د ایران دولتي خبري اژانس ايرنا د يکشنبې په ورځ د (لیندۍ ۵مه) د نشه يي توکو د قاچاق په تور د درېيو افغانانو د نيولو خبر ورکړ. د ایرنا د راپور له مخې درې کسان چې ۳.۵ کیلو ګرامه نشه یي توکي یې د خولې له لارې په کېډه کې ځای پر ځای کړي وو، د دوغارون – اسلام کلا په لاره ونیول شول.
د تایباد د سرحدي کنډک قوماندان د ایرنا خبري آژانس ته ویلي دي: «د افغان اتباعو له پیژندلو وروسته، پوله ساتو د قاچاق وړونکو په معده کې تېر شوي هیرویین کشف کړي دي»
د دغه سيمه ييز ايراني چارواکي په وينا، دغو کسانو دوه کيلو او ٩٤٠ ګرامه جوړ شوي هيرويين د ١٣٥ کڅوړو په بڼه او ٦٢٤ ګرامه پوډر هيروين د ٥٠ کڅوړو په بڼه تېر کړي وو.
په راپور کې راغلي چې تورن کسان د ایران قضايي ادارو ته ور پيژندل شوي دي.
د دوغارون ـ اسلام کلا سرحد یو ایرانی چارواکی وایي چې د ایران او افغانستان تر منځ د بار وړونکو موټرو تګ راتګ اسانه شوی او په دې لاره کې کاري ساعتونه زیات شوي دي. تر دې وړاندې افغان موټر چلونکو له ایران څخه د مالونو پر وړلو د لوړ لګښت په اعتراض کې اعتصاب کړی و.
د دوغارون د سرحدي ترمینل مدیر اسماعیل پور عابد وايي، تر دې مخکې به د دوغارون په پوله (اسلام کلا) کې کاري ساعتونه د تهران پر وخت د سهار له ۷ بجو پیل او د ماښام تر ۶ بجو پورې به یې دوام درلود، خو اوس یې کاري ساعتونه د تهران پر وخت سهار له ۷ بجو پیل او د شپې تر ۱۱ بجو دوام کوي.
د دغه سيمه ييز ايراني چارواکي د شمېرو له مخې، له هغه راهيسې چې په اسلام کلا کې کاري ساعتونه زيات شوي، هره ورځ له ۵۰۰ څخه تر ۶۰۰ پورې د بار وړونکو موټرو تګ راتګ له ۹۰۰ څخه تر ۱۰۰۰ پورې رسېدلی دی.
تر دې وړاندې د اسلام کلا په بندر کې د بار وړونکو موټرو چلونکو له ایران څخه د مالونو د لوړ لګښت په اعتراض کې اعتصاب کړی و.
اعتراض کونکو د لړم میاشتې په نیمايي کې افغانستان انټرنېشنل ته ویلي وو چې ایران په ځینو برخو کې د نورو هېوادونو د موټر چلونکو په پرتله له افغان موټر چلونکو څو برابره زیاتې پیسې اخلي.
د اسلام کلا په بندر کې د بار وړونکو موټرو یو شمېر استازو د افغانستان انټرنشنل ته پیغامونه او ویډیويي کلیپونه استولي او ویلي یې وو چې د ایران له خوا له افغان ټرانسپورټي شرکتونو څخه د پاکستاني، عراقي او ازبک موټر چلونکو په پرتله ډیرې پیسې اخلي.
د دغو موټر چلونکو د استازو له ډلې څخه یوه یې ویلي وو چې د اسلام کلا په بندر کې ایراني لوري ته د هرې لارۍ چې ایران ته داخلیږي ۱۲۰ډالره او د هر لیتر تیلو ۶۰ سنټه اخلي. په همدې حال کې د دغه افغان موټر چلونکي په وینا پاکستاني، عراقي او ازبک موټر چلونکي یوازې لس سنټه ورکوي.
هغه زیاته کړه چې بندر عباس ته د دوی سفر شاوخوا ۱۲۰۰ ډالره لګښت لري.
تر اوسه پورې د ایران او طالبانو ترمنځ د باروړونکو موټرو د تګ راتګ د اسانتیا لپاره د شوي تړون جزیات نه دي په ډاګه شوي. دا هم څرګنده نه ده چې افغان موټر چلونکي راضي شوي او که نه.
د ازبکستان او اسلامي همکاریو سازمان استازو په افغانستان کې د ښځو او نجونو د بشري حقونو د تضمین له پاره د همغږۍ د هڅو په اړه خبرې وکړې. د افغانستان له پاره د ازبکستان او د اسلامي همکاریو سازمان استازو عصمت الله ایرګاشف او طارق بخیت په تاشکند کې سره وکتل.
