د افغانستان د خپلواکۍ ملي تحریک ځواکونو د کابل د ښار ارزان قیمت سیمه کې د طالبانو د ۱۶مې حوزې د استخباراتو مرستیال حاجي ملا او ورسره څلور ساتونکي په نښه کړي دي.
د افغانستان د خپلواکۍ ملي تحریک نشراتي ادارې د پنجشنبې په شپه (د لیندۍ په ۱۶مه) په اېکس ټولنیزې شبکې د یوې ویډیو په خپرولو سره دا اعلان کړی دی.
په خپرې شوې ویډیو کې پر سړک یو موټر ښکاري چې څراغونه یې روښانه دي او ورسره د پښو د خاپونو او د ډزو غږ اورېدل کیږي.
لا تر اوسه د دې پیښې د مرګ ژوبلې په اړه کره معلومات نه دي خپاره شوي؛ خو یاد تحریک ویلي چې ۵ کسان یې په نښه کړي دي.
یاد تحریک لیکلي، چې د افغانستان د اسلامي جمهوري دولت د اساسي قانون په تطبیق او ټولو نړۍوالو بشري قوانینو په رعایت او نظر کې نیولو سره له خپل هېواد او هېوادوالو څخه دفاع کوي.
یاد تحریک زیاته کړې، چې د دوی خونړي بریدونه به د طالبانو پر وړاندې زیاتوالی ومومي.
تر اوسه د دغې پېښې په اړه طالبانو رسنیو ته څه نه دي ویلي؛ خو د سیمې اوسېدونکو ویلي، چې تېره شپه یې د ۱۶مې حوزې مخې ته د ډزو غږونه اورېدلي دي.
د طالبانو د کانونو وزارت ویلي، چې د ۳۰ جرمني شرکتونو د فدراسیون اجراییوي رییس په اروپا کې د طالبانو او پانګوالو ترمنځ د اړیکو جوړولو لپاره د یوه دفتر د جوړېدو غوښتنه کړې. دغه وزارت ویلي، چې دغه دفتر به د اروپايي پانګوالو او طالبانو د کانونو وزارت ترمنځ اړیکې جوړې کړي.
سابستیان هاینه زمري دغه موضوع له شهاب الدین دلاور سره په لیدنه کې مطرح کړه.
د طالبانو د کانونو وزارت د پنجشنبې په ورځ (د لیندۍ په ۱۶مه) په یوې خبرپاڼه کې لیکلي، چې شهاب الدین دلاوري د ۳۰ جرمني شرکتونو د فدراسیون له اجراییوي رییس سره په کتنه کې د افغانستان د کانونو په زېرمو کې د پانګونې پر فرصتونو خبرې وکړې.
د طالبانو د کانونو وزارت د سابستیان له قوله ويلي، چې په اروپا کې د دغه دفتر په جوړېدو سره به ټول اروپايي پانګوال د دې دفتر له خوا معلومات ترلاسه او پانګونه وکړي.
د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزیر د دې طرحې د هرکلي په ترڅ کې د کانونو د قانون او کړنلارې پر بنسټ د اروپايي شرکتونو د پانګونې لپاره د لازمو همکاریو ژمنه وکړه.
بل خوا د «اروپایي بیرنر ګروپ» شرکت مشر د طالبانو د کانونو او پټرولیم له وزیر سره په کتنه کې د افغانستان په کانونو په تېره بیا د اوسپنې، سرو زرو او سرب په برخه کې د پانګونې غوښتنه وکړه.
د هغه څه پر بنسټ چې د طالبانو د کانونو وزارت په خپلې اېکس پاڼې کې ليکلي، د يادو شرکتونو مشر د برېښنا د بندونو د جوړولو، د کانونو د پروسس او نورو ټولنيزو خدمتونو په اړه هم خبرې اترې کړې دي.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت سیاسي مرستیال عباس ستانکزی وايي، چې په افغانستان کې د نجونو پرمخ د ښوونځیو او پوهنتونونو بند پاتې کېدل د هغوی پر حقونو تجاوز او دوی سره ښکاره ظلم دی.
عباس ستانکزي چې د سرحدونو او قبایلو چارو وزارت د تعلیمي مرکزونو په فراغت غونډه کې خبرې کولې وویل، “هغه کسان چې د خپلو شخصي غوښتنو په خاطر له علم سره مخالفت کوي؛ دغه کار د دې ملک بچیانو سره یو لویه جفا ده."
نوموړي ټینګار وکړ، چې د نجونو پرمخ باید په هېڅ صورت د علم دروازې بندې پاتې نه شي.
