همهاله په غزه کې د موقت اوربند دریمه ورځ ده، د فلسطین د روغتیا وزارت د یکشنبې په ورځ اعلان وکړ چې په تېرو ۲۴ ساعتونو کې د لویدیځې غاړې په لاندې شویو سیمو کې د اسراییلي ځواکونو په ډزو اته فلسطینیان وژل شوي دي.
د راپورونو له مخې، د جنین په ښار کې د اسراییلي ځواکونو د شپې په برید کې پنځه فلسطینیان وژل شوي دي. د اسراییل پوځ ویلي چې د دغو عملیاتو موخه د یوه فلسطیني نیول دي چې د اګست په میاشت کې يې په یوه برید کې دوه اسراییلیان یې وژلي وو.
د اتو فلسطینیانو د وژل کېدو په غبرګون کې په لوېدیځه غاړه کې فلسطیني ډلو د اعتصاب او ماتم غوښتنه وکړه.
په تېر کال کې په جنین کې سلګونه فلسطیني وسله وال او ملکیان وژل شوي دي. په دوی کې یو شمېر په لویدیځه غاړه کې د مېشتو اسراییليانو له خوا د تاوتریخوالي او غچ اخیستنې بریدونو له امله وژل شوي دي.
د افغانستان له پاره د ایران ولسمشر ځانګړي استازي او د هند بهرنیو چارو وزارت د سیمه ییزې ادارې عمومي مدیر د افغانستان وضعیت ته د رسیدو لپاره د «سیمه ییزې تماس ډلې» پر جوړولو خبرې وکړې. د ایران استازي ویلي دي چې د سیمه ییزې تماس ډله د افغانستان د ټیکاو له پاره مهمه ده.
حسن کاظمي قمي په اېکس پاڼه لیکلي چې د یکشنبې په ورځ یې د هند د بهرنیو چارو وزارت د سیمه ییزې ادارې له عمومي مدیر جی بي سنګ سره په کتنه کې له افغانستان سره د سیاسي او اقتصادي چارو د پرمختګ له پاره د «سیمه ییزې تماس ډلې د جوړولو او په دې هیواد کې د ټیکاو او ودانولو په موخه خبرې اترې وکړې.»
دوی له افغانستان سره د اقتصادي اړیکو په پراختیا کې د چابهار بندر د ځانګړي رول په اړه هم خبرې وکړې.
کاظمي قُمي د تماس ډلې د طرحې په اړه نور جزئیات ورنه کړل، خو دا پلان د افغانستان په چارو کې د ګاونډیو هېوادونو پر رول د ټینګار او د امریکا د رول د کمولو له پاره د ایران یوه هڅه ګڼل کېږي.
ایراني ډیپلوماټانو په تېرو کلونو کې د افغانستان په اړه د مسکو په ناسته او د مسکو په فارمټ ناسته کې د افغانستان په اړه دا خبره یاده کړې، خو تر اوسه سیمه ییزې اجماع ته نه ده رسېدلې.
په همدې حال کې د هند بهرنیو چارو مرستیال وزیر چې له تیرو دوو ورځو راهیسې په تهران کې دی، د ایران د بهرنیو چارو له وزیر او د هغه له سیاسي او اقتصادي مرستیالانو سره په کتنه کې د چابهار بندر په اړه خبرې کړې دي.
د هند بهرنیو چارو وزارت ویاند اریندام باغچي په خپله اېکسپاڼه لیکلي چې د دغه وزارت مرستیال ویني کواټرا د ایران بهرنیو چارو له وزیر امیر حسین عبداللهیان سره په کتنه کې د دوه اړخیزو اړیکو او د چابهار بندر په ګډون یې د اتصالي پروژو په اړه خبرې وکړې.
چابهار بندر له هند سره د افغانستان یو له مهمو سوداګریزو لارو څخه بلل کیږي چې د کراچۍ بندر اصلي بدیل دی.
اوس چې د کراچۍ بندر له لارې د مالونو د لېږد رالېږد پر سر د طالبانو او پاکستان تر منځ کړکېچ ډېر شوی، د افغانستان د اقتصادي اړیکو په پراختیا کې د چابهار بندر د ځانګړي رول په اړه د ایران او هند د لوړپوړو ډیپلوماټانو خبرې مهمې دي.
