د افغانستان په اړه د م.م د امنیت شورا غونډه: د افغانستان روان وضعیت د اندېښنې وړ دی

نوموړي دغه څرګندونې د خبریالانو د ملاتړ ادارې (نی) د هغه وروستۍ اعلامیې په غبرګون وکړې، چې د رسنیو پر کار او د طالبانو له خوا د خبریالانو د نیونې په اړه یې اندېښنه څرګنده کړې وه.

ښاغلی مجاهد وایي، چې دا اداره هېڅ صلاحیت نه لري چې له افغانستانه بهر د افغانستان دننه د رسنیو او خبریالانو په اړه نظر ورکړي.

د طالبانو د حکومت ویاند همدا راز زیاتوي، چې په هېواد کې له هېڅ یو خبریال سره ناوړه چلند نه دی شوی؛ خو دا هم مني چې یو شمېر خبریالان د طالبانو له خوا د څېړنو لپاره نیول شوي چې د دغې ډلې له خوا پرې شک شوی دی.

هڅه مو وکړه، چې په دې اړه د نی د ادارې د مسوولانو نظر هم واخلو خو بریالي نه شوو.

له دې سره؛ د خبریالانو د ملاتړ بنسټ مشر حامد عبیدي وایي، چې د بیان ازادي یو ارزښت دی او د نړۍ په هره برخه کې سازمانونه او نهادونه د دې ارزښت لپاره کار کوي.

نوموړی زیاتوي، چې دا ارزښت د حکومتونو د پاملرنې د ترلاسه کولو لپاره کیږي.

د عبیدي په خبره؛ هغه بنسټونه چې که د افغانستان دننه او یا هم بهر کار کوي د حقوقي جوړښت او ماهیت په اساس د فعالیت کولو حق لري.

د افغانستان د ازادو رسنیو د ملاتړ ادارې (نی) تر دې مخکې د طلوع نیوز د خبریال روح الله سنګر د نیول کېدو په تړاو یوه اعلامیه خپره کړه، چې ویلی وو؛ په تېرو څو ورځو کې د افغانستان د رسنیو ټولنه په بېلابېلو برخو کې له خبریالانو سره د غیر اصولي چلند د ډېرېدو شاهده ده او دا وضعیت د جدي اندېښنې وړ دی.

د افغانستان د خبريالانو مرکز د روان کال په لومړيو شپږو مياشتو کې د خبريالانو او رسنيو له ازادۍ څخه د سرغړونې لږ تر لږه ٧٥ پېښې ثبت کړي، چې ٣٣ نيول کېدو او ٤٢ یې ګواښونه دي.

د یادولو ده، چې ډېری نیونې د طالبانو د استخباراتو د ریاست له خوا کیږي او بېلابېلې څانګې په ځانګړې توګه د اطلاعاتو او کلتور ریاست او امربالمعروف بیا د خبریالانو او رسنیو ته د ګواښ په پېښو کې ښکېل دي.

نوموړي سره له دې چې د کومې مشخصې رسنۍ نوم نه دی اخیستی، خو وایي چې اختلافاتو ته لمن وهل د دوی د پالیسۍ خلاف عمل دی.

د طالبانو د ‎اطلاعاتو او کلتور وزارت سرپرست ملا خیرالله خیرخوا نن چهارشنبې (د لیندۍ ۲۹مه) په یاده غونډه کې په خپلو خبرو کې له لیکوالانو غوښتنه وکړه، چې د هغو خلک پر وړاندې چوپ پاتې نه شي، چې څوک د نورو په لمسون په ټولنیزو رسنیو کې لیکنې کوي.

دا خبرې په داسې حال کې مطرح کیږي چې پر افغانستان د طالبانو له واکمنۍ وروسته دغې ډلې له ښځو وروسته ډېری بندیزونه پر رسنیو لګولي دي.

خو په ورته وخت کې بیا د طالبانو سیاسي مخالفین دا ډله په قومي او ژبني تعصب تورنوي او وايي، چې دغه ډله په چارو او واک کې نورو اقوامو ته ځآی نه ورکوي.