ستانکزي وویل؛ هغه کسانو چې د نجونو پرمخ تعلم بند کړی باید میدان ته راووځي او که کوم دلیل لري ټولو سره دې شریک کړي.
هغه ټینګار وکړ، چې تعلیم د هر انسان طبیعي حق دی او دا ورته خدای او رسول ورکړی دی.
هغه وویل هیڅوک دغه حق له چا نه شي اخیستلی. هغه زیاته کړه: “هر څوک چې د تعلیم حق له نورو انسانانو اخلي، دا د هغوی پر حق تجاوز او پر خلکو ښکاره ظلم دی.”
ستانکزی وايي؛ د طالبانو، ګاونډیو او نړۍ ترمنځ یوازینۍ ستونزه د نجونو د تعلیم مساله ده او له همدې امله ډېری هېوادونه له دوی لري دي او یا ورسره اړیکي نه لري.
طالبانو شاوخوا دوه کاله وړاندې د شپږم ټولګی څخه پورته د نجونو په مخ لومړی ښوونځي او بیا پوهنتونونه وتړل.
دغې ډلې وروسته بیا په نړۍوال مرستندویه ادارو کې هم د ښځو پر کار بندیز ولګوه.
په پیل کې طالبانو ویلي وو، چې دا هرڅه به د میرمنو د تعلیم او کار لپاره د یو "اسلامي چارچوب” تر رامنځته کولو پورې بند وي؛ خو د دې ډلې تر واکمنې د څه د پاڅه دوو کلونو په تېرېدو سره لا هم نجونو د تعلیم او کار د اجازې ورکولو په اړه کوم پرمختګ نه دی شوی.
د پاکستان د جمعیت علمای اسلام ګوند مشر مولانا فضلالرحمان وايي، افغان ښځې باید د "اسلامي او پښتني" لیدلوري پر بنسټ خپلې زده کړې وکړي.
مولانا فضل رحمان په اسلام اباد کې د برېتانيې له سفيرې جين ميريټ سره په ليدنه کې ويلي، چې طالبان به د دغه لیدلوري له مخې د ښځو او نجونو لپاره د زده کړو چاپېريال چمتو کوي.
نوموړی چې د افغان طالبانو ملاتړی دی د "طالبانو د معنوي پلار" په نوم هم یادیږي. په افغانستان کې د د امریکا او ناټو ځواکونو د حضور پر مهال هغه دغه هېواد اشغال شوی بللی و او هلته یې د طالبانو جګړې ته د جهاد په سترګه کتل.
د پاکستان د جمعیت علمای اسلام ګوند له خوا د پنجشنبې په ورځ په یوه خپرې شوې اعلامیه کې راغلي، چې مولانا فضل رحمان په افغانستان کې د سولې او امنیت د تدریجي ښه والي په اړه خوښي څرګنده کړې ده.
نوموړي همداراز وړاندیز کړی، چې د سولې د ټینګښت ترڅنګ باید په افغانستان کې نورې ستونزې هم هوارې شي.
د جمعیت علمای اسلام مشر له برېتانوي ډېپلوماټ سره په لیدنه کې له افغانستان سره د نړۍوالې ورورولۍ پر ښه کولو او د تفاهم له لارې د ستونزو پر حل ټینګار وکړ.
دغه مذهبي مشر تر دې وړاندې په وار - وار په افغانستان کې د طالبانو د رسمیت پېژندلو غوښتونکی شوی و. نوموړي له پاکستان څخه په ډله ییزه توګه د افغان کډوالو پر ایستلو هم تندې نیوکې کړې وې.
مولانا فضل الرحمان د غرب او اسلام تر منځ د کلتوري تنوع په منلو ټینګار سره ویلي: "موږ د اسلامي او پښتني لیدلوري په پام کې نیولو سره د ښځو د زده کړو ملاتړ کوو."
په افغانستان کې د واک تر لاسه کولو وروسته طالبانو د نجونو ښوونځي وتړل او نجونې یې پوهنتون ته له تګ او کار کولو بندې کړې.
طالبانو دغه راز ښځې له شرعي محرم پرته پارکونو او رستورانټونو ته له تګ هم منع کړي دي.
د اسلامي نړۍ علماوو او د اسلامي هېوادونو مشرانو د ښځو په اړه د طالبانو پر تګلارو نيوکې کړي او هغه يې د اسلام له ارزښتونو او لارښوونو سره په ټکر کې بللي دي.
پخوانی ولسمشر محمد اشرف غني وایي، د افغان کډوالو پر وړاندې د پاکستان سیاست ظالمانه او د ټولو نړۍوالو قوانینو او اصولو خلاف دی. نوموړی وايي، چې پاکستان او ایران افغان کډوال د سیاسي او اقتصادي ستونزو له امله شړي.
