د چمن پرلت کوونکي: د سپین بولدک ـ چمن دروازې د خلاصېدو ژمنه ورسره شوې

د کډوالو وزارت د معلوماتو له مخې ۹۱ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۵۰۵ تنه کیږي، د سپین بولدک له لارې هیواد ته راستانه شوي.

د دوی په خبره دغه افغان کډوال د پاکستان حکومت په جبري توګه د خپلو کورونو پرېښودو ته اړاېستلي وو.

همدارنګه د کډوالو چارو وزارت وايي، په همدغه ورځ ۴۹۵ تنه نور کډوال د تورخم له لارې هیواد ته راستانه شوي.

د کډوالو وزارت وايي، هیواد ته راستېدونکي ټول کډوال د ملګرو ملتونو د کډوالۍ عالي کمیشنرۍ ته د مرست‍و ترلاسه کولو لپاره ورپيژني او همدارنګه د هیواد په بېلابېلو ولایتونو کې یې ورته د اوسېدو لپاره موقتي کمپونه جوړ کړي.

د پاکستان له لوري د افغان کډوالو د جبري اېستلو لړۍ د نړیوالو فشارونو سره سره دوام لري او د پاکستان لنډمهالی حکومت وايي د ۲۰۲۴ کال د لومړی میاشتې تر پایه تر یو میلیون ډیر افغان کډوال به له دغه هیواده وباسي.

د روسیې ولسمشر ځانګړي استازي ضمیر کابلوف د چهارشنبې په ورځ د (لیندۍ ۲۹مه) له غرمې مخکې د طالبانو بهرنیو چارو له وزیر امیر‌خان متقي سره لیدلي.

د طالبانو بهرنیو چارو وزارت ویاند عبدالقهار بلخي پر خپله اېکس پاڼه لیکلي چې، په یاده لیدنه کې د افغانستان او روسیې په دوه اړخیزو اړیکو، د سوداګرۍ ودې، سیمه ییزو او نړیوالو تکلارو کې د یادې ډلې د شتون په اړه خبرې وشوي.

نوموړي لیکلي چې، د طالبانو بهرنیو چارو وزیر خوښي ښودلې چې په نړیوالو ناستو کې د افغانستان له دریځه ملاتړ کوي.

همدارنګه نوموړي د متقي له قوله لیکلي، افغانستان چمتو دی چې د سالنګ له لارې به سویلي اسیا ته د روسي توکو په لیږد کې همکاري وکړي.

د طالبانو بهرنیو چارو وزارت ویاند د یادې لیدنې په اړه د افغانستان لپاره د روسیې ولسمشر د ځانګړي استازي ضمیر کابلوف له قوله لیکلي چي، «ځینې هیوادونه د نویو تکلارو د جوړولو له لارې غواړي خپلې اجنډاوې په سیمه کې پلې کړي خو د طالبانو له هوکړې پرته باید داسي څه ونه شي.»

د نوموړي په خبره کابلوف ټینګار کړی چې د امریکا له لوري دې د افغانستان بانکي زیرمې ازادې شي.

د طالبانو د ریاست الوزرا اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر د یاد تونل د پرانیستې په غونډه کې وویل: «دغه لویه لاره نه یوازې د هیواد پلازمېنه او شمالي سیمې سره نښلوي بلکې د منځنۍ او سوېلي اسیا په نښلولو کې به هم اغېزمنه تمامه شي. د سالنګ تونل د بدیلې لارې په توګه د دویم تونل پر جوړیدو هم خبرې روانې دي.»

طالب چارواکي وايي، د سالنګ تونل رغنیزې چارې د دغې ډلې له ملي بودجې له لوري تر سره شوې.

دغه سړک به له جبل سراج څخه تر دوشي ولسوالۍ په میعاري ډول جوړ شي.

د یادې پروژې مهمه برخه چې د سالنګ تونل و،د څلورو میاشتو په موده کې ورغول شو.

د طالبانو ټولګټو چارو وزارت سرپرست محمد عیسی ثاني د سالنګ تونل د پرانیستې په غونډه کې وویل، د تونل او ګالرۍ د میعارونو په پام کې نیولو سره په اساسي توګه رغول شوي، «موږ ټول میعارونه په نظر کې نیولي او تر ټاکل شوې مودې مو مخکې د تونل د رغېدو چارې بشپړې کړې.»

موټر چلوونکي د دغه تونل په پرانیستلو ډیر خوښ دي او وايي د سالنګ تونل د خرابۍ له امله تل د خلکو ژوند له ګواښ سره مخامخ و.

شیر احمد چې پر دغه لاره موټر چلونکی دی وايي: «دا څو میاشتې موږ پر بله لار تګ راتګ کاوه، ډیره ستونزمنه لاره وه، اوس چې دا لاره پرانیستل شوه، د مرکز او شمال تر منځ به تګ راتګ اسانه شي.»

سالنګ د هیواد یوه له مهمو مواصلاتي لارو څخه ده چې شمالي ولایتونه له مرکز کابل او سویلي اسیا د منځنۍ اسیا له هېوادونو سره نښلوي.

د امریکا بهرنیو چارو وزارت د سې‌شنبې ورځ، د (لیندۍ په ۲۷مه) په یوې خپره شوې وینا پاڼه کې ویلي دي، د دوی ارزونې ښيي چې په افغانستان کې «څو ترهګرې ډلې» لا هم فعالې دي.

په وینا پاڼه کې راغلي: «طالبانو مرستندویه او بشري ځواکونه ځورولي او بندیان کړي یې دي. د بهرنیانو فعالیتونو ته ښايي د شک په سترګه وګوري او ښايي د نیولو لاملونه یې هم ناڅرګند وي.»

