ملا شېرین د طالبانو او پاکستان ترمنځ د اړیکو د ترینګلتیا ختمولو لپاره اسلام اباد ته ځي

پرلت وهونکي وايي، د دوی په ملاتړ به د ۲۰۲۴ کال د لومړۍ میاشتې په لومړۍ نیټه په ټول بلوچستان ایالت کې هم کار بندیز پیل شي.

د چمن د پرلت کوونکو ویاند وايي، کار بندیز یې د پاکستان د حکومت له لوري د دوی د غوښتنو نه منلو په غبرګون کې اعلان کړی.

نوموړی وايي، «د میلادي وروستۍ ورځ مو کاربندیز دی، یوازې به درملتون او د ډوډی پخولو کار ځایونو ته اجازه وي. موږ غواړو د دې اعتراض له لارې نړۍ ته وښیو چې پښتانه د خپل حق ترلاسه کولو لپاره په دومره سخت حالت کې د خپلو حقونو ترلاسه کولو لپاره مبارزه کوي.»

په چمن ښار کې د کاربندیز پر مهال په پرلت کې د دغه ښار زرګونه کسان راټول شوي او د پاسپورټ د جبري کېدو په غبرګون کې د پاکستان د یادې پرېکړې پر ضد شعارونه ورکوي.

د چمن د لغړي اتحاد مشر غوث الله وايي: «که زموږ غوښتنې و نه منل شي، که د پاسپورټ پرېکړه وانه خیستل شي بیا موږ په دغه ښار کې هیڅ دولتي کارکوونکي ته د کار کولو اجازه نه ورکوو، او که موږ مجبوره شوو موږ به دلته مېشت پاکستاني نظامیان د دوی له دولتي ادارو څخه بیرون وباسو او د دې ټولو پيښو مسولیت به بیا د پاکستان د حکومت په غاړه وي.»

د پرلت د مرکزي کمیټې غړي وايي، سبا به د چمن تر څنګ د بلوچستان په مرکز کوټې ښار او د دغه ایالت په نورو ښارونو کې هم کار بندیز وشي.

دغه پرلت د سوېلي پښتونخوا په چمن ښار کې د ځايي اوسیدونکو او لغړي اتحاد له لوري۷۳ ورځې مخکې د پاکستان حکومت د هغې پرېکړې په غبرګون کې پیل شو چې، د سپین بولدک ـ چمن پر دروازه په پاسپورټ تګ راتګ جبري شو.

نوموړي د یک شنبې په ورځ د (مرغومي ۱۰مه) د یادې ډلې د امنیتي او تصفیوي چارو کمیسیون په خبري ناسته کې وویل، په افغانستان کې د واک ټولې جزیرې له منځه تللې: «ډیر د خوښۍ ځای دی چې هیواد مو له سرتاسري امنیت څخه برخمن دی، د اشغال او فساد ټولې ناخوالې او د واک جزیري له منځه تللې دي.»

د طالبانو دغه لوړ پوړی چارواکی وايي، د دغې ډلې د مشر مولوي هیبت الله اخندزاده د عمومي بښنې فرمان یې په ښه ډول پلی کړی او په تېرو ۱۲ میاشتو کې د عمومي بښنې څخه د سرغړونې هیڅ پيښه نه ده شوې، «د عمومي بښنې کمساري د ورورګلوئ فضا رامنځته کړې ده. قانون حاکم دی شرعي عدالت تطبیق دی او ټول وګړي د خپل حقونو څخه برخمن دي. هیڅ ډول غیرې قانوني نیونې او غیرې قانوني زندانونه نه لرو. بندیانو ته روحي او جسمي شکنجې نه ورکول کیږي.»

خو واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته د بشري حقونو سازمان د یادې ډلې له لوري د تېر حکومت پر نظامیانو د شکنجې او ربړونو په اړه راپورنه خپاره کړي وه چې طالبانو په وار وار دا ډول راپورونه رد کړي دي.

همدارنګه نوموړی وايي، هغه کسان چې د یادې ډلې د مشر مولوي هیبت الله د فرمان څخه یې سرغړونه کړې وي نیول کیږي او جزا ورکول کیږي.