د هغه په خبره، چې نن افغانستان ته د نړۍوالې ټولنې مینه او پام بې حده لږ دی او اوس موږ د سومالیا په صف کې ولاړ یوو.
پخواني ولسمشر محمد اشرف غني د پوډکاستونو یوه نوې لړې (د ژوند لار) په نوم پیل کړې، چې دا خپرونې د افغانستان د معاصر دولت د تاسیس د ۳۰۰ کلنې په مناسبت چې له ۲۰۴۷ میلادي کال سره برابر دی جوړه شوې.
د دې خپرونې لومړۍ لړې یې د پنجشنبې په ورځ (د ډسمبر په ۷مه) د افغان کډوالو پر ژوند خپره شوه.
په دې خپرونه کې د افغانستان د وروستي جمهوري دولت ولسمشر اشرف غني وویل، چې د ملګرو ملتونو د شمېرو له مخې کم تر کمه ۸ میلیونه افغانان په ایران او پاکستان کې کډوال دي.
د ملګرو ملتونو اټکل دا دی چې ۴،۵ میلیونه افغان کډوال په ایران او نور یې په پاکستان کې دي.
په روان میلادي کال کې له ایران څخه ۳۱۰ کډوال افغانستان ته ستانه شوي دي. دا چې د راستنیدلو پروسه په تدریجي ډول وه، نه په یو وار خلک د موضوع اهمیت ته ډېر متوجه نه شول.
هغه زیاته کړه، چې د ملګرو ملتونو شمېر ښیي، چې ۲۶۱ زره افغان کډوال له پاکستان څخه په جبري توګه اېستل شوي دي.
دا د افغان کډوالو پر وړاندې د پاکستان ظالمانه سیاست دی او جالبه داده، چې پاکستاني رسنۍ او مبصرین د فلسطین پر موضوع همدردي ښکاره کوي او خپله افغانان په زوره شړي.
غني د دې پوښتنې په ځواب کې چې په افغانستان کې د لوی انساني بحران د پېښېدو په اړه ولې ملګري ملتونه او د هغوی بېلابېلې موسسې او نړۍوال غبرګون نه شته وویل، چې افغانان واحد غږ نه لري او نه هم طرحه: "څوک زموږ د وطن او زموږ د بې وزلو کډوالو استازیتوب کوي؟ ملگري ملتونه هېڅ وخت په افغانستان کې په دې نه دي توانېدلي چې له یوې داسې طرحې سره راشي چې واقعاً موثره او د کار وړ وي."
هغه زیاته کړه< چې ضرور ده چې باید یوې اجماع ته ولاړ شو او یوه طرحه ولرو.
پخواني ولسمشر ویلي، افغانستان باید د ګاونډیو هېوادونو د سیاسي فشارونو د پای ته رسولو لپاره د افغان کډوالو د بېرته ستنېدو شرایط برابر کړي، چې د دې لپاره په شل کلونو کې ۹ سلنه کلنۍ ودې ته اړتیا لرو؛ ترڅو دا کډوال په ټولنه کې مدغم کړو.
هغه وړاندیز وکړ، چې ۲۰۴۷ میلادي کال چې د احمد شاه بابا د ولسواکۍ ۳۰۰مه کلنۍ کې څه رقم هېواد غواړو دا باید ځان ته هدف وټاکو؛ خو له بده مرغه اوس ټول په دې فکر کې دي چې نن یا سبا به څه کیږي؟
غني دې ته په اشارې، چې ټول افغانان باید سره یووالي ته ورسیږي وویل: «د کډوالو مساله د جذباتو له نظره، د عقل له نظره او احساساتو له نظره؛ د درېیو واړو له نظره زښته ډېره مهمه ده. ځکه باید ټولو ته ثابته شوې وي، ځان افغان گڼئ که نه یې گڼئ، گاونډیان درته افغان وایي او کله چې یوې فیصلې ته ورسېږي، وایي افغانان دې ووځي! منځ کې مو توپیر نه کوي. بل وطن نه لرئ! بل ځای کې عزت نه لرئ! ډېر به اوچت شئ د فرد په حیث، اما جمعي عزت به نه لرئ! هغه خوند چې د وطن په ژوند کې دی بل ځای کې نشته ځکه په هغه خاورې کې یو راز دی او یوه جذبه ده چې بل چیرې نه شته.»
