د جګړې ضد نومانده دانڅوا د روسیې په ټاکنو کې له ولسمشر پوتین سره سیالۍ ته وتل غواړي

نوموړې نن چهارشنبې (د لیندۍ ۲۹مه) د امنیت شورا په غوڼده کې د خپلو خبرو په ترڅ کې زیاته کړه، چې د افغانستان د روان سخت وضعیت په اړه باید د نړۍوالې ټولنې له خوا یوه اجماع جوړه شي.

میرمن اوتونبایوا وایي، چې طالبان باید وهڅول شي تر څو د افغانستان د خلکو او په ځانګړي توګه د مېرمنو پر وړاندې خپل چلند بدل کړي.

د یوناما مشرې د افغانستان د ښځو په اړه د اسلامي هېوادونو غونډې ته په اشارې سره وویل، چې ورته غونډې د افغان ښځو د وضعیت د بدلون لپاره مهمې دي.

د مېرمن اوتونبایوا په خبره؛ افغانستان اوسمهال د لارې یوې روښانې نقشې ته اړتیا لري.

له دې سره؛ د ملګرو ملتونو د بشردوستانه چارو د همغږۍ د دفتر مشر رامش راجاسنګام په دې غونډه کې وویل، چې د افغان ښځو ناوړه وضعیت په الفاظو کې د بیان لپاره نه ځاییږي.

ښاغلی راجاسنګام وایي، چې طالبان په افغانستان کې له بشري مرستو ناوړه استفاده کوي، د مرستو په پروګرامونو کې لاسوهنه کوي او طالبان غواړي چې د مرستو په وېش کې پراخه ونډه ولري.

نوموړي همداراز په افغانستان کې بشري وضعیت بیا په ځانګړي توګه د ژمي په درشل کې د کډوالو نامعلوم برخلیک د اندېښنې وړ وباله او ویې ویل، چې ستانه شوي کډوال مناسبه سرپنا او د خوړو لپاره څه نه لري.

د امنیت شورا په دغه غونډه کې د افغانستان په استازیتوب د افغانستان د بشري حقونو د خپلواک کمېسیون پخوانۍ مشرې شهرزاد اکبر هم د طالبانو له خوا په ټولنه کې د مېرمنو د حذف تر څنګ د یو شمېر معترضو مېرمنو د نیول کېدو او شکنجه کېدو یادونه وکړه.

نوموړې وویل، چې طالبان په افغانستان کې بشري حقونه تر پښو لاندې کوي او هېڅ ډول بشري ارزښت ته ژمن نه دي.

دا غونډه د افغانستان د وضعیت د څېړلو په اړه د سینیرلي اوغلو او د یو شمېر نورو ادارو د راپورونو د څېړلو په موخه جوړه شوې ده.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر بیا د سینیرلي اوغلو د راپور یوه برخه مناسبه او بله یې غېرمناسبه بللې وه.

تر اوسه د ملګرو ملتونو د دغې غونډې په اړه طالبانو رسنیو ته څه نه دي ویلي؛ خو له دې وړاندې د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد د ملګرو ملتونو د یوې بلې غونډې په اړه ویلي وو، چې په غونډه کې د اساسي موضوعاتو پر ځای داسې موضوعاتو خبرې کېدې چې هغه د افغانستان کورني موضوعات دي.

د طالبانو له واک ته رسېدو وروسته دغې ډلې پر نجونو او مېرمنو د زده کړو او کار د بندیز تر څنګ ګڼ بندیزونه ولګول او دغې چارې د نړۍوالې ټولنې، ګاونډیو هېوادونو او د بشري حقونو سازمانونو نیوکې را وپارولې؛ مګر طالبانو بیا دا خپله داخلي موضوع ګڼلې ده.

زېلینسکي په کییف کې په یوه خبري کنفرانس کې وویل: "دا زموږ لپاره خورا پیاوړی انتخاب دی؛ خو موږ ته په ناټو کې د ګډون بلنه نه ده راکړل شوې."

