افراسیاب خټک: باجوړ کې د ملا فضل الرحمان پلویان له کونړه د داعش ډله په نښه کوي

په افغانستان کې د طالبانو تر څه باندې دوه کلن واک وروسته د بيان ازادۍ ورځ تر بلې محدوديږي.

افغانستان انټرنشنل – پښتو څانګې ته د خوست ولایت د نن راډيو هغه انځورونه هم رسېدلي، چې طالبان له وسلو سره د راډيو په ودانۍ کې ولاړ او تخنيکي وسايل يې ټول بهر غورځولي دي.

د دغې راډيو مسوول محمد اسلم قانوني افغانستان انټرنشنل – پښتو ته وويل، چې دغه راډیو یې په یوه کرايي کور جوړه کړې وه او له تېرو څو مياشتو راهيسي يې د کور د دویم دعوه کوونکي سره ستونزه جوړه شوې.

قانوني وايي، چې د دعوې دوسيه يې په محکمه کې ده؛ خو د طالبانو د امنيه قوماندانۍ مسوولانو د شخصي اړيکو له لارې راډيو په ناقانونه ډول ور بنده کړه.

هغه وویل: «د کور اصلي خاوند په بهر کې دی، پنځه مياشتې کېږي چې بل کس دعوه پر کړې وه، دغه قوماندان، چې راغلی نن یې کسان را وليږل او کور یې تخليه کړ، دغه کار یې غيرې قانوني او غیرې شرعي راسره وکړ،په داسې حال کې چې دوسيه په محکمه کې ده.»

د نن ايف ايم راډيو کار کوونکي وايي، چې طالبانو د وسلو په زور د دوی ژوندۍ خپرونه پرې کړه او وروسته یې د امنیتي کمرو هارډيسکونه او نور وسايل هم د ځان سره یووړل.

دوی وايي: «طالبانو د راډيو يو شمېر کار کوونکي په مرګ هم وګواښل.»

د افغانستان د خبریالانو مرکز (اې ایف‌ جي سي) په خوست کې د نن راډیو د تړلو په غبرګون کې د خوست ولايت په چارواکو غږ کړی، چې هر څومره ژر چې کیږي دغې راډیو ته د خپرونو زمینه برابره کړي.

دغه مرکز په يوه خبرپاڼه کې پر طالبانو د رسنیو د قانون د پلي کېدو غږ کړی او ويلي یې دي، چې د رسنیو د قانون څلورمې مادې پر بنسټ، «هېڅ حکمي شخص د بیان ازادۍ د مخنیوي، سانسور، او بندیز حق نه لري،»

بل لور بيا تېره ورځ په لوګر کې د عینک په نوم د یوې نوې راډيو پرانيستې ته د دې ډلې وياند ذبیح الله مجاهد هم ورغلی و.

د رسنيو ډېری مسوولان په دې باور دي، چې واکمنه ډله هغو رسنيو ته د فعاليت اجازه ورکوي، چې د دوی په ګټه خپرونې کوي.

د خوست ولایت لپاره د طالبانو امنيه قوماندانۍ رسنیز دفتر په يوه خبرپاڼه کې ويلي، چې دغه کار یې د محکمې د امر له مخې کړی.

اعلامیه زیاتوي:«د راډيو او د کور د خاوند تر منځ حقوقي دعوې په محکمه کې جريان درلود او نن غرمه مو د ابتدايي محکمې په امر کور تخيله کړ.»

شنوونکي وايي، چې واک ته د طالبانو تر رسېدو وروسته له رسنيو او خبريالانو سره د دغې ډلې ناسم چلند لوړې کچې ته رسېدلی او یو زيات شمېر رسنۍ د اقتصادي ستونزو ترڅنګ له امنيتي ننګونو سره هم مخ دي او ورځ تر بلې په افغانستان کې د بيان ازادۍ له نویو ننګونو سره مخ کیږي.

د طالبانو تر واک لاندې باختر خبري اژانس د سه شنبې په ورځ د (مرغومي ۲۶مه) نېټه په ایکس پاڼه د بدخشان لپاره د دغې ډلې د والي له قوله لیکلي چې، د چین تر پولې د کوچني پامیر سړک له بشپړیدو وروسته، افغانستان له چین سره ونښلول شو.

خو لاهم یاد سړک بنسټیزې جوړیدنې ته اړتیا لري.

