د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت رسنیو ته سپارښتنه کړې، چې هره ورځ دې په خپلو خبرونو کې پنځه وخته اذان له یاده نه باسي. په هغه مکتوب کې چې د دغه وزارت لهخوا خپور شوی او یوه کاپي یې افغانستان انټرنشنل ته رسیدلې په کې راغلي، چې په خپرونو کې دې د سپېڅلو ورځو درناوی وشي.
دا رنګه په مکتوب کې ټینګار شوی، چې اسلامي او ملي ارزښتونه دې له پامه نه غورځول کېږي او د هېواد ملي او رسمي ژبې دې په خبرونو، رپوټونو او ان په مرکو کې هم وکارول شي او د پردیو مصطلحاتو دې په کلکه ډډه وشي.
تر دې وړاندې د پوهنتونونو زدهکړیالانو ته هم ویل شوي وو، چې له پردیو کلمو او مصطلحاتو دې ډډه وشي او که فارغ شوي زدهکړیالان خپل مونوګرافونه هم لیکي باید دغه ټکي په کې له پامه و نه غورځوي.
تر دې وړاندې هم د افغانستان په رسنیو د طالب چارواکو لهخوا سخت بندیزونه لګول شوي وو او ورته ویل شوي وو، چې خپلې ټولې خپرونې د «شرعي احکامو» سره سمې پر مخ یوسي.
د ملګرو ملتونو سازمان د چهارشنبې په ورځ د (مرغومي ۲۷مه) په ایکس پاڼه لیکلي چې د افغانستان په هرات کې له خونړۍ زلزلې درې میاشتې وروسته اوس له ۳۱ زرو ډیرې کورنۍ په خیمو کې ژوند کوي.
دغه سازمان ویلي چې د ملګرو ملتونو د پرمختیايي پروګرام په همکارۍ د اغېزمنو کورنیو لپاره د ملاتړ او خوندي ځایونو په چمتو کولو کې مرسته کوي.
د ملګرو ملتونو پرمختیايي پروګرام وايي، په پلان کې لري چې د ټولو کورنیو لپاره د دایمي سرپناه په جوړولو تمرکز وکړي او د اوږدمهاله بیارغونې پلان د یوې برخې په توګه بنسټیزې زیربناوې، لکه د اوبو لګولو کانالونه، بازارونه، ښوونځي او روغتايي مرکزونه هم ورغوي.
د ملګرو ملتونو د پرمختيايي پروګرام له لوري تر دې مهاله د هرات ولایت په چاهک کلي کې ۲۳۵ کورونه جوړ شوي دي او له ۲۰۰ څخه ډیرو زیانمنو کورنیو په کې ژوند پیل کړی.
د ملګرو ملتونو پرمختیايي پروګرام په خپل یوه تازه راپور کې ویلي چې، له زلزلې درې میاشتې وروسته څه باندې ۳۱ زره کورنۍ لا هم په پنډغالو کې ژوند کوي، چې د تودوخې درجې صفر ته په راښکته کېدو سره د سختې یخنۍ سره مخامخ دي.
د دغو هڅو د دوام لپاره، د ملګرو ملتونو د پرمختیايي پروګرام د هرات د زلزلې په پایله کې د ژوند او ټولنې په بیا رغونه کې د دوامداره ملاتړ ارزښت ته په کتو، د لا زیاتو مرستو غوښتنه کوي.
د پاکستان د پیپلز پارټۍ مشر بلاول بوټو زرداري په لاړکانه کې د خپل ګوند غړو ته په یوه ناسته کې ویلي:« موږ داسې فکر نه و کړی، چې په کابل کې به د یوې پیالې چایو څښاک موږ ته په کومه بیه پرېوځي.»
د ښاغلي بلاول بوټو دغه څرګندونې د وخت د استخباراتو مشر جنرال فیض حمید هغه سفر ته اشاره وه، چې په کال ۲۰۲۱ کې کله چې طالبان د دویم ځل لپاره پر کابل واکمن شول، هلته یې سفر لاره او د پاکستان د پخواني سفیر سره یې په سرینا هوټل کې د چایو پیاله په لاس عکس اخیستی و.
ښاغلي بوټو په خپلو خبرو کې په پخوانیو چارواکو نیوکه وکړه، چې ګواکې د ده په ټکو یې وسلهوالو ډلو ته دومره تود هرکلی ووایه چې د هغوی په خیال کې هم نه ګرځېدل.
هغه په پخوانیو چارواکو دا نیوکه هم وکړه، چې په کراچۍ او د خیبر پښتونخوا په ځینو قبایلي سیمو کې یې وسلهوالې ډلې مېشتې کړې، چې نن یې د ټول پاکستان لپاره سرخوږی جوړ کړی دی.
ښاغلي بوټو وویل، چې د دغو وسلهوالو ډلو په له منځه وړلو کې د پاکستان امنیتي ځواکونو زیاته قربانی ورکړې وه؛ خو نن بیا همدغه وسلهوال د هېواد په ډېرو برخو کې په داډه زړه نا امنیو کې ښکېل دي او د خلکو ژوند ګواښي.
