د پاکستان بهرنیو چارو وزارت د سراج الدین حقاني د پاکستاني پاسپورټ په اړه بې خبري وښوده

د بشري حقونو څار سازمان د چهارشنبې په ورځ یو راپور خپور کړ او ویلي و، چې په افغانستان کې د طالبانو ناوړه تعلیمي تګلارې د نجونو او ښځو ترڅنګ هلکانو ته هم زیان رسوي.

د طالبانو پوهنې وزارت د بشري حقونو څار سازمان دغه راپور ته غبرګون ښودلی او ويلي يې دي، چې په افغانستان کې د قومي، ژبني او مذهبي تعصب پرته يې ښوونیزې اسانتیاوې برابرې کړې دي.

دغه وزارت د پنج شنبې په ورځ د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې د دغې ډلې د پوهنې وزارت د ښوونځیو د نارینه زده‌کوونکو د زده‌کړو په اړه د ملګرو ملتونو د بشري حقونو څار سازمان له راپور سره موافق نه دي او دا ډول راپورونه په کلکه رودي.

د طالبانو پوهنې وزارت له لوري په خپره شوې خبرپاڼه کې لیکل شوي، «د پوهنې وزارت د هیواد په ټولو سیمو کې دیني او عصري علومو ودې او پراختیا په برخو کې پام وړ پرمختګونه کړي دي.»

د طالبانو پوهنې وزارت د خبرپانې په یوه برخه کې ویل شوي، چې تر اوسه پورې یې هیڅ ښځینه ښوونکې له دندې نه ده لرې کړې او د پخوا په څېر امتیاز ورکول کیږي، «یوازي هغه ښوونکې چې د هلکانو په ښوونځيو کې یې درس ورکاوه د نجونو ښوونځیو ته تبدیلې کړې.»

د طالبانو پوهنې وزارت وايي، دمګړۍ د ۲ لکه او ۴۵ زرهښوونکو له جملې ۹۵زره ښځینه ښوونکې د افغانستان په ښوونیزو بنسټونو کې په تدریس بوختې دي.

د بشري حقونو څار سازمان د چهارشنبې په ورځ د افغانستان د ښوونیز نظام په اړه په خپل خپاره شوي راپور کې ویلي و، چې طالبان د هنر، سپورټ، انګلیسي او مدني زده‌کړو په ګډون مضمونونه له نصابه لرې کړي، چې د دوی خبره، «د تعلیمي کیفیت د خرابېدو لامل شوی دی.»

له بل پلوه په افغانستان کې پېښ شوي اقتصادي ناورین ګڼ شمېر هلکان اړ اېستي، چې د زده‌کړو تر څنګ یو شمېر درنو کارونو ته مخه وکړي او ډېر یې هم اړ شوي، چې ښوونځي پرېږدی او نورو کارونو ته مخه وکړي.

دغې ادارې زیاته کړې چې، د افغانستان نیمايي وګړي بیړنیو بشري مرستو ته جدي اړتیا لري.

پر افغانستان د طالبانو له واکمنۍ وروسته د ښځو د کاربندیز ترڅنګ ډیر شمېر ادارې یا بندې شوې او یا یې هم خپل کارونه راکم کړي دي، چې دغو موضوعګانو هم د افغانانو پر اقتصادي وضعیت منفي اغیزې کړې دي.

په هرات کې یوې پخوانۍ خبریالې له افغانستان انټرنشنل سره په خبرو کې د نوم نه ښودلو په شرط ویلي چې، په تېرو دوو کلونو کې یې ډیرو ځایونو ته د کار د ترلاسه کولو په موخه اقدام کړی خو تر اوسه پورې هم وزګاره ده او د ژوند د نورو چارو د پر مخ بیولو ترڅنګ یې ان د دوو ماشومانو پالل هم ورته ستونزمن شوي دي.

د نوموړې په خبره، پر هغې رسنۍ یې چې د جمهوریت پر مهال یې پکې دنده ترسره کوله، د دوو میاشتو تنخواه پاتې ده او ترا وسه پورې دغې رسنۍ د ناسم اقتصادي وضعیت له امله ورته تنخواه نه ده ورکړې.

د یادې مېرمنې په شان زرګونه نورې کورنۍ هم شته چې د ناسم اقتصادي وضعیت له امله اړ شوي په خپلو ماشومانو کار وکړي.

د سره صلیب نړیوالې کمېټې د افغانستان څانګې په خپل راپور کې د ماشومانو ساتنې ادارې یا 'سیف دې چلډرن' هغه راپور ته هم اشاره وکړه چې پکې ویل شوي و، ډیری کورنۍ د خپلو عوایدو د کمېدو له امله مجبوره شوي په خپلو ماشومانو کارونه وکړي.

د ماشومانو د ساتنې ادارې ویلي چې د اټکل له مخې شاوخوا یو میلیون ماشومان په کارونو بوخت دي.

دا په داسې حال کې ده چې د ژمي په را رسیدو سره په افغانستان کې د بشري ناورین د رامنځته کیدو خبرداری هم ورکړل شوی دی.

د یادولو ده چې، مرستندویه نړیوالې ادارې وایي د دوی بودجه ټولو اړمنو کسانو ته د مرستو رسولو لپاره کمه ده او د ملګرو ملتونو په وینا، په افغانستان کې ۲۹ میلیونه او دوه لکه کسان بشري مرستو ته اړتیا لري.

