طالبان وايي له روسیې سره یې ډیپلوماټیکې اړیکې د پراخېدو په حال کې دي

ټاکل شوې ده چې په دې غونډه کې د افغانستان پر اوسني وضعیت، جنسیتي توپیر، بشري مرستو او د ګاونډیو هیوادونو په رول بحث وشي.

سره له دې چې تر اوسه پورې غونډې ته ور بلل شوي ټول ګډونوال مشخص نه دي خو د یو شمیر رسنیو د راپورونو له مخکې په دې غونډه کې به د اسمعیل خان تر څنګ د ملي مقاومت جبهې مشر احمد مسعود هم برخه واخلي.

د راپورونو له مخې، دې غونډې ته د ګډون په موخه طالبان هم غوښتل شوي خو دا تر اوسه نه ده معلومه چې طالب چاواکي به پکې برخه واخلي او که نه.

د هرات یوولسم امنیتي کنفرانس په رسمي بیانیو کې بیا ویل شوي چې تمه ده د امریکا او اروپايي هېوادونو په ګډون د سیمې او نړۍ د شاوخوا ۲۵ هېوادونو او د ملګرو ملتونو او اروپايي ټولنې په ګډون د څلورو سازمانونو استازي په دې غونډه کې برخه واخلي.

یو شمېر سرچینو تېر کال ویلي وو، چې اسمعیل خان ته د ایران حکومت له خوا د تاجکستان دوشنبې ته د سفر اجازه نه وه ورکړل شوې.

په هغو انځورونو کې چې اوس له دوشنبې څخه افغانستان انټرنشنل ته رسېدلي، لیدل کېږي چې په تاجکستان کې د افغانستان سفیر محمد ظاهر اغبر او د افغانستان پخوانی دفاع وزیر بسم الله محمدي د دوشنبې په هوايي ډګر کې د ښاغلي اسماعیل خان هرکلی کوي.

سرچینې رسنیو ته ویلي چې، دغه هلک د قاري هدايت الله د ناروا اړیکو د غوښتنې له ردولو وروسته وژل شوى دى.

په همدې حال کې ځينې نورې سرچينې بیا وايي ، چې وژل شوی هلک د شنبې په ورځ د لیندۍ په ۴مه د دې ولایت د پښتونکوټ ولسوالۍ په «خشتپل» کلي کې د طالبانو د یوه غړي قاري عثمان له وژلو وروسته د تېښتې په حال کې د دغې ډلې د جنګیالیو له خوا وېشتل شوی دی.

د سرچینې په وينا دغه هلک پر ده د جنسي تيري د هڅې په وړاندې دغه طالب په خپل ټوپک وژلی و.

د فاریاب سیمه ییزو چارواکو تر اوسه په دې اړه څه نه دي ویلي.

د یادولو ده چې، تر دې وړاندې هم د طالب قومندانانو او جنګیالیو له خوا پر هلکانو د جنسي تیري راپورونه خپاره شوي دي.

حسن کاظمي قمي په اېکس پاڼه لیکلي چې د یکشنبې په ورځ یې د هند د بهرنیو چارو وزارت د سیمه ییزې ادارې له عمومي مدیر جی بي سنګ سره په کتنه کې له افغانستان سره د سیاسي او اقتصادي چارو د پرمختګ له پاره د «سیمه ییزې تماس ډلې د جوړولو او په دې هیواد کې د ټیکاو او ودانولو په موخه خبرې اترې وکړې.»

دوی له افغانستان سره د اقتصادي اړیکو په پراختیا کې د چابهار بندر د ځانګړي رول په اړه هم خبرې وکړې.

کاظمي قُمي د تماس ډلې د طرحې په اړه نور جزئیات ورنه کړل، خو دا پلان د افغانستان په چارو کې د ګاونډیو هېوادونو پر رول د ټینګار او د امریکا د رول د کمولو له پاره د ایران یوه هڅه ګڼل کېږي.

ایراني ډیپلوماټانو په تېرو کلونو کې د افغانستان په اړه د مسکو په ناسته او د مسکو په فارمټ ناسته کې د افغانستان په اړه دا خبره یاده کړې، خو تر اوسه سیمه ییزې اجماع ته نه ده رسېدلې.

په همدې حال کې د هند بهرنیو چارو مرستیال وزیر چې له تیرو دوو ورځو راهیسې په تهران کې دی، د ایران د بهرنیو چارو له وزیر او د هغه له سیاسي او اقتصادي مرستیالانو سره په کتنه کې د چابهار بندر په اړه خبرې کړې دي.

د هند بهرنیو چارو وزارت ویاند اریندام باغچي په خپله اېکسپاڼه لیکلي چې د دغه وزارت مرستیال ویني کواټرا د ایران بهرنیو چارو له وزیر امیر حسین عبداللهیان سره په کتنه کې د دوه اړخیزو اړیکو او د چابهار بندر په ګډون یې د اتصالي پروژو په اړه خبرې وکړې.

چابهار بندر له هند سره د افغانستان یو له مهمو سوداګریزو لارو څخه بلل کیږي چې د کراچۍ بندر اصلي بدیل دی.

اوس چې د کراچۍ بندر له لارې د مالونو د لېږد رالېږد پر سر د طالبانو او پاکستان تر منځ کړکېچ ډېر شوی، د افغانستان د اقتصادي اړیکو په پراختیا کې د چابهار بندر د ځانګړي رول په اړه د ایران او هند د لوړپوړو ډیپلوماټانو خبرې مهمې دي.

د طالبانو تر واک لاندې د باختر خبري آژانس د راپور له مخې، د ترکیې سفیر له احمدالله متقي سره په خبرو کې زیاته کړې چې، د دغه موزیم په جوړیدو سره به د دواړو هېوادونو "ترکیې او افغانستان" ترمنځ د ملګرتیا سمبولونه نندارې ته وړاندې شي.

د ترکیې سفیر دغه راز وویل، چې دوی په ۲۰۲۴ کال کې په هرات کې د زیر زمیني جومات د بیارغاونې، د شهزاده تخت، د لاسي صنایعو د پراختیا، د نستعلیق کتابونو د چاپ او په هرات کې د کتابتون د بیا رغولو په برخه کې کار کوي.

دا په داسې حال کې ده چې په هرات ولايت کې وروستۍ زلزلې د يو شمېر کليو د ويجاړولو ترڅنګ د دغه ولايت تاريخي او لرغوني ځايونه هم زيانمن کړي دي.

په دې زلزله کې چې د رېښتر په کچه ۶،۳ درجې وه، د هرات لوی جومات، اختیارالدین کلا، منارونه او د دغه ولایت ځیني نور تاریخي ځایونه زیانمن کړي دي.

پر افغانستان د طالبانو له واکمنۍ وروسته سره له دې چې دغه ډله د ترکیې په ګډون د هیڅ یوه هیواد له خوا په رسمیت پیژندل شوې نه ده، خو د ترکیې او طالبانو تر منځ اړیکې خورا ښې دي او دغه هیواد د هرات له زلزله ځپلو سره د مرستې ترڅنګ په بېلابېلو برخو کې له طالبانو سره پراخې همکارۍ لري.

دې جبهې همت الله د دوو پخوانیو پوځیانو په وژلو تورن کړی دی.

طالبانو تر اوسه په دې اړه څه نه دي ویلي.

دغه جبهه وايي، چې په دې جګړه کې يې له وسله والو طالبانو څخه دوه سپکې وسلې یې هم ترلاسه کړې دي.