د ازبکستان د بهرنیو چارو وزارت د شنبې په ورځ (د لیندۍ ۴مه) په یوه خبرپاڼه کې لیکلي: «دواړو خواوو په افغانستان کې د ښځو او نجونو د بشري حقونو د تضمین او د ژمي په درشل کې د افغانستان خلکو ته د بشري مرستو د برابرولو له پاره د هڅو د همغږۍ پر اړتیا خبرې وکړې.»
د خبرپاڼې له مخې، په دې کتنه کې دواړو لوریو د افغانستان د روان وضعیت په اړه هر اړخیزې خبرې کړې دي.
سره له دې چې د دې خبرو نور جزیات نه دي خپاره شوي، خو طارق بخیت تر دې مخکې تهران ته تللی و او د ایران اسلامی جمهوریت د بهرنیو چارو له وزیر حسین امیر عبداللهیان سره یې هم د افغانستان پر روان وضعیت خبرې اترې کړې دي.
نوموړي له ښاغلي عبداللهیان سره په لیدنه کې د بشري حقونو اړوند ستونزو ته د حل لارې پر موندلو، له ترهګرۍ سره پر مبارزې او په افغانستان کې د یوه ټول ګډونه حکومت پر جوړولو ټینګار وکړ.
د اسلامي همکاریو سازمان د روان کال د وږي په میاشت کې اعلان وکړ چې د دغه سازمان یوه پلاوي له طالب چارواکو سره په اسلام کې د اعتدال، د نجونو د زدهکړو او د ښځو د کار په څېر د مهمو مسایلو په اړه خبرې کړې دي.
طالبانو په تېرو دوو کلونو کې د ښځو له زدهکړو او کار څخه د دغې ډلې د مخنیوي په برخه کې کورنیو او نړیوالو اعتراضونو ته هېڅ پام نه دی کړی او دا یې د دوی په چارو کې لاسوهنه بللې ده.
په چمن کې د سپین بولدک ـ چمن پر دروازه د پاسپورټ او ویزې د جبري کېدو په غبرګون کې د پرلت ۳۷مه ورځ دوام لري. د پاکستان د دغې پرېکړې له امله په چمن ښارګوټي کې سوداګري او کاروبار په ټپه دریدلی دی.
په چمن کې د وزګارتیا له امله تېره ورځ د ګل شاه په نوم یو کلن ځوان ځان وژنه کړې ده.
د ګل شاه پلار عبدالروف وايي:«ګل شاه د سپین بولدک ـ چمن پر دروازه لغړیتوب کاوه، سهار به له کوره ووت تر ماښامه به یې پر دغه دروازه کار کاوه خو دا چې حکومت اعلان وکړ چې د پاسپورټ پرته څوک تګ راتګ نه شي کولای نو له هغه ورسته مو اقتصادي ستونزې ډیرې شوې موږ هیڅ خبر نه و زوی مو د خوب په کوټه کې ځان وژنه کړې وه.»
د یادې دروازې سره د افغانستان لوري سپین بولدک او د پاکستان لوري چمن ته د زرګونو کسانو اقتصاد تړلی پاتې دی.
خو اوس دلته خلک د بیکارۍ او اقتصادي ستونزو د ډیریدو څخه شکایت کوي.
د چمن لغړي اتحاد مشر غوث الله وايي: «د چمن د دې غریبو کسانو د کاروبار د بندیدو، او ګل شاه د ځان وژنې حساب به د پاکستان حکومت ورکوي. او موږ د پاکستان د دې فشارونو څخه هیڅکله نه پر شا کیږو.»
د عبدالخالق په نوم دغه پرلت غړی وايي: «موږ د خپلې دغې غوښتنې له پاره هر ډول قرباني ته چمتو یو او موږ له خپل دغه سوله ییز اعتراض څخه هیڅکله نه پر شا کیږو او زموږ مبارزه به حتمن بریالی کیږي.»
یاد پرلت یوه پنځه کسیزه کمیټه اسلام اباد ته لیږلې او وايي که یې غوښتنې ونه منل شي پر ډیورنډ کرښه اغزن تار له منځه وړي.
د روغتیا نړیوال سازمان له پاکستانه د افغان کډوالو د اېستلو بهیر له پیل راهیسې څه باندې ۹۲ زره راستنېدونکو ته روغتیایي خدمتونه وړاندې کړي دي. دغه سازمان په خپله اېکس پاڼه دا خبر په داسې حال کې خپور کړی چې د ستنېدونکو کډوالو په کمپونو کې د ساري ناروغیو اندېښنې زیاتې شوې دي.