سپینې ماڼۍ ویلي، چې د اسراییل او حماس ترمنځ د اوربند د پلي کېدو له امله کېدای شي ډېر ژر د حماس له خوا یو امریکايي یرغمل شوی خوشې شي.
د سپینې ماڼۍ د ملي امنیت سلاکار جیک سلیوان ای بي سي نیوز ته ویلي: "موږ به اوربند ګړۍ په ګړۍ تعقیب کړو او هیله مند یو، چې د خوښۍ یوه شیبه تجربه کړو".
نوموړي ویلي، چې د اسراییل او حماس تر منځ د اکټوبر د اوومې تروریستي برید وروسته د بندیانو د تبادلې او د څلور ورځني اوربند د یوې برخې په توګه ښايي یو امریکایي یرغمل نن له غزې څخه خوشې شي.
جیک سلیوان زیاته کړې: "د یرغمل شویو لومړۍ ډله، چې په څلورو ورځو کې به ۵۰ یرغمل خوشې شي، ښځې او ماشومان دي".
هغه ویلي چې په دې ډله کې د دوو میرمنې او یو ماشوم په ګډون درې امریکایان شامل دي، چې یو به یې نن خوشې شي.
هغه خبرداری ورکړ، چې دا ضمانت نه شي کېدی چې دغه امریکايي به هرو مرو نن خوشې کیږي او زیاته کړې یې ده: "تر هغه چې موږ په حقیقت کې هغه خوندي او سالم وګورو؛ موږ نه شو کولی سل په سلو کې ډاډ ولرو، چې هغه به خوشې شي".
سلیوان ویلي، چې لنډمهاله اوربند به په هغه صورت کې وغځول شي، چې حماس د ۲۰۰ څخه زیات یرغمل شویو له ډلې نور کسان هم خوشې کړي.
نوموړي ویلي که اوربند نه تمدیدیږي د دې لامل به د یرغملو نه خوشې کېدل وي، چې مسولیت یې د حماس پر غاړه دی.
د حماس له خوا د یرغمل شویو د خوشې کېدو په لومړنۍ ډله کې د امریکایی اتباعو د نه شتون له امله په امریکا کې سیاسی ناندرې زیاتې شوې دي.
په جو بایډڼ باندې پر خواله رسنیو ځکه انتقادونه شوي، چې د یرغمل شویو په خوشې شوې لومړۍ ډله کې امریکايي وکړي شامل نه دي.
سره له دې چې په خوشې شویو یرغملو کې امریکايي وکړي لا شامل نه دي؛ خو بایډن د یرغمل شويو د تبادلې تړون د متحده ایالاتو د پراخې ډیپلوماسۍ بریالیتوب بللی او د ټولو یرغملو شویو خوشې کېدو پورې یې نه ستړې کېدونکو هلو ځلو ژمنه کړې ده.
په داسې حال کې چې د حماس له خوا د یرغمل شویو امریکایانو دقیق شمېر په اړه رسمي شمېرې نه دي خپرې شوي؛ خو د ماتېدونکي اوربند دوام سره د امریکايي یرغملو په اړه اندېښنې مخ په ډېرېدو دي.
تمه کیږي، چې د اوربند په څلورو ورځو کې د ۵۰ اسراییلي یرغملو په بدل کې ۱۵۰ فلسطیني میرمنې او ماشومان د اسراییل له زندانونو خوشې شي او اسراییل غزې ته د بشري مرستو ورتلو ته اجازه ورکړې.
د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زېلینسکي په کییف کې د خوړو د خوندیتوب په اړه یوې نړۍوالې غونډې ته د وینا پر مهال وویل، چې اوکراین د خپلو غلو د صادراتو د لارو او له روسیې سره پر پوله د سیمو د امنیت لپاره لا زیاتو هوايي دفاع سیسټمونو ته اړتیا لري.
دغې غوڼډې ته په وینا کې زېلینسکي وویل: "د هوایي دفاع سیستم نیمګړتیا شتون لري، دا کومه پټه خبره نه ده".
په دې غوڼډه د سویس ولسمشر الین بیرسیټ او د لیتوانیا لومړۍ وزیرې انګریدا سیمونیټ په ګډون ځينو لوړپوړو اروپایي چارواکو ګډون کړې و.