نوموړي ټینګار وکړ، چې اوکراین هیڅکله له ناټو سره د دې هیواد د خاورې د یوې برخې د الحاق په اړه د شریکانو وړاندیز نه دی ترلاسه کړی.

هغه زیاته کړه:"او که ریښتیا ووایم، دا زما لپاره ګرانه ده چې تصور وکړم چې دا څنګه کیدی شي؟ زه فکر کوم چې دا زموږ لپاره لوی خطرونه هم دي. زه ډاډه یم چې که د اوکراین یوه برخه په ناټو کې وي، دا په دې معنا ده چې هغه [پوتین] به له ناټو سره یوې جګړې ته داخل شي او یا د ناټو غړي هېوادونه به د اوکراین له خاورې دفاع وکړي؟"

نوموړي دغه پوښتنې ناځوابه پرېښودې او ویې ویل، چې دوی د روسیې له خوا اشغال شوې سیمې هېڅکله په رسمیت نه پېژني.

د یادونې وړ ده، چې روانه اونۍ روسيې د امريکا سره د فنلنډ د دفاعي تړون په اړه اعتراض وکړ، چې له مخې يې واشنګټن د فنلند او روسيې سرحدي سيمو ته لاسرسی ولري.

په ورته وخت کې د روسیې د بهرنیو چارو وزارت د فنلنډ سفیر احضار کړی و.

مسکو ویلي، چې په خپلو پولو کې به د ناټو د پوځي وسلو شتون بې ځوابه پرې نه ږدي.

د ۲۰۲۲ کال په لومړیو کې پر اوکراین د روسیې له پوځي یرغل وروسته فنلنډ سږ کال د ناټو د نوي غړي په توګه د امریکا په مشرۍ پوځي اتحاد ته داخل شو.

دغه دفاعي تړون فنلنډ د امريکا سره لاسلیک کړ، هدف يې دا دی، چې د جګړې د پېښېدو پر مهال واشنګټن وکولی شي له دغه هېواد سره بېړنۍ مرستې وکړي.

په تړون کې په فنلنډ کې ۱۵ اډې او سیمې شاملې دي، چې متحده ایالات کولی شي ورته لاسرسی ولري.

د "سي، این، این" خبري ټلویزیون هم د افغانستان په اړه په یوه راپور کې د ډاکټرانو له قوله ویلي، چې د طالبانو د واکمنۍ له پیل راهیسې په نجونو کې د ځان وژنې هڅې زیاتې شوې دي.

ډاکټرانو او د بشري حقونو ډلو دغې رسنۍ ته ویلي، چې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې د زده کړو له بندیز وروسته په نجونو کې د ځان وژنې هڅې زیاتې شوې دي.

په هرات کې یوه ډاکتر "سي، این، این" ته ویلي دي، چې د طالبانو له واکمنۍ وروسته د هغه په کلینیک کې د ښځینه ناروغانو شمېر له ۴۰ سلنې څخه ۵۰ سلنې ته لوړ شوی دی.

له دې سره د ملګرو ملتونو کارپوهانو د جولای په میاشت کې ویلي وو، چې خپګان او ځان وژنه په ځانګړې توګه د تنکیو نجونو په منځ کې زیاته شوې ده.

دغه راز د بشري حقونو د څار په سازمان کې د ښځو د حقونو د څانګې مرستیالې هېدر بار هم پرخپلې اېکس پاڼې لیکلي، چې افغان ښځې په دې اندېښمنې دي چې نړۍواله ټولنه په افغانستان کې هغه څه چې روان دي، عادي وګڼي.

دا په داسې حال کې ده چې طالبانو د ملګرو ملتونو د بشري حقونو د عالي کمېشنرۍ دفتر ته په یوې بیانیه کې ادعا کړې وه، چې د ښځو او نجونو د ځان وژنې په پېښو کې کموالی راغلی دی.