د طالبانو د پکتيا عامې روغتيا مشر خير محمد منصور رسنیو ته ویلي چې، دا روغتون د عملیاتي خونې، لابراتوار، د میندو او ماشومانو لپاره د ځانګړې پاملرنې او د زیږون څانګې لري.

خیر محمد منصور زیاته کړې، چې د دغه روغتون په جوړېدو سره به د ميندو او ماشومانو د مړينې کچه راټيټه شي.

دا په داسې حال کې ده، چې د هېواد ډېری ولایتونه په ځانګړې توګه کلیوالو او لرې پرتو سیمو کې معیاري روغتیايي اسانتیاوې او ډاکټران نشته.

لومړنیو روغتیایی خدمتونو ته نه لاسرسی او د روغتیایي کارکونکو په ځانګړې توګه د ښځینه ډاکترانو او کارکونکو کموالی د میندوارۍ اړوند ناروغیو له امله د میندو د مړینې زیاتیدو لوی لاملونه بلل کیږي.

د یادولو ده چې، څه موده وړاندې د طالبانو عامې روغتیا وزیر قلندر عباد هم ویلي وو چې د افغانستان روغتیايي سیسټم په ټول هېواد کې د ښځینه ډاکټرانو له کمښت سره مخ دی.

تېره اونۍ د طالبانو بهرنیو چارو وزارت مرستیال اعلان وکړ چې په هند کې د افغانستان سفارت او قونسلګرۍ د دوی تر څارنې لاندې کار کوي.

په هند کې د افغانستان پخواني سفیر هم ویلي چې د هند حکومت دوی هڅولي چې له طالبانو سره خبرې وکړي.

د هند بهرنیو چارو وزارت ویاند اریندام باغچي په یوه خبري کنفرانس کې وویل: «تاسو د سفارت بیرغ ته په کتو سره پوهیږئ چې دوی د چا استازیتوب کوي، د دغو ادارو په وړاندې زموږ دریځ نه دی بدل شوی.»

د هند د پي ټي آی خبري اژانس د راپور له مخې، د بهرنیو چارو وزارت ویاند په دې اړه چې ایا ډیپلوماټان د پخواني حکومت استازیتوب کوي او که د طالبانو، د څرګند ځواب له ورکولو ډډه وکړه او ویې ویل چې افغان ډیپلوماټان خپلو خلکو ته د قونسلګرۍ د خدمتونو د وړاندې کولو لپاره کار ته دوام ورکوي.

هند تر اوسه پورې د طالبانو حکومت په رسمیت نه دی پېژندلی، خو یو هندي پلاوی په کابل کې د دغه هېواد په سفارت کې فعالیت کوي.

د هند حکومت له دې مخکې اعلان کړی و چې دوی به تر ډېره د افغانستان خلکو ته د هند د مرستو د رسولو څارنه کوي.

د افغانستان پخواني سفیر فرید ماموندزي د لیندۍ په دریمه اعلان وکړ چې د هند بهرنیو چارو وزارت له خوا د پرله پسې ستونزو له امله په ډیلي کې د افغانستان سفارت بند کړ.

د امریکا ولسمشر دغه لیک د پنجشنبې په ورځ (د لیندۍ ۱۶مه) په سیمه کې د امریکايي ځواکونو د ځای پر ځای کېدو په اړه د خپل هېواد د استازو جرګې ته استولی دی.

د جوبایډن په لیک کې لومړني هیواد ته چې اشاره شوې، افغانستان دی.

د امریکا ولسمشر ویلي: «د متحده ایالاتو ځواکونه د امریکا او د دغه هیواد د ګټو پر وړاندې له افغانستانه د احتمالي ګواښونو د ځواب ورکولو لپاره له دغه هېواده بهر میشت دي.»

جوبایډن دا هم ویلي، چې په سوریه او عراق کې د امریکا د ترهګرۍ ضد عملیاتو په دغو هېوادونو کې د داعش وړتیاوې کمزورې کړې دي.

په لیک کې زیاته شوې چې، اوس مهال په سیمه کې د امریکايي ځواکونو د حضور څرنګوالی او موده مشخصه کولی نه شي، خو واشنګټن ټینګار کړی چې د اړتیا په صورت کې به د «خلکو او امریکا د ګټو دفاع لپاره خپل اقدامات زیات کړي.»

جوبایډن په خپل لیک کې د عربستان په ټاپووزمه، اردن، لبنان، ترکیې، سوېلي افریقا، کیوبا او فیلیپین کې د امریکا د پوځ د ځای پر ځای کېدو یادونه هم کړې ده.

له افغانستانه د امریکايي ځواکونو له وتلو څه باندې دوه کاله وروسته لا هم په افغانستان کې د ترهګرو ډلو د فعالیتونو په اړه اندېښنې شته.

د منځنۍ اسیا په ګډون یو شمېر هېوادونو له افغانستانه د ترهګرو ډلو د فعالیتونو د پراخېدو په اړه خبرداری ورکړی دی.

د امریکا بهرنیو چارو وزارت د ۲۰۲۲ کال لپاره په خپل کلني راپور کې چې روانه میاشت خپور شو، ویلي دي چې د افغانستان ګاونډي هیوادونه له افغانستانه د احتمالي ترهګریزو ګواښونو په اړه اندېښمن دي.

دغه وزارت زیاته کړې، سره له دې چې طالبانو ژمنه کړې وه چې د افغانستان خاوره به د نورو هېوادونو پر ضد نه کارول کېږي، خو بیا یې هم ترهګرو ډلو ته پناه ورکولو ته دوام ورکړی.