د نوموړي په خبره له فرمانونو او حکومونو څخه د سرغړونې د پيښو د څیړنې او سرغړونکو ته د سزا لپاره ځانګړې نظامي محکمې او د نظارت لپاره اداره جوړه کړي، «په تېرو ۱۲ میاشتو کې د اسلامي امارت د شرعي محکمو له لارې له ۴۶زره څخه زیاتې جزايي قضیې حل شوې. چې له دې جملېڅخه ۱۲۱۸۹ قضيې د عامه امنیت او اداري فساد او ۴۲۶۱ قضیې د نظامي منصوبانو اړوند دي.»

همدارنګه نوموړی وايي، د تېر یوه کال په جریان کې یې د قیمتي ډبرو او وسلو د قاچاق تر څنګ لسګونه انسان تښتونکي وژلي دي.

د طالبانو دغه لوړپوړی چارواکی وايي د دوحې تړون ته ژمن دي او چاته اجازه نه ورکوي چې د افغانستان خاوره د بل هیواد په ضد وکاروي، د نوموړي په خبره له ګاونډیو هیوادونو سره یې د رسمي او غیرې رسمي پولو امنیت خوندي ساتلی.

خو تر دې وړاندې د افغانستان یو شمېر ګاونډیو هیوادونو په ځانګړي توګه پاکستان او تاجکستان د افغانستان له لوري د امنیتي ګواښ په اړه خپلې اندېښنې شریکې کړې دي.

نوموړي دغه ادعاوې د یک شنبې په ورځ د (مرغومې۱۰مه) د یادې ډلې د امنیتي او تصفیوي چارو کمیسیون په اړه جوړ شوي خبرې کنفرانس کې وکړې.

نوموړي وویل: «په افغانستان کې د اسلامي امارت واک ته له رسیدو وروسته چې کوم بریدونه چې په مساجدو، خانقاوو، دیني علماو کرامو او د ولسي وګړو پر اجتماعاتو تر سره شوي په هغو ټولو کې د بهرنیو اتباعو په ځانکړي توګه د تاجکستان هیواد له اتباعو څخه کار اخیستل شوی، لسګونه تاجکستاني اتباع زموږ د عملیاتو په پایله کې وژل شوي، او لسګونه نور ژوندي نیول شوي.»

همدارنګه نوموړي وویل په دویمه درجه کې په زیاتو بریدونو په تنظیم کې پاکستاني وګړو لاس درلود.

د طالبانو د دفاع وزارت سرپرست وویل، «له شلو زیات پاکستانیان زموږ په عملیاتو کې وژل شوي او سلګونه نور ژوندي نیول شوي.»

مجاهد وویل؛ داسې شواهد په لاس لري چي بهرنیو وګړو په په افغانستان کې په بریدونو کې لاس درلود، خو واييدا نه شي ویلی چې د هغوی حکومتونه به پکې ښکېل وي کنه؟

دا لومړی ځل دی چې د طالبانو یو لوړ پوړی چارواکی په افغانستان کې د تر سره شویو بریدونو په تړاو د بهرنیو کسانو لاس لرلو ادعا کوي.

نوموړي د افغانستان له ګاونډیو هیوادوڅخه غوښتنه وکړه چې افغانستان ته د بریدګرو «شریرو عناصرو» د داخلیدو د مخه ونیسي. خو په دې اړه د کوم ځانکړي هیواد یادونه و نه کړه.«موږ له هغو هیوادونو څخه چې بهرني شریر عناصر د دوی له لارې افغانستان ته را داخلیږي په کلکه غواړو چې خپل هوايي او ځمکني سرحدونه په جدي توګه کنټرول کړي.»

د طالبانو دغه لوړ پوړی چارواکی په افغانستان کې د داعش د شتون او فعالیتونو په اړه خپاره شوي معلومات ردوي. او وايي،‌ دا پروژه (داعش) په افغانستان کې هیڅ ریښه او نتیجه نه لري او تمیلیونکي یې باید دا حقیقت درک کړي.

