د بلوچستان اطلاعاتو وزیر: د ۲۰۲۴ کال تر جنوري میاشتې به یو میلیون کډوال له پاکستانه وباسو

د هرات یوولسم امنیتي کنفرانس د افغانستان د ملي سرود پر ځای په یوه حماسي سندره پیل شو.

رنګین دادفر سپنتا د هرات په امنیتي کنفرانس کې په خپلو خبرو کې له طالبانو سره د نړیوالې ټولنې د اړیکو کړنلارې په اړه خبرې وکړې او د دغه ډول جوړجاړیو د اغیزمنتیا په اړه یې شکونه او اندېښنې څرګندې کړې.

نوموړي په افغانستان کې د بېلابېلو ټولنیزو، کلتوري او توکمیزو جوړښتونو ته په درناوي، په افغانستان کې د ډیموکراسۍ او رښتینې سولې د ټینګښت له پاره د یوې منسجمې او هراړخیزې هڅې پر اهمیت ټینګار وکړ:«د افغانستان اسلامي جمهوري نظام له سقوط او طالبانو ته له تسلیمېدو دوه کاله او درې میاشتې تېرېږي په دې موده کې لسګونه زره لوستي او روزل شوي هیوادوال له هیواده تېښتې ته اړ شول، په زرګونو افغان نارینه او ښځې زنداني شوي، شکنجه شوي او ځورول شوي دي.»

هغه وړاندې وويل: «زموږ هېواد د ښځو د آزادۍ او د خپلو بشري حقونو د تحقق له پاره د زړورتیا مبارزه زموږ د خلکو د ازادۍ او دموکراسۍ د مبارزې تر ټولو سپېڅلې سمبول او څرګندونه ده.»

هغه وويل:«له ظلم او وحشت سره سره زموږ د خلکو مبارزه دوام لري او تر هغې به دوام وکړي تر څو چې ازادي او عدالت نه وي تر لاسه شوی.»

ښاغلی سپنتا د خپلو خبرو پرمهال په افغانستان کې د برابری، ټولیز عدالت او د قانون حاکمیت په برخو کې له ګاونډیو هیوادونو د همکارۍ غوښتنه کوي.« تاسو باید یو نوی داستان جوړ کړئ چې بنسټ یې په لاندې اصولو او ارزښتونو ولاړ وي:

«د خلکو بې له شکه حاکمیت، د اساسي قانون درلودل چې د اتباعو د اساسي حقونو او آزادیو پر بنسټ ولاړ وي، د ښځو او نارینه وو تر منځ د برابرۍ غیر مشروط منل، د بشري حقونو غیر مشروطه رعایت، د هیواد د قومي او کلتوري تنوع منل، د اوسني مرکزيت کمول، د هیواد د حقوقو او حقوقي نظام پراخه رسمي کول "د خلکو په یووالی او د افغانستان په نه ویشلو باندې د بې دلیل ټینګار.»

د هرات د یوولسمي غونډي بل ګډونوال د افغانستان د تیر حکومت د ملي امنیت پخوانی مشر رحمت الله نبیل په دغه غونډه کې د خپلو خبرو پر مهال وویل، داسې معلومات په لاس کې لري چې طالبان هڅه او څیړنه کوي چې څنګه وکولای شي چې تاکتیکي اټومي وسلې ترلاسه کړي.

ښاغلی نبیل وايي: «زه داسې معلومات لرم چې د طالبانو یوه ډله په دې لټه کې ده چې څنګه تاکتیکي اټومي وسلې ترلاسه کړي، او دوی کولی شي له پاکستان څخه ترلاسه کړي او یا هم د دې وسلو تر لاسه کولو له پاره انجینرانو ته پسي ورکړي.»

همدارنګه نوموړی وايي، «سیمه د طالبانو په اړه د پوهاوي، بصیرت او اجماع له نشتوالي سره مخ ده. نظرونه ډېر متفاوت دي ځینې افغانستان ته د یو تورتم په توګه ګوري او ځینې یې د فرصت په توګه ګوري.»

د نوموړي په خبره افغانستان د راستنېدو په لاره کې خپلو خلکو ته اړتیا لري چې دا بیلابیل نظرونه حل کړي.

