ترک رسنۍ وايي، د دغه هېواد په شمال کې یو افغان کارګر په بوږنوونکي ډول وژل شوی دی

په ملي ټلویزیون کې د ښځو د کار مخنیوی، په تلویویوني خپرونو کې د ښځو لپاره د ماسک جبري کیدل، په افغانستان کې د نړیوالو ټلویزیونونو د خپرونو بندیدل، د موسیقي د خپرولو مخنیوی، د ښځینه او نارینه پرګډو خپرونو بندیز او له ممنوعه رسنیو سره د کار کولو ممانعت د هغو بندیزونو برخه ده چې طالبانو په تیرو څه باندې دوو کلونو کې پر رسنیو لګولي دي.

د راپور له مخې، په دغه موده کې څه باندې ۳۰۰ رسنیو خپل فعالیتونه بند کړي او پاتې نورو یې د سختو اقتصادي شرایطو او بندیزونو له امله خپل کارکوونکي کم کړي دي.

د خبریالانو د ملاتړ بنسټ همداراز په خپل راپور کې لیکلي، چې پر افغانستان د طالبانو له واکمنۍ وروسته د رسنیو او خبریالانو له ازادۍ د سرغړونې ۳۶۶ پيښې ثبت شوې، چې د دریو خبریالانو د وژل کیدو، د ۲۳ خبریالانو د ټپي کیدو او د ۱۷۶ رسنوالو د نیولو، د ۱۳۹ګواښونو او د ۲۵ تنو د ربړولو، وهلو او ټکولو پيښې دي.

د ۲۰۲۱ کال د اګسټ له پنځلسمې راهیسې سره له دې چې سلګونه خبریالان اروپایي او امریکایي هیوادونو ته ورسیدل، خو د خبریالانو یوه لویه برخه بیا په پاکستان او ایران کې بې برخلیکه پاتې ده.

د شمیرو له مخې، اوسمهال په پاکستان کې کابو ۲۰۰ خبریالان له خپلو کورنیو سره اوسیږي او په دغه شمیر کې هغه کسان شامل دي چې اروپایي او امریکایي هیوادونو ته یې د کډوالۍ غوښتنلیکونه تر کار لاندې دي.

وزګارۍ، ناوړه روحي وضعیت، له خبریالانو سره دوه ګونی چلند او مالي ستونزو په پاکستان کې د افغان خبریالانو ژوند دوزخ ګرځولی دی .

له دې سره، یو شمیر خبریالان چې اوسمهال په ایران کې د ژوند سختې شپې او ورځې تیروي وایي، چې دوی له دوو لویو ګواښونو (( لوږې او مرګ)) سره مخامخ دي.

ددغو خبریالانو په خبره، که افغانستان ته وګرځي طالبان یې وژني او که په ایران کې بې برخلیکه پاتې شي، نو لوږه، بیوزلي او وزګارتیا به یې ووژني.

د خبریالانو د ملاتړ سازمان په یو شمیر نړیوالو سازمانونو په نیوکې سره وایي، چې دغو سازمانونو په ایران او پاکستان کې د افغان خبریالانو لپاره تر تولو کمزوری حضور او فعالیتونه درلودل او په سمه توګه یې خبریالانو ته رسیدګي نه ده کړې.

دا سازمان له ټولو اړوندو نړیوالو بنسټونو د افغان خبریالانو ستونزو ته د رسیدګي غوښتنه کوي.

ډان ورځپاڼې خبر ورکړی، چې ملا شیرین به پاکستان ته د خپل سفر په ترڅ کې له لوړ پوړو پوځي او بهرنیو چارو وزارت له چارواکو سره وګوري.

اسلام اباد ته د ملا شیرین د سفر دقیق وخت نه دی معلوم، خو ویل کیږي چې نوموړی به په جنورۍ میاشت کې پاکستان ته سفر وکړي.

تر اوسه طالبانو پاکستان ته د دغه چارواکي د سفر په اړه څه نه دي ویلي.

دغې ډلې تر دې مخکې د پاکستان یو مشهور مذهبي شخصیت مولانا فضل الرحمان ته کابل ته بلنه ورکړې وه چې "د کابل او اسلام اباد ترمنځ کړکېچ مات کړي".

ملا محمد علي حنفي چې په ملا شیرین اخوند مشهور دی د طالبانو یو مهم شخصیت دی.

هغه د طالبانو په لومړۍ دوره کې د دې ډلې د پخواني مشر ملا محمد عمر د امنیت مسوولیت په غاړه درلود.

