوی به یې په جدي توګه تعقیب کړي.

د ایران د چاپیریال ساتنې ادارې مشر علی سلاجقه ويلي چې د افغان چارواکو سره یې خبرې کړې دي‌.

هغوی ورته ویلي چې اوس د وچکالۍ له امله د هلمند سیند په بندونو کې اوبه نشته او کله چې اوبه پیدا شي، دوی به ایران لور ته اوبه خوشې کړي.

تېر دوبی ایران هلمند سیند ته پلاوی هم استولی و او هغوی له خپلې ارزونې دا نتیجه واخیسته چې په دغه سیند کې اوبه نشته.

نوموړي د دغو کارونو مشخصه یادونه نه ده کړې،‌ خو ظاهرا یې اشاره د نجونو تعلیم او میرمنو ته د کار اجازې ورکولو ته وه،‌ هغه څه چې نړې یې په پرلپسې توګه له طالبانو د عملي کولو غوښتنه کوي.

ده وویل چې دا کار باید د دې لپاره ونه کړي چې د بهرنیان یې غوښتنه کوي، بلکې ځکه یې باید وکړو چې ولس یې غواړي.

هغه زیاته کړه چې‌ دا به د نړۍ سره د دوی پر تعامل ښه اثر ولري او دغه ډله به هدف ته ورسوي.

سهیل شاهین دغه راز وویل، “دا چې نړۍ ولې زمونږ سره تعامل نه کوي دا دوی پورې اړه لري،‌ خو افغانستان کې ۵۴ هیوادونو حضور لروده او مونږ د ۲۰ کلونو هلو ځلو په پایله کې خپلواکي ترلاسه کړه. د دوی ذهنیت په داسې لنډ وخت کې دې ته اماده نه و چې مونږ په رسمیت وپیژني.”

نوموړي وویل چې د دوو کلونو په تیریدو سره طالبانو سره د نړۍ په تعامل کې ښه والی راغلی دی.

ده یو ځل بیا ټینګار وکړ چې باید په هغه داخلي مسایلو غور وشي چې حل کول یې ضروري دي.‌

د امریکا او طالبانو ترمنځ په ۲۰۲۰ کال لاسلیک شوي د دوحې تړون په اړه شاهین وویل چې امریکا د دغه توافق په ډیرو برخو عمل نه دی کړی.

هغه زیاته کړه: “مثلا هغه جایزې چې دوی د طالب مشرانو د نیولو لپاره ټاکلې،‌ لا یې دغه لیست د جایزو نه دی لرې کړی. له تور لیست نه د طالبانو د مشرانو نومونه نه دي ایستل شوي. دغه موارد باید د امریکا له خوا ترسره شي.”

شاهین وايي، په قطر کې دوی سیاسي دفتر،‌ له نړۍ سره د طالبانو دروازه ده.

د هغه په وینا ډیری هیوادونو په افغانستان کې خپل سفارتونه پرانیستې او ځینې نور بیا په قطر کې سفارت لري خو افغانستان ته ځي او له طالب مشرانو سره ګوري.

د هغه په خبره، دغه سفارتونه هم په موقتي توګه قطر کې دي او په نهایت کې به افغانستان ته راځي خو یو څه وخت به نیسي.‌

شاهین چې د طالبانو له خوا په ملګرو ملتونو کې د افغانستان د استازې په توګه ټاکل شوی و، ملګرو ملتونو دغه ټاکنه ونه منله او د افغانستان پرځیدلي جمهوریت استازی اوس هم د افغانستان استازولي‌کوي.‌

شاهی وايي، دنیا د سیاسي ملحوظاتو په اساس په ملګرو ملتونو کې د افغانستان د استازیتوب چوکۍ دوی ته نه راکوي،‌ نه د اوصولو په اساس.

په قطر کې د طالبانو سیاسي دفتر چې دغې ډلې سره د امریکا د خبرو په موخه جوړ شوی وو،‌ واک ته د غې ډلې له رسیدو دوه کاله وروسته هم فعال دی.‌

سهیل شاهین وايي، د دغه دفتر شتون یو ضرورت دی.‌ هغه زیاته کړه:“مونږ په تیرو دوو کلونو ډیرې لاسته راوړندې لرودې. د افغانیو په چاپ او انتقال، د پاسپورټونو چاپ او‌ افغانستان ته د مالي مرستو په انتقال کې اسانتیا رامنځ‌ ته کول یې د مثال په توګه یادولی شم.‌”

د طالبانو د بهرنیو چارو د وزارت د ویاند مرستیال حافظ ضیا احمد په کابل کې د روسیې له سفیر سره د ښاغلي متقي د لیدنې په اړه نور وضاحت نه دی ورکړی.

هغه په عمومي توګه په اېکس ټولنیزه شبکه کې لیکلي چې دواړو لورو د افغانستان او روسیې ترمنځ د سیاسي او اقتصادي اړیکو او د وروستیو سیمه ییزو او نړیوالو پېښو په اړه خبرې کړې.

هغه زیاته کړه، متقي او ژیرنوف پر تعلیمي او فرهنګي مسایلو هم د نظرونه تبادله کړل.

دا غونډه په مسکو کې د طالبانو له مخالفو سیاسي څېرو سره له ناستې وروسته کیږي.

د مسکو په غونډه کې چې د روسیې د عدالت ګوند او د دغه هېواد د علومو اکاډمۍ په ملاتړ د «افغانستان د تېر او راتلونکي ترمنځ» په نوم جوړه شوې وه، مخالفانو د طالبانو پر سیاستونو سختې نیوکې وکړې.

د دې غونډې په غبرګون کې د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد د افغانستان له ګاونډیو هېوادونو وغوښتل چې د افغانانو تر منځ دې «تفرقه» نه اچوي.

مجاهد ځایي رسنیو ته ویلي، چې ځینې هېوادونه غواړي "سوځول شوې مهرې" بیا را ژوندۍ او فساد رامنځته کړي.