په دغه کنفرانس کې د پاکستان پښتون سیاستوال محسن داوړ هم ګډون کړی نوموړی وايي: «طالبان له بهرنیانو د رسمیت پيژندلو غوښتونکي دي، خو د افغانانو له لوري په رسمیت پيژندلو ته پام نه کوي.»

د هرات یوولسم امنیتي کنفرانس به د دوه ورځو له پاره دوام وکړي او په دغه کنفرانس کې به طالب ضد څیرې د افغانستان په اړه خبرې کوي.

ځينې اسناد لرونکو کډوالو د افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل چې دوی هم افغانستان ته د ستیندو اراده کړې ځکه چې اوس ورته د کډوالو کارډونو په لرلو سربېره دلته ژوند ګران شوی.

د پیښور حیات آباد تاڼې مسول حشمت خان رسنیو ته ویلي چې دوی یوازې بې اسناده افغان کډوال نیسي او له نورو سره کار نه لري: «موږ هیڅوک هم بې ځایه نه دی ځورولی او په موږ لګول شوي د پیسو اخیستو تورونه ناسم دي»

د پاکستان حکومت له خوا بهرنیو کډوالو ته له دغه هيواده دوتو وخت د اکتوبر په ۳۱ نیټه ختم شوی.

د نومبر له لومړۍ نیټې راهیسې په تورخم او چمن کې د بې اسناده افغان کډوالو افغانستان ته ستنېدو لړۍ لا هم روانه ده او په زرګونه کورنۍ له دغو لارو خپل هیواد ته ستنې شوې دي.

د یادې ادارې په باور، د بې کیفیته تېلو د واردولو د مخنیوي له پاره په جدیت سره عملي ګامونه پورته کوي او دوی له ټولو سوداګرو غواړي چې هیواد ته باکیفیته توکي وارد کړي.

خبرپاڼه د طالب چارواکو له قوله زیاتوي، هغه سوداګر چې د بې کیفیته توکو له واردولو لاس وانخلي له جدي قانوني چلند سره به مخامخ شي.

د ویلو ده چې تر دې وړاندې هم د ایران له لوري افغانستان ته لسګونه ټانکره بې کیفیته تېل صادر شوي، چې د افغانستان له خوا بېرته ورګرځول شوي دي.

د افغانستان د ښځینه خبریالانو د بنسټ مشره مینه حبیب وایي، دا ټولپوښتنه د ښځینه خبریالانو پر وړاندې د ننګونو د څیړلو او د دغه حالت د کابو کولو له پاره د حل لارې موندلو په موخه ترسره شوې ده.

له دغو ۲۰۰ ښځینه خبریالانو څخه ۴۵ سلنه یې وزګارتیا تر ټولو لویه ستونزه ګڼي.

یو شمیر کورنۍ او بهرنۍ ادارې هڅه کوي چې په رسنیو کې د ښځینه خبریالانو فعالیتونه زیات شي، خو د طالبانو د سختو بندیزونو له امله دغه خبریالانې په اوسنیو شرایطو کې په رسنیو کې کار کولو ته زړه نه ښه کوي.

په افغانستان کې یو شمېر ښځینه خبریالانې وايي چې، دوی په ژورنالیستیکي فعالیتونو کې له ګڼو ستونزو سره مخ دي.

د طلوع نیوز ویانده هوسۍ احمدزۍ له افغانستان انټرنشنل سره په خبرو کې وویل چې: «د افغانستان په اوسنیو سختو شرایطو کې په رسنیو کې کار کول اسانه کار نه دی، موږ له دومره بندیزونو سره سره بیا هم کار کوو او اوس وخت کې د ښځینه خبریالانو کار کول یوه لویه میړانه ده.»

يوه بله خبرياله شبنم شهرزاد چې اوسمهال په کابل کې اوسیږي وايي، چې د طالبانو د حکومت لهخوا د لګول شويو بنديزونو له امله يې خپله دنده له لاسه ورکړې او اوس وزګاره ده.

نوموړې افغانستان انټرنشنل ته په خبرو کې وویل: «د ښځینه خبریالانو پر وړاندې شته ننګونې په کور کې کیناستل، وزګارتیا، اطلاعاتو ته نه لاس رسی، د کار د امنیت نشتوالی او له ښځینه خبریالانو سره دوه ګونی چلند دی.»

