ذبیح الله مجاهد: د خبریالانو د ملاتړ اداره "نی" چې فرار یې کړی له موږ سره رسمیت نه لري

نوموړي سره له دې چې د کومې مشخصې رسنۍ نوم نه دی اخیستی، خو وایي چې اختلافاتو ته لمن وهل د دوی د پالیسۍ خلاف عمل دی.

د طالبانو د ‎اطلاعاتو او کلتور وزارت سرپرست ملا خیرالله خیرخوا نن چهارشنبې (د لیندۍ ۲۹مه) په یاده غونډه کې په خپلو خبرو کې له لیکوالانو غوښتنه وکړه، چې د هغو خلک پر وړاندې چوپ پاتې نه شي، چې څوک د نورو په لمسون په ټولنیزو رسنیو کې لیکنې کوي.

دا خبرې په داسې حال کې مطرح کیږي چې پر افغانستان د طالبانو له واکمنۍ وروسته دغې ډلې له ښځو وروسته ډېری بندیزونه پر رسنیو لګولي دي.

خو په ورته وخت کې بیا د طالبانو سیاسي مخالفین دا ډله په قومي او ژبني تعصب تورنوي او وايي، چې دغه ډله په چارو او واک کې نورو اقوامو ته ځآی نه ورکوي.

خو طالبانو بیا په ځلونو دغه ادعاوې رد کړي دي او پر ملي یووالي ټینګار کوي.

افغانستان انټرنشنل - پښتو ته د هلمند د بغنۍ ولسوالۍ طالبانو هغه لیک استولی، چې د ولسوالۍ طالب چارواکو ته يې لیکلی او د خپل حق غوښتنه يې ور ځينې کړې ده.

دغه لیک د دې ولسوالۍ ۴۰ طالب قوماندانانو امضاء کړی.

په لیک کې د ولسوالۍ د طالبانو کمزوري اقتصادي حالت او په تش لاس د چارو سمبالولو ته اشاره شوې او له طالب مشرانو غوښتل شوي، که په درېيو ورځو کې دوی ته تنخواوي ورنه کړل شي دندي به پرېږدي او کورنو ته به ستانه شي.

د ليک په يوې برخه کې ليکل شوي: " زموږ معاش او عاشه نه شته، اقتصادي ستونزي هم شته، زموږ ټولو پر دې اتفاق دی، که په درېيو ورځو کې مشکل حل نه شي موږ کورنو ته ځو."

د بغنۍ ولسوالۍ يو سيمه یيز قوماندان افغانستان انټرنشنل- پښتو ته په يوه غږیز پيغام کې ويلي، چې د طالبانو شمېر زيات دی او په استازيتوب يې د سیمي همدې طالب قوماندانانو لاسلیکونه کړي دي.

هغه وویل: " موږ ولسوالۍ بندوو، زموږ تر وس تېره ده، طالبان په بازار کې د دوکاندارانو قرضداره دي، په تش لاس موږ کار مخته نه شو وړلی."

په دغه ولسوالۍ کې طالبان ملکي او نظامي چارې مخ ته وړي، چې شمېر تر سلو زيات دی.

د دوی په خبره، چې تر خپله توانه يې په تش لاس او جېب دندې مخته يوړوې؛ خو په نوم يې د ولسوالۍ نورو طالب مشرانو امتيازات واخيستل.

په دې اړه مو هڅه وکړه، چې د هلمند د امنيه قوماندانۍ نظر هم له ځان سره ولرو؛ خو د امنيه قوماندانۍ مطبوعاتي دفتر زموږ د پیغام د ليدو څو ساعته وروسته هم جواب نه دی ویلی.

د طالبانو واک ته له رسېدو را وروسته په هلمند کې د بغران ولسوالۍ اړوند د بغنۍ سيمه په ولسوالۍ تبديله کړه او له نېږدې يوه کاله څخه يې رسمي امتيازات ور پيل کړي.

د "سي، این، این" خبري ټلویزیون هم د افغانستان په اړه په یوه راپور کې د ډاکټرانو له قوله ویلي، چې د طالبانو د واکمنۍ له پیل راهیسې په نجونو کې د ځان وژنې هڅې زیاتې شوې دي.

ډاکټرانو او د بشري حقونو ډلو دغې رسنۍ ته ویلي، چې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې د زده کړو له بندیز وروسته په نجونو کې د ځان وژنې هڅې زیاتې شوې دي.

په هرات کې یوه ډاکتر "سي، این، این" ته ویلي دي، چې د طالبانو له واکمنۍ وروسته د هغه په کلینیک کې د ښځینه ناروغانو شمېر له ۴۰ سلنې څخه ۵۰ سلنې ته لوړ شوی دی.

له دې سره د ملګرو ملتونو کارپوهانو د جولای په میاشت کې ویلي وو، چې خپګان او ځان وژنه په ځانګړې توګه د تنکیو نجونو په منځ کې زیاته شوې ده.