زرګونه افغان کډوال چې په وروستیو څو اونیو کې له پاکستانه راستانه شوي، د تنفسي ناروغیو او نس ناستې په څېر په ناروغیو اخته دي چې دغه ناروغۍ په چټکۍ سره نورو ته د خپریدو په حال کې دي.
د ماشومانو د ملاتړ صندوق څو ورځې مخکې د یوه راپور په خپرولو سره ویلي و چې، د راستنېدونکو کډوالو اتیا سلنه برخه ښځې او ماشومان جوړوي چې په هرو څلورو کډوالو کې یو یې له پنځو کلونو کم عمره ماشوم دی او په سلو کې له شپېتو زیات له اولسو کلونو لږ عمر لري.
ډېری راستنېدونکو کورنیو ویلي چې د استوګنې له پاره مناسب ځای او د خوړو لپاره په کافي اندازه پیسې نه لري.
دوی همداراز زیاتوي چې د ژمي په رارسېدو سره هم اوسمهال په موقتي استوګنځیو کې په ډېر بد حالت کې ژوند تېروي.
د روغتیا نړېوال سازمان بیا ویلي، چې د ۷ لکهافغان راستنېدونکو روغتیایي اړتیاوو د پوره کولو لپاره ۱۰ میلیونه امریکایي ډالرو ته اړتیا ده.
ستنېدونکو کډوالو ته د اړینو درملو په کافي اندازه نه شتون، د پاکو اوبو کموالی او د لنډمهال کمپونو ناسم وضعیت دا ننګونې نورې هم زیاتې کړې دي.
د روغتیا نړیوال سازمان خبرداری ورکړی، چې روغتیایي خدمتونو ته په ځانګړې توګه د ساري ناروغیو، د مور او ماشوم روغتیایي خدمتونو او د میندوارۍ بېړنۍ پاملرنې په برخه کې د کم لاسرسي له امله د ناروغۍ او مړینې د کچې د زیاتوالي احتمال هم شته.
د روغتیا نړیوال سازمان چې د ژوند ژغورنې، د لومړنيو روغتیایي خدمتونو وړاندې کول، د اړینو درملو د رسولو او د اکمالي خدمتونو په برخو کې فعالیت کوي، له ایران او پاکستانه د راستنیدونکو کډوالو روغتیایي ستونزو ته د رسیدو په موخه په ننګرهار، کندهار او هرات ولایتونو کې خپل ټیمونه ځای پر ځای کړي دي.
سره له دې چې اوس هم د کډوالو د درملنې لپاره ناڅاپي ځایونه جوړ شوي خو د راپورونو له مخې د روغتیا نړیوال سازمان په ملاتړ به په سپین بولدک کې (۳۰ بستره) او په تورخم کې (۲۰ بستره) روغتونونه د دوو اونیو په اوږدو کې فعال شي.
دغه نږدې اوه زره افغانان د شنبې په ورځ د (لیندۍ ۴مه) د پاکستان له لوري په زور له دغه هیواده اېستل شوي او د سپین بولدک او تورخم له لارې هیواد ته راستانه شوي.
د طالبانو کډوالو او راستېدونکو چارو وزارت پر ایکس پاڼه لیکلې چې د شنبې په ورځ د (لیندۍ ۴مه) له پاکستان څخه ۳زره او ۱۶۱ افغانان په زور له پاکستانه اېستل شوي او د تورخم له لارې افغانستان ته راستانه شوي.
همدارنګه دغه وزارت وايي، چې ۳۹۴ افغان کډوالې کورنۍ چې د غړو شمیر یې ۲زره او ۶۴۷ تنو ته رسیږي د سپین بولدک ـ چمن له لارې افغانستان ته راستانه شوي.
یاد وزارت وايي، له پاکستانه تازه راستانه شوي افغان کډوال یې د کډوالۍ نړیوال سازمان ته د مرستو له پاره ورپیژندلي دي.
همدارنګه د طالبانو کډوالو چارو وزارت زیاتوي چي، یاد کډوال یې د تورخم او سپین بولدک په ناڅاپي پنډغالو کې ځای پر ځای کړي او د روغتیا، خوړو او ترانسپورټ خدمات یې ورته چمتو کړي.
که څه هم طالبان د پاکستان له لوري په زور د ایستونکو افغان کډوالو له پاره د خدمتونو وړاندې کولو خبر ورکوي خو ګڼ کډوال بیا وايي، د طالبانو له لوري وړاندې کیدونکي خدمتونه ورته بسنه نه کوي د دوی په خبره په دغو پنډغالو کې د ژوند د لومړینو اسانتیا کمښت او سړه هوايي د ماشومان ژوند ګواښي.