که له یوې خوا له پاکستان او ایران څخه کډوال اېستل کیږي له بې خوا په افغانستان کې د پاسپورت اخیستلو لپاره تقاضا ډېره شوې او ډېری افغانان پاکستان او ایران ته ځي. خلک په راتلونکې بې باوره دي. او د ښځو پر زده کړو بندیز له افغانستان څخه د کډوالۍ نوې څپې ته لاره هواره کړې ده.
پاکستان ویلي، چې د امنیتي دلایلو له مخې یې له دغه هېواده بې اسناده کډوال شړي. د افغانستان په چارو کې د پاکستان ځانګړي استازي اصف دراني د پنجشنبې په ورځ وویل چې له پاکستانه ۴۵۰ زره افغان کډوال وتلي دي.
په کابل کې له شپږم ټولګي تازه فارغه شوې ۱۲ کلنه رقیه سادات خپل پلار ته ویلي، چې نن یې د ژوند تر ټولو سخته ورځ وه، هغې له خپل پلار او مور څخه په یو لیک کې ګیله کړې، چې زه مو ولې جنۍ پېدا کړې یم؟
نن د افغانستان په ټولو یخو سیمو کې د ازموینو وروستۍ ورځ وه، شپږمو ټولګیو څخه نجونې خپل کورونو ته رخصت شوې او د طالبانو د امر له مخې نور نه شي کولی چې زده کړو ته دوام ورکړي.
د رقیې پلار چې خپل دویم نوم رسول سادات ښيي، افغانستان انټرنشنل – پښتو ته هغه لیک رالېږلی چې کوچنۍ لور یې د خپلې پلار او مور په نوم لیکلی.
د هغې پلار چې په کابل کې د یوه شخصي شرکت کارکوونکی دی وايي، چې لور یې خوراک بند کړی او له دوی سره خبرې هم نه کوي.
په لیک کې لیکل شوي: “زه نن ډېره خفه یم، ځکه ما ته مې معلمې وویل، چې تاسو نور درس نه شئ ویلی؛ نو زه مو ولې جلکۍ پېدا کړې یم؟"
د لیک په یوه بله برخه کې ویل شوي: “ چې جلکۍ یم نو ولې؟ نسیم به مکتب ته ځي او زه به نه ځم ولې؟ ماته ژړا راځي.”
هڅه مو وکړه، چې له رقیې سادات سره وغږیږو؛ خو د هغې د پلار له بار – بار ټینګار سره هم نوموړې حاضره نه شوه،چې وغږیږي.
رسول سادات بیا وايي، چې د هغه مشره لور رقیه او ورپسې زوی نسیم دواړو نن شپږم ټولګی پای ته ورساوه؛ مګر رقیه ځکه خفه ده، چې نسیم به راتلونکی کال ښوونځي ته ځي خو هغه نه شي تللی.
د نوموړي په خبره، چې د خپلې لور پوښتنې ته هېڅ ځواب نه لري، هغه له طالبانو پوښتنه کړې: “ ایا تاسو زما د لور پوښتنې ته ځواب لرئ؟ هغه ولې د زده کړو حق نه لري؟ پر هغې مو ولې ښوونځی تړلی؟”
پر افغانستان د طالبانو د بیا ځل واکمنېدو را وروسته دغې ډلې په افغانستان کې د نجونو پر مخ له شپږم ټولګي پورته زده کړې بندې کړې.
د روان کال د وږي په نهمه نېټه د اسلامي همکاریو سازمان یو پلاوی کابل ته تللی و او د طالبانو د ریاست لوزرا د سیاسي مرستيال مولوي عبدالکبير، د بهرنيو چارو وزير اميرخان متقي او د کورنيو چارو وزير سراج الدين حقاني سره یې په لیدنه کې ټینګار کړی و، چې د نجونو پر مخ ښوونځي باید پرانیستل شي.
د اسلامي همکارۍ د سازمان پلاوي په کابل کې د طالبانو د پوهنې او لوړو زدکړو له وزیرانو سره په کتنه کې ټینګار کړی چې په اسلام کې زدکړې پر نر او ښځه دواړو «فرض» دي.
دغه پلاوي کابل ته د خپل سفر موخه "په اسلام کې اعتدال" په اړه خبرې بللې دي.
په دې کتنه کې د اسلامي همکاریو سازمان دیني علماو ټینګار وکړ، چې د علماوو په اجماع سره په اسلام کې پر نر او ښځه زدکړې فرض دي.
د بشري حقونو یو شمېر سازمانونو ویلي، چې طالبانو پر ښځو د محدودیتونو په لګولو سره هغوی له خپلو اساسي بشري حقونو بې برخې کړې او په افغانستان کې یې «جنسيتي توپیر» رامنځ ته کړی دی.