ملا شیرین په قطر کې د طالبانو د مذاکراتي ډلې غړی و.

د ۱۴۰۰ لمریز کال د اسد په میاشت کې د طالبانو تر واکمنۍ وروسته نوموړی لومړی د طالبانو د دفاع وزارت د استخباراتو د رئیس په توګه وټاکل شو او وروسته د طالبانو د مشرتابه په امر د کندهار د والي په توګه وټاکل شو.

پرلت وهونکي وايي، د دوی په ملاتړ به د ۲۰۲۴ کال د لومړۍ میاشتې په لومړۍ نیټه په ټول بلوچستان ایالت کې هم کار بندیز پیل شي.

د چمن د پرلت کوونکو ویاند وايي، کار بندیز یې د پاکستان د حکومت له لوري د دوی د غوښتنو نه منلو په غبرګون کې اعلان کړی.

نوموړی وايي، «د میلادي وروستۍ ورځ مو کاربندیز دی، یوازې به درملتون او د ډوډی پخولو کار ځایونو ته اجازه وي. موږ غواړو د دې اعتراض له لارې نړۍ ته وښیو چې پښتانه د خپل حق ترلاسه کولو لپاره په دومره سخت حالت کې د خپلو حقونو ترلاسه کولو لپاره مبارزه کوي.»

په چمن ښار کې د کاربندیز پر مهال په پرلت کې د دغه ښار زرګونه کسان راټول شوي او د پاسپورټ د جبري کېدو په غبرګون کې د پاکستان د یادې پرېکړې پر ضد شعارونه ورکوي.

د چمن د لغړي اتحاد مشر غوث الله وايي: «که زموږ غوښتنې و نه منل شي، که د پاسپورټ پرېکړه وانه خیستل شي بیا موږ په دغه ښار کې هیڅ دولتي کارکوونکي ته د کار کولو اجازه نه ورکوو، او که موږ مجبوره شوو موږ به دلته مېشت پاکستاني نظامیان د دوی له دولتي ادارو څخه بیرون وباسو او د دې ټولو پيښو مسولیت به بیا د پاکستان د حکومت په غاړه وي.»

د پرلت د مرکزي کمیټې غړي وايي، سبا به د چمن تر څنګ د بلوچستان په مرکز کوټې ښار او د دغه ایالت په نورو ښارونو کې هم کار بندیز وشي.

دغه پرلت د سوېلي پښتونخوا په چمن ښار کې د ځايي اوسیدونکو او لغړي اتحاد له لوري۷۳ ورځې مخکې د پاکستان حکومت د هغې پرېکړې په غبرګون کې پیل شو چې، د سپین بولدک ـ چمن پر دروازه په پاسپورټ تګ راتګ جبري شو.

نوموړي د یک شنبې په ورځ د (مرغومي ۱۰مه) د یادې ډلې د امنیتي او تصفیوي چارو کمیسیون په خبري ناسته کې وویل، په افغانستان کې د واک ټولې جزیرې له منځه تللې: «ډیر د خوښۍ ځای دی چې هیواد مو له سرتاسري امنیت څخه برخمن دی، د اشغال او فساد ټولې ناخوالې او د واک جزیري له منځه تللې دي.»

د طالبانو دغه لوړ پوړی چارواکی وايي، د دغې ډلې د مشر مولوي هیبت الله اخندزاده د عمومي بښنې فرمان یې په ښه ډول پلی کړی او په تېرو ۱۲ میاشتو کې د عمومي بښنې څخه د سرغړونې هیڅ پيښه نه ده شوې، «د عمومي بښنې کمساري د ورورګلوئ فضا رامنځته کړې ده. قانون حاکم دی شرعي عدالت تطبیق دی او ټول وګړي د خپل حقونو څخه برخمن دي. هیڅ ډول غیرې قانوني نیونې او غیرې قانوني زندانونه نه لرو. بندیانو ته روحي او جسمي شکنجې نه ورکول کیږي.»

خو واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته د بشري حقونو سازمان د یادې ډلې له لوري د تېر حکومت پر نظامیانو د شکنجې او ربړونو په اړه راپورنه خپاره کړي وه چې طالبانو په وار وار دا ډول راپورونه رد کړي دي.

همدارنګه نوموړی وايي، هغه کسان چې د یادې ډلې د مشر مولوي هیبت الله د فرمان څخه یې سرغړونه کړې وي نیول کیږي او جزا ورکول کیږي.