زېلینسکي دا خبرې وروسته له هغې وکړې، چې روسیې د تېرې شپې په اوږدو کې د ۷۵ بې پېلوټه الوتکو پر مټ پر اوکراین برید وکړ، دغه برید د جګړې له پیل راهیسې تر ټولو لوی برید بلل شوی دی.
په همدې حال کې له غوڼډې وروسته د زېلنسکي او دوو نورو اروپايي مشرانو ګډ مطبوعاتي کنفرانس د یوه بل هوايي برید له امله نیمګړی پاتې شو.
زېلینسکي وایي، چې اوکراین ته به د دوی د بهرنیو شریکانو له خوا داسې کښتۍ ورکړل شي، چې د غلې د انتقال پر مهال د لویو کښتیو د امنیت لپاره به وکارول شي.
په همدې حال کې د اروپایي کمېسیون مشرې اروسولا وان ډېرلیین زیلینسکي ته په یوه لیک کې د ملاتړ ژمنه ورکړې ده.
دغه لیک چې په خواله رسنۍ اېکس کې هم خپور شوی، پکې راغلي چې د "اوکراین په بندرونو کې د زېربناو ژر تر ژره بیارغونې لپاره ۵۰ میلیون یورو (۵۴،۷ میلیونه ډالر) یې چمتو کړي دي".
د اوکراین ولسمشر وویل کییف هیله لري، چې د خپلو شریکانو څخه د نويو اکمالاتو او د خپل تولید ظرفیت لوړولو له لارې د خپل هوایی دفاع سیسټم کمښت حل کړي او په دې برخه کې پرمختګ شوی دی.
اوکراین چې د غلو یو لوی صادرونکی هېواد دی؛ اوس یوازې د تور سمندر له لارې غله صادروي.
دا په داسې حال کې ده، چې روسیه د جولایي په میاشت کې د ملګرو ملتونو په منځګړیتوب شوی تړون څخه په شا شوه او نور به یې د خپلې خاورې له لارې د اوکراین غلو صادرولو ته اجاه ورنه کړه.
د سومالیا خبري اژانس وايي، چې په دغه هېواد کې د وروستي ورښت او سېلابونو له امله د مړو شمېر ۹۶ کسانو ته ورسېد. دغه اژانس زیاتوي، چې د دغه هېواد له طبیعي پېښو سره د مبازې ادارې مشر محمد معلم هم دا مړینه تایید کړې ده.
ملګرو ملتونو دا سېلاب په تېرو لسیزو کې تر ټولو بد بللی، چې له امله یې تر اوو لکو ډېر کسان بې کوره هم کړل.
سومالیا هم د افریقا د لوېدیځو او ختیځو هېوادونو په څېر د اقلیمي بدلون له امله د رامنځته شوي ورښت سره مخ ده، چې په تېر اکټوبر کې پیل شوی دی.
د ورښت له امله په ټوله سومالیا کې سېلابونه راوتلي، چې خلک یې بې کوره کړي او د کلونو جګړې له امله یې په دغه هېواد کې انساني ناورین نور هم ډېر کړی دی.
د ملګرو ملتونو د خوړو او کرنې سازمان د خپل «ژمني غنمو» کمپاین د پیل اعلان کړی او ویلي یې دي، چې تر ۴،۲ میلیونو زیاتو بزګرانو ته به د غنمو تخم او کرنیز کود (سرې) ووېشي.
دغه سازمان وايي، د دې کمپاین په ترڅ کې به بزګرانو ته د روزنې زمینه هم برابره کړي.
د ملګرو ملتونو د خوړو او کرنې سازمان د یکشنبې په ورځ (د لیندۍ په ۵ مه) په اېکس ټولنیزه شبکه کې پر خپلې پاڼې د ژمي د غنمو د کمپاین اعلان وکړ.
دغې ادارې د خوړو د خوندیتوب او د کلیوالو د ژوند د ښه کولو په برخه کې د دې کمپاین پیلول یو ګټور ګام بللی دی.
په دې وروستیو کې امریکا د ملګرو ملتونو د خوړو او کرنې سازمان له لارې له افغانستان سره ۸۰ میلیونه ډالره مرسته وکړه.
تر دې مخکې ملګرو ملتونو ویلي وو، چې د افغانستان نېږدې نیمايي نفوس هره ورځ د خوراکي توکو د نشتوالي او لوږې له خطر سره مخ دي.