دغه راز د بشري حقونو د څار په سازمان کې د ښځو د حقونو د څانګې مرستیالې هېدر بار هم پرخپلې اېکس پاڼې لیکلي، چې افغان ښځې په دې اندېښمنې دي چې نړۍواله ټولنه په افغانستان کې هغه څه چې روان دي، عادي وګڼي.

دا په داسې حال کې ده چې طالبانو د ملګرو ملتونو د بشري حقونو د عالي کمېشنرۍ دفتر ته په یوې بیانیه کې ادعا کړې وه، چې د ښځو او نجونو د ځان وژنې په پېښو کې کموالی راغلی دی.

وروسته له هغه چې طالبان په افغانستان کې واک ته ورسېدل، پر نجونو او ښځو یې پراخ بندیزونه ولګول او د ښځو د زده کړو او د کار په مخنیوي سره یې هغوی له ټولنیز ژوند څخه په بشپړه توګه لېرې کړل.

بل خوا د (۱۴۰۲ کال د وږي میاشتې په اوومه) ګارډین ورځپاڼې د ملګرو ملتونو چارواکو او د بشري حقونو فعالانو د افغان ښځو او نجونو ترمنځ د ځان وژنې د هڅو پر زیاتوالي اندېښنه ښودلې وه.

د ګارډین ورځپاڼې د راپور له مخې؛ له دولتي روغتونونو او کلینیکونو څخه د راټولو شویو شمېرو پر بنسټ د ۲۰۲۱ کال له دوبي راهیسې د هرات او نیمروز په ګډون د افغانستان په یو پر درېیمه برخه ولایتونو کې د ښځو د ځان وژنې کچه لوړه شوې ده.

دې ورځپاڼې بیا په دې اړه کومه مشخصه شمېره نه ده وړاندې کړې او ویلي یې دي، چې د طالبانو حکومت افغان روغتیايي کارکوونکو ته اجازه نه ده ورکړې چې د ځان وژنو شمېرې خپرې کړي.

ټیډروس اډانوم ګبریسیوس وویل، په افغانستان کې ۱۳ میلیونه وګړي د خوراکي توکو له سخت کمښت سره مخ دي.

ښاغلي ګبریسیوس د چهارشنبې په ورځ (د لیندۍ په ۲۹مه) پر خپلې اېکس پاڼې لیکلي، چې دوی یادې بودیجې ته اړتیا لري، چې په افغانستان کې د خوارځواکۍ له امله د زیاتو ماشومانو او ښځو د مړینې او د خوراکي توکو د خوندیتوب د پایلو د مخنیوي لپاره دغه بودیجه ځانګړې شي.

هغه زیاته کړه، د هېواد ۳۰ سلنه وګړي د خوراکي توکو له سخت کمښت سره مخ دي او بشري مرستو ته اړتیا لري.

د ملګرو ملتونو چارواکي وايي، چې په افغانستان کې دا مهال شاوخوا یو میلیون ماشومان له سختې خوارځواکۍ او ۲.۳ میلیونه ماشومان له منځنۍ خوارځواکۍ سره مخ دي.

د روغتیا د نړۍوال سازمان مشر ټینګار وکړ، چې دغه ماشومان په راتلونکي سخت ژمي کې د ساري ناروغیو له امله د مرګ له ګواښ سره مخ دي.

په دې وروستیو کې جاپان اعلان وکړ، چې د روغتیا له نړۍوال سازمان سره یې د افغانستان د روغتیا له برخې سره د مرستې په موخه ۶،۹ میلیونه ډالره مرسته کړې ده.

څه موده وړاندې دغه سازمان په یوه راپور کې په افغانستان کې د روغتیايي سیستم د جدي زیانونو په اړه خبرداری ورکړی و.

د دې کال په نیمایي کې دې سازمان اعلان وکړ، چې د هېواد روغتیایي سیسټم په جدي توګه محدود شوی دی.

عبدالحکيم الفت وايي، چې نن چهار شنبه د استخباراتو په زندان کې تر يوې مياشتي تېرولو وروسته د ابتدايه محکمې په امر خوشې شوی.

الفت یوه طالب پلوه ته په کمېنټ کې د نجونو د بندو ښوونځيو، د لوړو زده کړو د بندو مرکزونو، پر ډېورنډ کرښه د افغان مېرمنو د ځورونو، د زياتو اقتصادي ستونزو او د بې دندو ځوانانو اړوند يو کمېنټ کړی و.

هغه په بند کې له نوموړي سره د چلند او له بند وروسته د ټولنيزو رسنيو د فعاليت د ډول په اړه معلومات ورنه کړه.

د طالبانو واک ته له رسېدو سره دغه ډلې په افغانستان کې بیان ازادي او رسنیو باندې محدودیتونه ولګول.

طالبانو په افغانستان کې رسنۍ سانسور کړې دي او هېڅ رسنۍ د دغې ډلې په خلاف منفي راپورونه نه شي نشرولی؛ بلکې په ټولنیزو رسنیو کې هم عام خلک له دغه کاره منع شوي دي.

تر اوسه پورې یې ګڼ شمېر د ټولنیزو رسنیو فعالان شکنجه او زنداني کړې دي.