خو طالبانو بیا په ځلونو دغه ادعاوې رد کړي دي او پر ملي یووالي ټینګار کوي.

زېلینسکي په کییف کې په یوه خبري کنفرانس کې وویل: "دا زموږ لپاره خورا پیاوړی انتخاب دی؛ خو موږ ته په ناټو کې د ګډون بلنه نه ده راکړل شوې."

نوموړي ټینګار وکړ، چې اوکراین هیڅکله له ناټو سره د دې هیواد د خاورې د یوې برخې د الحاق په اړه د شریکانو وړاندیز نه دی ترلاسه کړی.

هغه زیاته کړه:"او که ریښتیا ووایم، دا زما لپاره ګرانه ده چې تصور وکړم چې دا څنګه کیدی شي؟ زه فکر کوم چې دا زموږ لپاره لوی خطرونه هم دي. زه ډاډه یم چې که د اوکراین یوه برخه په ناټو کې وي، دا په دې معنا ده چې هغه [پوتین] به له ناټو سره یوې جګړې ته داخل شي او یا د ناټو غړي هېوادونه به د اوکراین له خاورې دفاع وکړي؟"

نوموړي دغه پوښتنې ناځوابه پرېښودې او ویې ویل، چې دوی د روسیې له خوا اشغال شوې سیمې هېڅکله په رسمیت نه پېژني.

د یادونې وړ ده، چې روانه اونۍ روسيې د امريکا سره د فنلنډ د دفاعي تړون په اړه اعتراض وکړ، چې له مخې يې واشنګټن د فنلند او روسيې سرحدي سيمو ته لاسرسی ولري.

په ورته وخت کې د روسیې د بهرنیو چارو وزارت د فنلنډ سفیر احضار کړی و.

مسکو ویلي، چې په خپلو پولو کې به د ناټو د پوځي وسلو شتون بې ځوابه پرې نه ږدي.

د ۲۰۲۲ کال په لومړیو کې پر اوکراین د روسیې له پوځي یرغل وروسته فنلنډ سږ کال د ناټو د نوي غړي په توګه د امریکا په مشرۍ پوځي اتحاد ته داخل شو.

دغه دفاعي تړون فنلنډ د امريکا سره لاسلیک کړ، هدف يې دا دی، چې د جګړې د پېښېدو پر مهال واشنګټن وکولی شي له دغه هېواد سره بېړنۍ مرستې وکړي.

په تړون کې په فنلنډ کې ۱۵ اډې او سیمې شاملې دي، چې متحده ایالات کولی شي ورته لاسرسی ولري.

افغانستان انټرنشنل - پښتو ته د هلمند د بغنۍ ولسوالۍ طالبانو هغه لیک استولی، چې د ولسوالۍ طالب چارواکو ته يې لیکلی او د خپل حق غوښتنه يې ور ځينې کړې ده.

دغه لیک د دې ولسوالۍ ۴۰ طالب قوماندانانو امضاء کړی.

په لیک کې د ولسوالۍ د طالبانو کمزوري اقتصادي حالت او په تش لاس د چارو سمبالولو ته اشاره شوې او له طالب مشرانو غوښتل شوي، که په درېيو ورځو کې دوی ته تنخواوي ورنه کړل شي دندي به پرېږدي او کورنو ته به ستانه شي.

د ليک په يوې برخه کې ليکل شوي: " زموږ معاش او عاشه نه شته، اقتصادي ستونزي هم شته، زموږ ټولو پر دې اتفاق دی، که په درېيو ورځو کې مشکل حل نه شي موږ کورنو ته ځو."

د بغنۍ ولسوالۍ يو سيمه یيز قوماندان افغانستان انټرنشنل- پښتو ته په يوه غږیز پيغام کې ويلي، چې د طالبانو شمېر زيات دی او په استازيتوب يې د سیمي همدې طالب قوماندانانو لاسلیکونه کړي دي.

هغه وویل: " موږ ولسوالۍ بندوو، زموږ تر وس تېره ده، طالبان په بازار کې د دوکاندارانو قرضداره دي، په تش لاس موږ کار مخته نه شو وړلی."