د دغه سړک د جوړیدو چارې د ۲۰۲۳ میلادي کال په سپټمبر میاشت کې پیل شوې وې.

دغه سړک چې د بدخشان ولایت د واخان ولسوالۍ د کوچني پامیر څخه پیل شوی کابو ۵۰ کیلو متره اوږدوالی او پنځه متره سور لري چې د وریښمو لار په نوم هم بلل کیږي، .

د طالبانو د کلیو پراختیا وزارت د یاد سړک د جوړیدو پر مهال ویلي وو، چې د سړک پر جوړیدو ۳۶۹ میلیونه افغانۍ لګښت راځي چې له کورنۍ بودجې څخه ورکړل کیږي.

دا په داسې حال کې ده چې، چین هم تر دې مهاله طالبان په رسمیت نه پيژني، خو له یادې ډلې سره پراخې سوداګریزې او اقتصادي اړیکې پالي.

د پاسپورټ ریاست ویاند نورالله پتمن افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل، دوی دا کار د دې له پاره کړی چې پر خلکو په لنډ وخت کې پاسپورتونه ووېشي او هغوی له میاشتو، میاشتو لالهاندیو وژغوري:« موږ دا کار یوازې خلکو ته د سهولتونو د برابرولو له پاره کړی او اوس هره ورځ شاوخوا ۸۰۰۰ پاسپورټونه پر خلکو وېشو. موږ هره پنجشنبه له خلکو غوښتنلیکونه او عریضې راټولوو او بیا د اونۍ په ترڅ کې د هغوی اداري چارې تر سره کوو.»
ښاغلي پتمن دا رنګه وویل، چې د سپینو عریضو تر څنګ هغوی اوس هم په انلاین بهیر کار کوي او هم مهاله د دواړو برخو څخه چارې پر مخ وړي.
خو ګڼ افغانان لا هم نیوکې لري، چې اوس هم هلته په هغو خلکو پاسپورټونه وېشل کېږي چې د طالب چارواکو سره خپلوي لري او یا هم هغوی ته نږدې کسان وي.

لعل محمد هغه کس دی چې وايي، شپږ میاشتې یې په انلاین توګه غوښتنلیک سپارلی و؛ خو اوس یې په سپینه عریضه هم خپله غوښتنه دغه ریاست ته سپارلې خو ګومان نه کوي، چې پاسپورت به تر لاسه کړي:« ما په خپلو سترګو ولیدل، چې ځینو کسانو د دوو ورځو په ترڅ کې پاسپورټونه واخیستل؛ خو زما په شان داسې کسان ډېر شته چې په میاشتو، میاشتو یې انتظار کړی، خو لا هم په دې نه دي توانیدلي چې پاسپورت واخلي.»
د لعل محمد په شان ګڼ خلک ورته نیوکې لري؛ خو د پاسپورټ په ریاست کې طالب چارواکي وايي، چې دوی تر ډېره هلته د کمېشن کارانو مخه نېولې او یو شمېر درغل کارکوونکي یې هم له دندو لرې کړي دي.
په ټوله کې شنونکي وايي، چې د پاسپورټ تر لاسه کول د هر وګړي حق دی او حکومتونه مسوولیت لري چې پر خپلو وګړو پاسپورټونه په وړیا توګه ووېشي؛ خو له هغه مهاله چې په افغانستان کې طالبان د دویم ځلې لپاره واک ته رسېدلي، نو د پاسپورټ اخیسته تر ډېره پورې ستونزمنه څه چې ناشونې شوې هم ده.

ګڼ خلک هڅه کوي، چې له افغانستانه پښې سپکې کړي، چې طالبان له دې امله هم د پاسپورټونو په وېش کې ناغېړي کوي.

د چمن د لغړي اتحاد مشر او د چمن پرلت سرلاری غوث الله وايي، د سپین بولدک ـ چمن پر دروازه د پاسپورټ د جبري کېدو په غبرګون کې د سوله ییز اعتراض په دوام به د پرلت پنځوس تنه غړي په چمن کې د پوځي اډې مخې ته د نه خوړو اعتصاب پیل کړي.«موږ پلان لرو چې د جنورۍ په نوولسمه یا شلمه نېټه د چمن کلا (پوځي اډې) مخې ته پنځوس کسان د نه خوړو اعتصاب پیل کړو حکومت خپله پرېکړه نه بدلوي او موږ هم له خپلې غوښتنې نه پر شا کیږو. که موږ مړه هم شو سر مو تر دې پرلت قربان دی.»

