د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ وزیر: یو شمېر رسنۍ قومي، ژبنيو او سمتي اختلافاتو ته لمن وهي

افغانستان انټرنشنل - پښتو ته د هلمند د بغنۍ ولسوالۍ طالبانو هغه لیک استولی، چې د ولسوالۍ طالب چارواکو ته يې لیکلی او د خپل حق غوښتنه يې ور ځينې کړې ده.

دغه لیک د دې ولسوالۍ ۴۰ طالب قوماندانانو امضاء کړی.

په لیک کې د ولسوالۍ د طالبانو کمزوري اقتصادي حالت او په تش لاس د چارو سمبالولو ته اشاره شوې او له طالب مشرانو غوښتل شوي، که په درېيو ورځو کې دوی ته تنخواوي ورنه کړل شي دندي به پرېږدي او کورنو ته به ستانه شي.

د ليک په يوې برخه کې ليکل شوي: " زموږ معاش او عاشه نه شته، اقتصادي ستونزي هم شته، زموږ ټولو پر دې اتفاق دی، که په درېيو ورځو کې مشکل حل نه شي موږ کورنو ته ځو."

د بغنۍ ولسوالۍ يو سيمه یيز قوماندان افغانستان انټرنشنل- پښتو ته په يوه غږیز پيغام کې ويلي، چې د طالبانو شمېر زيات دی او په استازيتوب يې د سیمي همدې طالب قوماندانانو لاسلیکونه کړي دي.

هغه وویل: " موږ ولسوالۍ بندوو، زموږ تر وس تېره ده، طالبان په بازار کې د دوکاندارانو قرضداره دي، په تش لاس موږ کار مخته نه شو وړلی."

په دغه ولسوالۍ کې طالبان ملکي او نظامي چارې مخ ته وړي، چې شمېر تر سلو زيات دی.

د دوی په خبره، چې تر خپله توانه يې په تش لاس او جېب دندې مخته يوړوې؛ خو په نوم يې د ولسوالۍ نورو طالب مشرانو امتيازات واخيستل.

په دې اړه مو هڅه وکړه، چې د هلمند د امنيه قوماندانۍ نظر هم له ځان سره ولرو؛ خو د امنيه قوماندانۍ مطبوعاتي دفتر زموږ د پیغام د ليدو څو ساعته وروسته هم جواب نه دی ویلی.

د طالبانو واک ته له رسېدو را وروسته په هلمند کې د بغران ولسوالۍ اړوند د بغنۍ سيمه په ولسوالۍ تبديله کړه او له نېږدې يوه کاله څخه يې رسمي امتيازات ور پيل کړي.

د "سي، این، این" خبري ټلویزیون هم د افغانستان په اړه په یوه راپور کې د ډاکټرانو له قوله ویلي، چې د طالبانو د واکمنۍ له پیل راهیسې په نجونو کې د ځان وژنې هڅې زیاتې شوې دي.

ډاکټرانو او د بشري حقونو ډلو دغې رسنۍ ته ویلي، چې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې د زده کړو له بندیز وروسته په نجونو کې د ځان وژنې هڅې زیاتې شوې دي.

په هرات کې یوه ډاکتر "سي، این، این" ته ویلي دي، چې د طالبانو له واکمنۍ وروسته د هغه په کلینیک کې د ښځینه ناروغانو شمېر له ۴۰ سلنې څخه ۵۰ سلنې ته لوړ شوی دی.

له دې سره د ملګرو ملتونو کارپوهانو د جولای په میاشت کې ویلي وو، چې خپګان او ځان وژنه په ځانګړې توګه د تنکیو نجونو په منځ کې زیاته شوې ده.

دغه راز د بشري حقونو د څار په سازمان کې د ښځو د حقونو د څانګې مرستیالې هېدر بار هم پرخپلې اېکس پاڼې لیکلي، چې افغان ښځې په دې اندېښمنې دي چې نړۍواله ټولنه په افغانستان کې هغه څه چې روان دي، عادي وګڼي.

دا په داسې حال کې ده چې طالبانو د ملګرو ملتونو د بشري حقونو د عالي کمېشنرۍ دفتر ته په یوې بیانیه کې ادعا کړې وه، چې د ښځو او نجونو د ځان وژنې په پېښو کې کموالی راغلی دی.

وروسته له هغه چې طالبان په افغانستان کې واک ته ورسېدل، پر نجونو او ښځو یې پراخ بندیزونه ولګول او د ښځو د زده کړو او د کار په مخنیوي سره یې هغوی له ټولنیز ژوند څخه په بشپړه توګه لېرې کړل.

بل خوا د (۱۴۰۲ کال د وږي میاشتې په اوومه) ګارډین ورځپاڼې د ملګرو ملتونو چارواکو او د بشري حقونو فعالانو د افغان ښځو او نجونو ترمنځ د ځان وژنې د هڅو پر زیاتوالي اندېښنه ښودلې وه.

د ګارډین ورځپاڼې د راپور له مخې؛ له دولتي روغتونونو او کلینیکونو څخه د راټولو شویو شمېرو پر بنسټ د ۲۰۲۱ کال له دوبي راهیسې د هرات او نیمروز په ګډون د افغانستان په یو پر درېیمه برخه ولایتونو کې د ښځو د ځان وژنې کچه لوړه شوې ده.

