له پاکستانه یو شمېر اروپایي او لوېديځو هیوادونو ته د افغان کډوالو د لیږد بهیر چټک شوی دی

د نورو په منځ کې، په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د بشري حقونو ځانګړي راپور ورکونکي، ریچارډ بینیټ، د دې ډول تحقیقاتو په اړتیا ټینګار وکړ.

ښاغلي بینیټ زیاته کړه چې په افغانستان کې له کلونو راهیسې له جنګي جرمونو، بشریت ضد جرمونو او بشري حقونو له سرغړونو معافیت روان دی.

د هغه په ​​وينا، دا په داسې حال کې ده، چې په دې هېواد کې د دغه ډول جرمونو د ترسره کولو لپاره د حساب ورکونې کوم ميکانيزم نشته.

د ملګرو ملتونو دغه چارواکي په افغانستان کې د جنګي جنایتونو او د بشریت ضد جرمونو د هر اړخیزې او بې پرې څېړنې او د دغو جرمونو ته پر حساب ورکولو ټینګار وکړ.

خو په افغانستان کې د بشري حقونو په برخه کې د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي په افغانستان کې د جنګي جرمونو او د بشریت ضد جرمونو کومې ځانګړې قضیې ته اشاره نه ده کړې.

ښاغلي بینیټ په افغانستان کې د ښځو محرومیت او جنسیتي تبعیض د بشري حقونو د سرغړونې مهمه موضوع وبلله او ویې ویل چې ممکن په نړیوالو محکمو کې په دې اړه دوسیه پرانیستل شي.

هغه زیاته کړه، د نړیوالو قوانینو له مخې ملګري ملتونه د جنګي جرمونو او د بشریت ضد جرمونو د کمېسیون د څېړلو واک نه لري او دا واک یوازې د جرمونو نړیوالې محکمې ته ځانګړی شوی دی.

دغه ناسته د جمعې په ورځ (د لیندۍ په۱۷) د "په افغانستان کې د شویو جرمونو حساب ورکول: د جرمونو له نړیوالې محکمې هاخوا" تر سرلیک لاندې د بشري حقونو د څلورو نامتو کارپوهانو په حضور کې جوړه شوه.

د ملګرو ملتونو دغه ناسته په دې خبرداري سره جوړه شوې وه چې په افغانستان کې د جنګي جرمونو او د بشریت ضد جنایتونو له پامه غورځولو خطر شته.

په دې کتنه کې ټینګار وشو چې د طالبانو د واکمنۍ پر مهال په افغانستان کې د بشري حقونو د سرغړونو په زیاتیدو سره، د عدالت او حساب ورکولو غوښتنه تر بل هر وخت زیاته شوې ده.

ملګرو ملتونو په دې غونډه کې یادونه وکړه چې افغانستان په تېرو څلورو لسیزو کې له بشري حقونو څخه د جدي سرغړونو شاهد دی او تر اوسه په دغه هېواد کې د دغو جنګي جنایتونو او بشر ضد جنایتونو د ځواب ویلو لپاره کورنۍ او نړیوالې هڅې کافي نه دي.

د جرمونو نړیوالې محکمې یو کال مخکې د "طالبانو او د خراسان ولایت د اسلامي دولت د جنایتونو" په اړه خپلې څېړنې بیا پیل کړې او اوس د دې څېړنې غوښتنې نورې هم جدي شوې دي.

په افغانستان کې د روسانو له شتون او له پخواني حکومت سره د طالبانو د جګړې له وخته د پاتې شوو ځمکنیو ماینونو چاودنې ګڼ شمېر افغانان په ځانګړې توګه ماشومان وژلي دي.

د ماینونو ښخول په تېرو شلو کلونو کې د طالبانو د جګړې یو له مهمو تاکتیکونو څخه وو.

د طالبانو د پېښو پر وړاندې د مبارزې وزیر، محمد عباس اخوند، د ماین پاکۍ له نړیوالې موسسې هلوټرست څخه وغوښتل کابل ولایت د خپلو خدماتو په لومړیتوب کې ونیسي.

هغه د هلوټرسټ موسسې له مشر جیمز میشاییل کاونس سره په لیدنه کې د کابل ولایت ماین پاکي «بیړنۍ اړتیا» ګڼلې وه.

د طالبانو د پېښو پر وړاندې د مبارزې وزارت د انسجام مشر نورالدین رستمخېل وايي،

یوازې په کابل کې ۳۶ سیمې په نښه شوې چې په ماینونو او نا چاودو مهماتو ککړې دي.

په مقابل کې پاکستان په ۲۶.۲ اور کې د دریو لوبغاړو په بایللو سره دا هدف پوره او لوبه یې وګټله.

د کرېکت اسیا جام د نولس کلنو سیالیو کې نېپال راتلونکې یکشنبه له افغانستان سره لوبه لري.

په دې جام کې نن افغان لوبډلې له هند ماتې وخوړه.

د ۱۹ کلنو د ۲۰۲۳ پنځوس اوره نړیوال جام کې اته لوبډلې په دوو ډلو کې یو د بل پر وړاندې په متحده عربي اماراتو کې لوبیږي.