همدارنګه د چمن پرلت کوونکو په دغه ښار کې د ټاکنو د ترسره کېدو سره پرېکون اعلان کړ، دوی وايي تر څو چې حکومت د سپين بولدک ـ چمن پر دروازه د پاسپورټ د جبري کېدو پرېکړه نه وي بدله کړې تر هغه په دغه ښار کې د ټاکنو کمپاینونو ته اجازه نه ورکوي او نه به هم په ټاکنو کې برخه اخلي.

بلخوا په چمن کې کاروباریان وايي، له تېرو دریو میاشتو راهیسې د ټولو سوداګرو او عامو اوسېدونکو اقتصاد ته سخت زیان اوښتی.

په چمن کې د سوداګرو د اتحاديې مشر صادق خان وايي د سوداګرۍ او کاروبار د زیان مسوولیت د پاکستان د حکومت پر غاړه دی.

نوموړی وایي: «زموږ د میلیونونو روپیو کاروبارونه په چمن او سپین بولدک کې خراب شول. په سپین بولدک کې مو پانګې بندې پاتې شوې. خلک د ماښام په ډوډی پسې حیران دي چې څنګه يې پیدا کړي دا ظلم د پاکستان حکومت زموږ سره کړی دی او په لوی لاس یې زموږ پانګې او سوداګري زیانمنه کړې ده.»

تېره ورځ په دغه پرلت کې د سوېلي پښتخوا د پښتون ژغورنې غورځنګ غړې وړانګې لوڼۍ هم ګډون کړی و.

نوموړې پرلت ته د وینا پر مهال وویل: «د سپین بولدک ـ چمن پر دروازه د پاکستان پرېکړه غیر انساني او غیر قانوني پرېکړه ده. د پاکستان ټول پښتانه د پاکستان د یادې پرېکړې پر ضد یو موټی ولاړ دي او هیڅکله د پاکستان دا ډول پرېکړو ته نه تسلیمیږي.»

دا په داسې حال کې ده چې له تېرو دریو میاشتو راهیسې د سپین بولدک ـ چمن پر دروازه په پاسپورټ د تګ راتګ د جبري کېدو له امله سوداګري په ټپه درېدلې او تازه د پاکستان حکومت له لوري د تورخم او د پکتیا په ډنډ پټان ولسوالۍ کې هم د پاسپورټ او ویزې پرته د افغانستان او پاکستان تر منځ د تګ راتګ له پاره دروازي تړل شوې دي.

پاکستاني پوځ او چارواکو تر اوسه پورې د دغه برید په اړه جزیات نه دي ورکړي.

په سیمه کې ازاد خبریال لال وزیر وايي، دغه ځانمرګی برید هغه مهال شوی چې پاکستاني پوځيانو په دغه سیمه کې د ګاډو پلټنه کوله.

د برید مسوولیت د حافظ ګل بهادر ډلې په غاړه اخیستې او دعوه یې کړې چې لسګونو پاکستاني پوځیانو ته یې مرګژوبله اوړولې ده.

دا په تیرو څو میاشتو کې څلورم ځانمرګی برید چې په وزیرستان کې پر پاکستاني پوځیانو ترسره کیږي.

د یوه بل خبر له مخې نن سه شنبه (د مرغومي ۲۶مه) د سوېلي وزیرستان په اعظم ورسک سیمه کې د یوه قومي مشر راز محمد پر موټر د سړک غاړې بم چاودنه شوې چې دغه مشر پکې ټپي شوی.

دغه قومي مشر په ټپي حالت کې نږدې یوه روغتون ته لیږدول شوی او د روغتیايي حالت په اړه یې معلومات نه دي ورکړل شوي.

ویل کیږي راز محمد هغه قومي مشر دی چې په ۲۰۱۴ کال کې یې له پاکستاني پوځ سره په ګډه په وزیرستان کې د ازبک او چیچین وسله والو په وړاندې جګړه کوله.

په دې وروستیو کې په خیبرپښتونخوا صوبه کې د ځانمرګو او هدفي وژنو د پیښو تر څنګ د قومي مشرانو د په نښه کولو پیښې هم زیاتې شوې چې ډیری وخت د دوی د سورلۍ ګاډي د سړک غاړې په بمونو الوزول کیږي.