دې ورځپاڼې بیا په دې اړه کومه مشخصه شمېره نه ده وړاندې کړې او ویلي یې دي، چې د طالبانو حکومت افغان روغتیايي کارکوونکو ته اجازه نه ده ورکړې چې د ځان وژنو شمېرې خپرې کړي.

ټیډروس اډانوم ګبریسیوس وویل، په افغانستان کې ۱۳ میلیونه وګړي د خوراکي توکو له سخت کمښت سره مخ دي.

ښاغلي ګبریسیوس د چهارشنبې په ورځ (د لیندۍ په ۲۹مه) پر خپلې اېکس پاڼې لیکلي، چې دوی یادې بودیجې ته اړتیا لري، چې په افغانستان کې د خوارځواکۍ له امله د زیاتو ماشومانو او ښځو د مړینې او د خوراکي توکو د خوندیتوب د پایلو د مخنیوي لپاره دغه بودیجه ځانګړې شي.

هغه زیاته کړه، د هېواد ۳۰ سلنه وګړي د خوراکي توکو له سخت کمښت سره مخ دي او بشري مرستو ته اړتیا لري.

د ملګرو ملتونو چارواکي وايي، چې په افغانستان کې دا مهال شاوخوا یو میلیون ماشومان له سختې خوارځواکۍ او ۲.۳ میلیونه ماشومان له منځنۍ خوارځواکۍ سره مخ دي.

د روغتیا د نړۍوال سازمان مشر ټینګار وکړ، چې دغه ماشومان په راتلونکي سخت ژمي کې د ساري ناروغیو له امله د مرګ له ګواښ سره مخ دي.

په دې وروستیو کې جاپان اعلان وکړ، چې د روغتیا له نړۍوال سازمان سره یې د افغانستان د روغتیا له برخې سره د مرستې په موخه ۶،۹ میلیونه ډالره مرسته کړې ده.

څه موده وړاندې دغه سازمان په یوه راپور کې په افغانستان کې د روغتیايي سیستم د جدي زیانونو په اړه خبرداری ورکړی و.

د دې کال په نیمایي کې دې سازمان اعلان وکړ، چې د هېواد روغتیایي سیسټم په جدي توګه محدود شوی دی.

عبدالحکيم الفت وايي، چې نن چهار شنبه د استخباراتو په زندان کې تر يوې مياشتي تېرولو وروسته د ابتدايه محکمې په امر خوشې شوی.

الفت یوه طالب پلوه ته په کمېنټ کې د نجونو د بندو ښوونځيو، د لوړو زده کړو د بندو مرکزونو، پر ډېورنډ کرښه د افغان مېرمنو د ځورونو، د زياتو اقتصادي ستونزو او د بې دندو ځوانانو اړوند يو کمېنټ کړی و.

هغه په بند کې له نوموړي سره د چلند او له بند وروسته د ټولنيزو رسنيو د فعاليت د ډول په اړه معلومات ورنه کړه.

د طالبانو واک ته له رسېدو سره دغه ډلې په افغانستان کې بیان ازادي او رسنیو باندې محدودیتونه ولګول.

طالبانو په افغانستان کې رسنۍ سانسور کړې دي او هېڅ رسنۍ د دغې ډلې په خلاف منفي راپورونه نه شي نشرولی؛ بلکې په ټولنیزو رسنیو کې هم عام خلک له دغه کاره منع شوي دي.

تر اوسه پورې یې ګڼ شمېر د ټولنیزو رسنیو فعالان شکنجه او زنداني کړې دي.

د طالبانو د لوړو زده کړو وزارت په (۲۹ قوس ۱۴۰۱) اعلان وکړ، چې په پوهنتونونو کې د نجونو زده کړه تر بلې خبرتیا پورې ځنډول شوې ده.

په تېرو دولسو مياشتو کې طالبانو په هېواد کې دننه د ښځو له لاريونونو او نړۍوالو غوښتنو سره - سره د نجونو لپاره د پوهنتونونو د پرانستلو په موخه هېڅ ونه کړل او برعکس يې د ښځو پر ټولنيز ژوند نوي محدوديتونه ولګول.

"بانو" هغه نجلۍ ده، چې د طالبانو تر واکمنۍ وروسته یې د ژورنالیزم زده کړو ته مخه کړه؛ خو ډېر ژر د پوهنتونونو دروازې پرې وتړل شوې.

هغې وویل، چې په افغانستان کې د ژوند لپاره هېڅ هیله او راتلونکی نه ویني.

دغې ښځينه زده کوونکې وويل، چې د طالبانو په راتګ سره يې ژوند د کور څلور ديوالونو ته راګېر شو او دې حالت يې پر روحيه منفي اغېز کړی دی.

یو شمېر نورو ښځینه محصلینو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د طالبانو اداره باید په رسمیت ونه پېژندل شي او له دې ډلې سره اړیکي به د دې هېواد د نجونو څخه غچ اخیستل وي.

طالبانو له دوو کلونو راهیسې د نجونو پر مخ د ښوونځیو او پوهنتونونو دروازې تړلې دي.

له داخلي اعتراضونو او نړۍوالو فشارونو سره - سره دغه ډله لا هم د نجونو پر مخ د ښوونځیو او پوهنتونونو دروازې نه پرانېزي.

د نجونو پر مخ د پوهنتونونو د دروازو تر تړلو څلور ورځې وروسته، د ۱۴۰۱ کال د جدي په ۳مه طالبانو هم په نادولتي شرکتونو او ادارو کې د ښځو پر فعالیت او کار بندیز ولګاوه.