که څه هم پاکستان له تېر یو کال راهیسې د دغه هیواد پر امنیتي ځواکونو بریدونو کې د افغان وګړو د لاس لرلو ادعا کوي خو د طالبانو دفاع وزارت د سرپرست د تازه څرګندونو په اړه تر دې مهاله پاکستان او تاجکستان هیوادونو کوم غبرګون نه دی ښودلی.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمیشنرۍ د ۲۰۲۳ کال په ورستی ورځ پر خپله اېکس پاڼه د یوې ویډیو په خپرولو سره ویلي چې په دغه کال کې یې کارکونکي او همکاران له بیړنیو حالاتو سره مخ وو.

د دوی په خبره د ۲۰۲۳ کال په اکټوبر میاشت کې ویجاړونکو زلزلو د هرات ولایت زرګونو اوسېدونکو ته مرګژوبله اړولې او دوی یې په بېساري ډول زیامن کړي. د دوی په خبره د زلزلې له لومړۍ ورځې تر دې مهاله لا هم په سیمه کې د زلزلې واړه ټکانونه کیږي او زلزله ځپلو ته د ژغورنې په مرستو چمتو کولو بوخت دي.

په فغانستان کې د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمیشنرۍ دفتر وايي، د هرات د زلزله ځپلو ستونزو ته د رسېدو پر وخت، همهاله د پاکستان حکومت له دغه هیواده د ټولو بهرنیو اتباعو د اېستلو خبر ورکړ او بیا په همدې مهال ایران هم د افغان کډوالو د ستنېدو لړۍ پیل کړه.

یاد دفتر ويلي د زلزله ځپلو تر څنګ د راستانه شویو کډوالو لپاره یې د «د ښوونځیو او کلنیکونو جوړولو، د دوامداره بیا یو ځای کېدو د ملاتړ تر څنګ په تولنه کې د یو بل منلو کلتور په رامنځته کولو او د نورو بې ځایه کېدو مخه نیسي.»

همدارنګه په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمیشنرۍ د افغانستان لپاره د حکومتونو، بنسټونو، خصوصي بسپنه ورکونکو او د ډله ییز وجهي صندوق په ګډون د ټولو ملاتړو د مرستو ستاینه کړې ده.

دا په داسې حال کې ده چې په هرات ولایت کې د تلې په ۱۵مه د خونړۍ زلزلې له امله د دغه ولايت زرګونو اوسېدونکو ته ډېر ځاني او مالي زيانونه ورسیدل.

او همدارنګه په تېرو دوه میاشتو کې څه د پاسه پنځه لکه افغان کډوال له پاکستانه په جبري توګه و اېستل شول چې د نړیوالو سازمانونو د معلوماتو له مخې دا مهال د ژمي له سړې هوا او د سرپناه له نه شتون سره مخ دي.

تر دې مخکې په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر (اوچا) اعلان وکړ، چې افغانستان په نړۍ کې یو له خورا پیچلي بشري بیړني حالت سره مخ دی.

اوچا وايي، په افغانستان کې څه باندې ۲۴ میلیونه وګړي بشري مرستو ته اړتیا لري.

په افغانستان کې د اقتصادي کړکیچ پراخیدو د بشري مرستو اړتیا لاپسې زیاته کړې ده. خو له یوې خوا د طالبانو په رسمیت نه پیژندل او له بلې خوا په افغانستان کې د ښځو او بشري حقونو د تامین په برخه کې د نړیوالو مرستو مشروطول په افغانستان کې د اقتصادي بحران او بې وزلۍ د لا زیاتوالي لامل شوي دي.

خو د طالبانو د اقتصاد وزارت، د بې وزلۍ د زیاتوالي لامل نړیوال بندیزونه بللي او د اړو کسانو د شمېر د زیاتوالي راپورونه یې رد کړي دي.

یونیسف وړاندوینه کړې چې تر ۲۰۲۴ کال پورې به په افغانستان کې د ۱۲،۶ میلیونو ماشومانو په ګډون څه باندې ۲۳ میلیونه کسان به بشري مرستو ته اړتیا ولري.