وروسته له هغه چې طالبان په افغانستان کې واک ته ورسېدل، پر نجونو او ښځو یې پراخ بندیزونه ولګول او د ښځو د زده کړو او د کار په مخنیوي سره یې هغوی له ټولنیز ژوند څخه په بشپړه توګه لېرې کړل.

بل خوا د (۱۴۰۲ کال د وږي میاشتې په اوومه) ګارډین ورځپاڼې د ملګرو ملتونو چارواکو او د بشري حقونو فعالانو د افغان ښځو او نجونو ترمنځ د ځان وژنې د هڅو پر زیاتوالي اندېښنه ښودلې وه.

د ګارډین ورځپاڼې د راپور له مخې؛ له دولتي روغتونونو او کلینیکونو څخه د راټولو شویو شمېرو پر بنسټ د ۲۰۲۱ کال له دوبي راهیسې د هرات او نیمروز په ګډون د افغانستان په یو پر درېیمه برخه ولایتونو کې د ښځو د ځان وژنې کچه لوړه شوې ده.

دې ورځپاڼې بیا په دې اړه کومه مشخصه شمېره نه ده وړاندې کړې او ویلي یې دي، چې د طالبانو حکومت افغان روغتیايي کارکوونکو ته اجازه نه ده ورکړې چې د ځان وژنو شمېرې خپرې کړي.

د حماس د دغه چارواکي په وینا؛ که چېرې یادې خبرې اترې نتیجه ورکړي او یوې موافقې ته ورسیږي، دا ډله به یو شمېر ملکي ښځې، ماشومان او نارینه چې د غزې په تړانګه کې بندیان دي خوشې کړي.

د اسوشیټیډ پرېس د خبر په حواله؛ که ښکیل اړخونه موافقه وکړي، دا ممکنه موافقه وغځول شي.

له دې وړاندې هم د قطر په منځګړیتوب د حماس او اسراییل تر منځ اوربند شوی و، چې په پایله کې یې د یو شمېر بندیانو تبادله وشوه.

ټیډروس اډانوم ګبریسیوس وویل، په افغانستان کې ۱۳ میلیونه وګړي د خوراکي توکو له سخت کمښت سره مخ دي.

ښاغلي ګبریسیوس د چهارشنبې په ورځ (د لیندۍ په ۲۹مه) پر خپلې اېکس پاڼې لیکلي، چې دوی یادې بودیجې ته اړتیا لري، چې په افغانستان کې د خوارځواکۍ له امله د زیاتو ماشومانو او ښځو د مړینې او د خوراکي توکو د خوندیتوب د پایلو د مخنیوي لپاره دغه بودیجه ځانګړې شي.

هغه زیاته کړه، د هېواد ۳۰ سلنه وګړي د خوراکي توکو له سخت کمښت سره مخ دي او بشري مرستو ته اړتیا لري.

د ملګرو ملتونو چارواکي وايي، چې په افغانستان کې دا مهال شاوخوا یو میلیون ماشومان له سختې خوارځواکۍ او ۲.۳ میلیونه ماشومان له منځنۍ خوارځواکۍ سره مخ دي.

د روغتیا د نړۍوال سازمان مشر ټینګار وکړ، چې دغه ماشومان په راتلونکي سخت ژمي کې د ساري ناروغیو له امله د مرګ له ګواښ سره مخ دي.

په دې وروستیو کې جاپان اعلان وکړ، چې د روغتیا له نړۍوال سازمان سره یې د افغانستان د روغتیا له برخې سره د مرستې په موخه ۶،۹ میلیونه ډالره مرسته کړې ده.

څه موده وړاندې دغه سازمان په یوه راپور کې په افغانستان کې د روغتیايي سیستم د جدي زیانونو په اړه خبرداری ورکړی و.

د دې کال په نیمایي کې دې سازمان اعلان وکړ، چې د هېواد روغتیایي سیسټم په جدي توګه محدود شوی دی.