په دغه ولسوالۍ کې طالبان ملکي او نظامي چارې مخ ته وړي، چې شمېر تر سلو زيات دی.

د دوی په خبره، چې تر خپله توانه يې په تش لاس او جېب دندې مخته يوړوې؛ خو په نوم يې د ولسوالۍ نورو طالب مشرانو امتيازات واخيستل.

په دې اړه مو هڅه وکړه، چې د هلمند د امنيه قوماندانۍ نظر هم له ځان سره ولرو؛ خو د امنيه قوماندانۍ مطبوعاتي دفتر زموږ د پیغام د ليدو څو ساعته وروسته هم جواب نه دی ویلی.

د طالبانو واک ته له رسېدو را وروسته په هلمند کې د بغران ولسوالۍ اړوند د بغنۍ سيمه په ولسوالۍ تبديله کړه او له نېږدې يوه کاله څخه يې رسمي امتيازات ور پيل کړي.

د "سي، این، این" خبري ټلویزیون هم د افغانستان په اړه په یوه راپور کې د ډاکټرانو له قوله ویلي، چې د طالبانو د واکمنۍ له پیل راهیسې په نجونو کې د ځان وژنې هڅې زیاتې شوې دي.

ډاکټرانو او د بشري حقونو ډلو دغې رسنۍ ته ویلي، چې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې د زده کړو له بندیز وروسته په نجونو کې د ځان وژنې هڅې زیاتې شوې دي.

په هرات کې یوه ډاکتر "سي، این، این" ته ویلي دي، چې د طالبانو له واکمنۍ وروسته د هغه په کلینیک کې د ښځینه ناروغانو شمېر له ۴۰ سلنې څخه ۵۰ سلنې ته لوړ شوی دی.

له دې سره د ملګرو ملتونو کارپوهانو د جولای په میاشت کې ویلي وو، چې خپګان او ځان وژنه په ځانګړې توګه د تنکیو نجونو په منځ کې زیاته شوې ده.

دغه راز د بشري حقونو د څار په سازمان کې د ښځو د حقونو د څانګې مرستیالې هېدر بار هم پرخپلې اېکس پاڼې لیکلي، چې افغان ښځې په دې اندېښمنې دي چې نړۍواله ټولنه په افغانستان کې هغه څه چې روان دي، عادي وګڼي.

دا په داسې حال کې ده چې طالبانو د ملګرو ملتونو د بشري حقونو د عالي کمېشنرۍ دفتر ته په یوې بیانیه کې ادعا کړې وه، چې د ښځو او نجونو د ځان وژنې په پېښو کې کموالی راغلی دی.

وروسته له هغه چې طالبان په افغانستان کې واک ته ورسېدل، پر نجونو او ښځو یې پراخ بندیزونه ولګول او د ښځو د زده کړو او د کار په مخنیوي سره یې هغوی له ټولنیز ژوند څخه په بشپړه توګه لېرې کړل.

بل خوا د (۱۴۰۲ کال د وږي میاشتې په اوومه) ګارډین ورځپاڼې د ملګرو ملتونو چارواکو او د بشري حقونو فعالانو د افغان ښځو او نجونو ترمنځ د ځان وژنې د هڅو پر زیاتوالي اندېښنه ښودلې وه.

د ګارډین ورځپاڼې د راپور له مخې؛ له دولتي روغتونونو او کلینیکونو څخه د راټولو شویو شمېرو پر بنسټ د ۲۰۲۱ کال له دوبي راهیسې د هرات او نیمروز په ګډون د افغانستان په یو پر درېیمه برخه ولایتونو کې د ښځو د ځان وژنې کچه لوړه شوې ده.

دې ورځپاڼې بیا په دې اړه کومه مشخصه شمېره نه ده وړاندې کړې او ویلي یې دي، چې د طالبانو حکومت افغان روغتیايي کارکوونکو ته اجازه نه ده ورکړې چې د ځان وژنو شمېرې خپرې کړي.