میرمن شهرزاد ددغو ستونزو پر حل د ټینګار ترڅنګ زیاتوي چې: «موږ او د خبریالانو ملاتړي ادارې د ښځینه خبریالانو پروړاندې د سختو بندیزونو له امله اندېښمن یو.»

اخوا په افغانستان کې د رسنیو او خبریالانو پر فعالیتونو د بندیزونو د لګولو د اندېښنو په دوام، د افغانستان د ازادو رسنیو د ملاتړ ادارې (نی) سږ کال په افغانستان کې د خبریالانو پر وړاندې د تاوتریخوالي د ۱۰۸ پېښو د ثبتېدو خبر ورکړی.

د «نی» بنسټ د مالوماتو پر اساس، د طالبانو له بياځلي واکمنۍ وروسته په افغانستان کې پنځوس سلنه رسنۍ غیر فعاله شوي او نږدې اویا سلنه خبریالانو او د رسنیو کارکونکو خپلې دندې له لاسه ورکړې او یو شمېر مسلکي کادرونه هم له افغانستانه وتلي چې د رسنیو له پاره یې لویه تشه رامنځته کړې ده.

افغانستان ته راستانه شوي دغه تازه افغان کډوال چې ډیری برخه یې په سپین بولدک او تورخم کې په موقتي پنډغالو کې اوسیږي وايي، په افغانستان کې د اوسیدو له پاره ځای او د کار له پاره سرمایه نه لري.

۳۰ کلن عزت الله چې د شپږ کسیزي کورنۍ مسولیت ور تر غاړه او تازه هیواد ته راستون شوی د خپلو درې اولادونو د راتلونکي په اړه اندېښمن دی نوموړی وايي که په را روان ساړه ژمي کې ژوندي پاتې شي بیا یې هم د زده کړو او ساتلو له پاره هیڅ امکانات په واک کې نه لري.

نوموړي افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وویل: «زه اوه کلن وم چې کورنۍ مو له افغانستانه پاکستان ته کډواله شوي وه، اوس زه د دریو اولادونو پلار یم دادی خپل هیواد ته راستون شوم دلته زه په خیمه کې له خپلې کورنۍ سره ژوند کوم هوا ډیره سړه ده او ورځ تر بلې سړیږي دعا کوم چې په دې سړه هوا کې مي اولادونه ژوندي پاتې شي.»

د روان کال د نومبر له لومړۍ نیټې تر دې مهاله د څلورو لکو شاوخوا افغان کډوال د پاکستان حکومت له لوري په زور له دغه هیواده اېستل شوي.

افغانستان ته په دغه راستانه شویو کډوالو کې ډیری یې بې وزله او داسې کسان دې چې په افغانستان کې هم جایداد نه لري.

د عبدالکریم په نوم افغانستان ته تازه راستون شوی کډوال افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وویل: «زه نه ځمکه لرم چې ویې کرم نه پیسي لرم چې کاروبار ورباندې وکړم، اندیښمن یم چې تر څه وخته به دلته په پنډغالي کې ژوند کوم او څه وخت به نورمال ژوند پیلوم.»

له پاکستانه د افغان کډوالو د اېستلو لړۍ لا هم دوام لري او هره ورځ زرګونه کسان په زور له دغه هیواد ایستل کیږي.

خو د دغه کډوالو په ستنېدو سره اندیښنې نورې هم زیاتې شوې دي.

د چارو شنونکی نظر محمد پاڅون وايي: «طالبان نه شي کولای چې په افغانستان کې د کډوالو ستونزو ته رسېدنه وکړي. دا د افغانستان له پاره یو نوی سرخوږی پیدا سو ځکه د وږو او بیکاره خلکو پر شمیر نور وږي او بیکاره کسان هم اضافه شول.»

له پاکستانه په زور د اېستلو شویو افغان کډوالو ستونزو ته د رسېدو له پاره طالبانو هم بودجه ځانګړې کړې ده او تر څنګ یې ملګرو ملتونه او نور هیوادونه په ګډه هڅه کوي چې په افغانستان کې د لوږې د بحران مخنیوی وکړي.