دغه وزارت زیاته کړې:«که څه هم تاسو د سوداګرۍ لپاره له اړوندو چارواکو سره ثبت یاست، خو د نیول کېدو ګواښ مو ډېر دی. کیدای شي دا نیول اوږدمهاله وي، او د نیولو په وخت کې، د متحده ایالاتو وګړي روغتیایی پاملرنې ته محدود لاسرسی ولري یا ښايي له فزیکي ځورونې سره مخامخ شي.»

د امریکا بهرنیو چارو وزارت په وینا، طالبان هغوی ته اجازه نه ورکوي چې له امریکايي وګړو سره چې په بند کې دي، په اړیکه کې شي.

په ورته وخت کې د امریکا د بهرنیو چارو وزارت په دې اړه څه نه دي ویلي چې دمګړۍ څومره امریکايي وګړي د طالبانو په زندانونو کې بندیان دي.

د خپرو شويو راپورونو پر بنسټ، په تېرو دوو کلونو کې طالبانو لسګونه بهرني وګړي نيولي چې په کې امريکايان، بريټانویان او فرانسويان هم شامل دي.

د بلوڅو رسنیزو فعالانو له لوري په اېکس پاڼه خپرې شوې یوه ويډیو کې لیدل کیږي چې د پنجاب ایالت په ټونسه سیمه کې سلګونه سیمه وال د بلوڅو لاریون هر کلي ته د سړک په دواړو غاړو د درنښت په پار ولاړ دي.

100%

دغو بلوڅانو په تېره نومبر میاشت کې د پاکستان بلوچستان ایالت په تربت کې وروسته له هغه احتجاج پیل کړ چې د دغې سیمې خلکو د صوبې د ترهګرۍ ضد څانګې «سي ټي ډي» په چارواکو تور ولګاوه، چې د ۲۴ کلن بلاڅ بلوڅ تر وژنې وروسته یې په هغه د پنځه کیلوګرامه چاودېدونکو توکو د درلودلو تور ولګاوه.

د پاکستان بلوچستان ایالت اوسېدونکي له کلونو راهیسې ادعا کوي چې د پاکستان حکومت یې د حق غوښتلو پر مهال مخکښ کسان نیسي او له هغه وروسته يې مړي ژوندي ورک دي.

د پاکستان حکومت بیا دا تورونه رد کړي دي.

د بښنې نړېوال سازمان د بلوڅ اعتراض کوونکو نیول غندلي او له پاکستانه یې غوښتي، چې پرې لګېدلي تورونه لرې کړي.

ځايي پولیسو پاکستانۍ ډان ورځپاڼې ته ویلي چې په ډېره غازي خان په غونډو بندیز دی نو ځکه یې لاریونوال نیولي دي.

وړاندې تر دې هم د بلوڅو نر او ښځې سړکونو ته راوتلي او د خپلو کورنیو د غړو او خپلوانو انځورونه یې له ځان سره په اعتراضي ډول لیږدول او د پاکستان له حکومته یې د هغوی د پیدا کېدو یا راخلاصون غوښتنې کړې وې.

له بلې خواد بشري حقونو یوې نړېوالې مدافع ډلې د دوشنبې په ورځ له بلوچستانه د اسلام اباد پر لور د لاریون کوونکو پر نیول کېدو اندېښنه ښودلې.

د روانې ډسمبر میاشتې په څلورمه د پښتون ژغورنې غورځنګ مشر منظور پښتین هم په چمن کې له دوه میاشتې وړاندې پيل شوي پرلت څخه د بلوچستان تربت ته په احتجاجي غونډه کې د ګډون په موخه له چمن څخه روان و چې د بلوچستان پولیسو یې په موټریز کارون ډزې وکړې او هغه یې را وګرځاوه چې بیا وروسته له هغه ونیول شو.

د بلاڅ بلوڅ کورنۍ او مدني ټولنې غړو شاوخوا دوه اونۍ په تربت کې اعتراضي لاریون وکړ او د سي ټي ډي چارواکو پر وړاندې یې په دې اړه د ګام اخیستو غوښتنه وکړه.

د بښنې نړېوال سازمان د معلوماتو له مخې، له دغې ډلې لږ تر لږه ۲۰ کسان د ډسمبر په ۱۷مه نېټه په داسې حال کې ونیول شول چې دوی د پنجاب صوبې له دېره غازي خان ولسوالۍ څخه تربت ته روان وو.

د بشري حقونو نړېوال سازمان ویلي: « لاریون کونکي خوشې شوي او د لاریون سمبالونکو پر وړاندې یې درې جلا پېښې ثبتې کړې دي.»

د بښنې نړېوال سازمان له پاکستاني چارواکو غوښتي چې په سملاسي او پرته له کوم شرطه د ټولو هغو کسانو پرضد ټول تورونه لرې کړي چې یوازې د بیان ازادۍ له حقه د ګټې اخیستنې لپاره لګول شوي.»

یاد سازمان په پاکستان او په ځانګړي ډول بلوچستان کې له نړېوالو معیارونو سره سم د ټولو غیر عدالتي وژنو او جبري ورکېدو د بې پرې پلټنو غوښتنه وکړه.

د بشري حقونو نړېوال سازمان هم له پاکستاني چارواکو غوښتي، چې له محاکمو پرته د وژل شویو قربانیانو او ورکو شویو خلکو کورنیو ته تاوان ورکړي.

بلوچستان ایالت له ایران او افغانستان سره ګډه پوله لري او له نږدې دوو لسیزو راهیسې د بلوڅ ملتپالو له‌خوا د ټيټې کچې د بغاوت ډګر و.