دا جام نن پیل شو او روانې ډیسمبر میاشتې تر ۱۷ به روان وي.

په دې جام کې د افغانستان، پاکستان، هند، نېپال، سریلانکا، بنګله دېش، متحده عربي امارات او د جاپان لوبډلې ګډون لري.

د پاکستان دولتي رادیو د راپور له مخې، نوموړي د جمعې په ورځ په اسلام اباد کې خبري غونډې ته د وینا پر مهال زياته کړه، هغه افغانان چې پاکستان کې په قانوني توګه ژوند کوي او یا هم د کډوالۍ اسناد لري په سیاسي فعالیتونو کې برخه نه شي اخیستلی.

د کورنیو چارو سرپرست وزیر ټینګار وکړ چې یوازی د پاکستان اتباع په سیاست کې برخه اخیستلې شي.

ديوې پوښتنې په ځواب کې دکورنيو چارو وزير وويل د کډوالو د ستنیدولو پلان په کوم هېواد کې مشخص نه دی.

هغه وویل چې د افغانانو په ګډون بې اسناده بهرنیان اېستل کیږي. هغه وویل هر هغه څوک چې پاسپورت او ویزه لري پاکستان ته دې پخیر راشي.

له پاکستانه د افغان کډوالو د اېستلو لړۍ د تېر اکتوبر په لومړیو کې پیل شوې او د دغه هیواد چارواکي وایي د راتلونکي کال تر لومړۍ میاشتې به څه باندې یو میلیون افغان کډوال له پاکستانه وباسي.

دغه ویډیو د زینب علیزۍ په نوم د یوې زدکوونکې له خوا د افغانې نجلۍ غږ او د ناامیدۍ احساس په نوم ثبت او خپره شوې چې د شپږم ټولګي وروستۍ ازمونیه یې ورکړې او تر دې وروسته د نجونو پر تعلیم د طالبانو د بندیز له امله ښوونځي ته نشي تللی.‌

زینب وايي پلان یې درلود چې د لیسانس، ماسترۍ او دوکتورا تر کچې زدکړې وکړي او بیا د افغانستان د معارف وزیره شي.

هغه وايي: “ما غوښتل چې د افغانستان په ګوټ ګوټ کې هغو افغان خویندو او وروڼو ته چې له تحصیل څخه محروم دي، کتاب او کتابچه ور ورسوم او د زدکړو زمینه ورته برابره کړم.”

زینب زیاتوي: “خو په خواشینۍ سره زه خپله له زدکړو محرومه شوم.”

نوموړې له افغان او د نړۍ له نورو ” خیرخواه“ مشرانو غواړي چې د افغان نجونو د مکتبونو د خلاصولو لپاره لا ډیرې هڅې وکړي.

زینب وايي، د شپږم ټولګي وروستۍ ازموینې ورکولو وروسته یې د ښوونځي له استادانو او ټولګیوالو سره په خورا ناامیدۍ او ژړا مخه ښه کړې.

دغه ویډیو په خواله رسنیو کې د ځینو افغانانو غبرګونونه راپارولي دي.

د صهیب صاحبدل په نوم د اکس خواله رسنۍ یو کارن د دغې ویډیو په غبرګون کې لیکلي: ”بغیر له اوښکو تویولو ستا لپاره بل هیڅ کار نشم کولای.”

د سحر شریفی په نوم یوې بلې کارنې لیکلي چې دغې ویډیو یې زړه ورمات کړی. هغې ویلي چې د نجونو د تعلیم مخنیوی به د افغانستان راتلونکې سخته زیانمنه کړي.‌

نیلوفر ایوبي، د خواله رسنیو یوې بلې کارونکې لیکي چې د افغان نجونې د تعلیم کولو په برخه کې تل له بې شمیره خنډونو سره مخامخ شوې، خو هیڅکله یې د تعلیم سره د دوی لیوالتیا نه ده کمه کړې.

ذهیر بارکزی بیا لیکي چې، افغان نجونی له نړیوالې ټولنې مرسته غواړي،‌ ځکه چې دوی له طالبانو مرسته نشي غوښتلی. هغه لیکلي چې هیله لري چې د بشري حقونو فعالان د افغان نجونو غږ نړیوالو ته ورسوي.

له تیرو ۸۰۷ ورځو یا څه باندې دوو کلونو راهیسې طالبانو له شپږم ټولګي وروسته د نجونو پر تعلیم بندیز لګولی دی او هغوی ته د پوهنتونو د تګ او په نړیوالو ادارو کې د کار اجازه نه ورکول کیږي.‌

طالبانو په پیل کې دغه بندیز موقتي ښودلی وو، خو د نړیوالو،‌ کورنیو مشرانو او ځینو طالب چارواکو له انتقادونو سره سره، لا هم دا بندیز شته.

د نجونو او ښځو پر زدکړو او کار د بندیز له امله له افغانستان سره ډیرې نړیوالې مرستې هم محدودې شوې دي، خو د طالبانو په درېځ کې کوم بدلو ندی راغلی