د نوموړي په خبره له فرمانونو او حکومونو څخه د سرغړونې د پيښو د څیړنې او سرغړونکو ته د سزا لپاره ځانګړې نظامي محکمې او د نظارت لپاره اداره جوړه کړي، «په تېرو ۱۲ میاشتو کې د اسلامي امارت د شرعي محکمو له لارې له ۴۶زره څخه زیاتې جزايي قضیې حل شوې. چې له دې جملېڅخه ۱۲۱۸۹ قضيې د عامه امنیت او اداري فساد او ۴۲۶۱ قضیې د نظامي منصوبانو اړوند دي.»

همدارنګه نوموړی وايي، د تېر یوه کال په جریان کې یې د قیمتي ډبرو او وسلو د قاچاق تر څنګ لسګونه انسان تښتونکي وژلي دي.

د طالبانو دغه لوړپوړی چارواکی وايي د دوحې تړون ته ژمن دي او چاته اجازه نه ورکوي چې د افغانستان خاوره د بل هیواد په ضد وکاروي، د نوموړي په خبره له ګاونډیو هیوادونو سره یې د رسمي او غیرې رسمي پولو امنیت خوندي ساتلی.

خو تر دې وړاندې د افغانستان یو شمېر ګاونډیو هیوادونو په ځانګړي توګه پاکستان او تاجکستان د افغانستان له لوري د امنیتي ګواښ په اړه خپلې اندېښنې شریکې کړې دي.

نوموړي دغه ادعاوې د یک شنبې په ورځ د (مرغومې۱۰مه) د یادې ډلې د امنیتي او تصفیوي چارو کمیسیون په اړه جوړ شوي خبرې کنفرانس کې وکړې.

نوموړي وویل: «په افغانستان کې د اسلامي امارت واک ته له رسیدو وروسته چې کوم بریدونه چې په مساجدو، خانقاوو، دیني علماو کرامو او د ولسي وګړو پر اجتماعاتو تر سره شوي په هغو ټولو کې د بهرنیو اتباعو په ځانکړي توګه د تاجکستان هیواد له اتباعو څخه کار اخیستل شوی، لسګونه تاجکستاني اتباع زموږ د عملیاتو په پایله کې وژل شوي، او لسګونه نور ژوندي نیول شوي.»

همدارنګه نوموړي وویل په دویمه درجه کې په زیاتو بریدونو په تنظیم کې پاکستاني وګړو لاس درلود.

د طالبانو د دفاع وزارت سرپرست وویل، «له شلو زیات پاکستانیان زموږ په عملیاتو کې وژل شوي او سلګونه نور ژوندي نیول شوي.»

مجاهد وویل؛ داسې شواهد په لاس لري چي بهرنیو وګړو په په افغانستان کې په بریدونو کې لاس درلود، خو واييدا نه شي ویلی چې د هغوی حکومتونه به پکې ښکېل وي کنه؟

دا لومړی ځل دی چې د طالبانو یو لوړ پوړی چارواکی په افغانستان کې د تر سره شویو بریدونو په تړاو د بهرنیو کسانو لاس لرلو ادعا کوي.

نوموړي د افغانستان له ګاونډیو هیوادوڅخه غوښتنه وکړه چې افغانستان ته د بریدګرو «شریرو عناصرو» د داخلیدو د مخه ونیسي. خو په دې اړه د کوم ځانکړي هیواد یادونه و نه کړه.«موږ له هغو هیوادونو څخه چې بهرني شریر عناصر د دوی له لارې افغانستان ته را داخلیږي په کلکه غواړو چې خپل هوايي او ځمکني سرحدونه په جدي توګه کنټرول کړي.»

د طالبانو دغه لوړ پوړی چارواکی په افغانستان کې د داعش د شتون او فعالیتونو په اړه خپاره شوي معلومات ردوي. او وايي،‌ دا پروژه (داعش) په افغانستان کې هیڅ ریښه او نتیجه نه لري او تمیلیونکي یې باید دا حقیقت درک کړي.

که څه هم پاکستان له تېر یو کال راهیسې د دغه هیواد پر امنیتي ځواکونو بریدونو کې د افغان وګړو د لاس لرلو ادعا کوي خو د طالبانو دفاع وزارت د سرپرست د تازه څرګندونو په اړه تر دې مهاله پاکستان او تاجکستان هیوادونو کوم غبرګون نه دی ښودلی.