هغه وايي، هغه وسلې چې له امریکايي ځواکونو څخه په افغانستان کې پاتې شوې نن د هغو وسلهوالو ډلو لاس ته ورغلي، چې په پاکستان کې امنیت ګډوډوي.
د پيلز پارټۍ مشر هیله وښوده، چې د راتلونکې میاشت په اتمه نېټه کېدونکې ټاکنې به یو ځلې بیا په پاکستان کې د تاریخ پاڼه بدله کړي، هغه وايي که خلکو رایه ورکړه دا به په سیمه کې د ترهګرۍ جرړې وباسي.
هغه په خپلو خبرو کې د نوازشریف په مشرۍ په مسلم لیګ ګوند هم نېوکې وکړې او ګوت څنډنه یې وکړه، که نوازشریف د څلورم ځل لپاره بیا واک ته رسول کېږي؛ نو د ده په وینا ولسي خلک به ورسره سخت زیانمن شي.
په پام کې ده، چې په پاکستان کې د راتلونکې میاشت په اتمه نېټه خلک په ټاکنو کې برخه واخلي؛ خو سر له اوسه سیاسی منډې ترړې او سیاسی هلې ځلې زیاتې ګرمې شوې او هره سیاسي ډله هڅه کوي، چې په دغو ټاکنو کې د خپل ګوند په ګټه د تاکنو تله درنه وخېژوي.
هغه ډلې چې پخوا سره غاړه غړۍ وې اوس ښايي د یو بل پر ضد څرګندونې وکړي، چې دا په تولو ټاکنو کې معموله خبره ده؛ خو یو څه چې نن سبا یې د پاکستان ولس له ځانه سره بوخت ساتلی هغه په دغه هېواد کې روان امنیتي ترینګلی حالت دی.
خلک وايي، چې ایا اوسنۍ ټاکنې به په دغسې پېچلو حالاتو کې په سمه توګه تر سره شي که څنګه؟
په اسلام اباد کې حکومتي سرچینې وايي، دوی هره ورځ هغو افغانانو ته ویزې ورکوي چې په انلاین بڼه یې د ویزو غوښتنه کړې وي. د څو ورځو را په دې خوا په خواله رسنیو کې داسې راپورونه خپاره شوي، چې ګواکې افغانانو ته د ویزو وېش بند شوی او ورسره د دواړو هېوادونو سوداګري هم په ټپه ولاړه ده.
یوې حکومتي سرچینې چې نوم یې نه دی څرګند مشال راډیو ته ویلي، چې افغانانو ته د ویزو د بندولو راپورونه بې بنسټه دي؛ خو دا یې ویلي چې د څو ورځو راهیسې د یوې کوچنۍ ستونزې له امله د ویزو ورکړه ټکنۍ شوې وه او هغه ستونزه هم دا مهال هواره شوې او د پخوا په څېر د ویزو د وېش لړۍ روانه ده.
تر دې وړاندې هم افغانانو د پاکستان د ویزو له پاره میاشتې، میاشتې انتظار اېست؛ خو په دې وروستیو ورځو کې کله چې د ویزو د صادرولو چاره ټکنۍ شوه، نو په خواله رسنیو کې داسې راپورونه خپاره شول چې ګواکې د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت پر افغانانو د ویزو وېش بند کړی دی.
له دې سره هم مهاله د تورخم د دروازې تړل کېدو هم د دغې خبرې سره اړخ ولګاوه او د خلکو انګېرنې زیاتې شوې، چې ګواکې د دواړو هېوادونو تر منځ سیاسي کړکېچ مخ په زیاتېدو دی او ورسره د دواړو هېوادونو تر منځ سوداګریزې چارې هم په ټپه درېدلې دي.
پاکستاني خبریال او شنونکي طاهر خان افغانستان انټرنشنل پښتو ته په دې اړه وویل:« پرون ما د بهرنیو چارو له وزارت سره خبرې وکړې هغوی وویل، چې د افغانانو لپاره ویزې نه دي بندې شوې؛ خو یوازې د هغو کسانو له پاره ویزې بندې شوې، چې د نورو په سپارښتنو به یې ویزې اخیستې. پرون هم ګڼو افغانانو ته ویزې صادرې شوې دي، تر اوسه په رسمي بڼه نه د طالبانو لهخوا په دې اړه کوم غبرګون راغلی او نه هم د پاکستان حکومت لهخوا په دې اړه کوم دریځ روښانه شوی؛ خو د ویزو د ورکولو لړۍ د پخوا په شان روانه ده.»
کله چې د تېرې جمعې ورځې راهیسې د تورخم دروازه د بار وړونکو لاریو لپاره وتړل شوه دغو خبرو په خواله رسنیو کې زور واخیست.
پاکستاني لوري دغه دروازه د هغو موټر چلوونکو له پاره تړلې، چې د دوی په وینا پاسپورټ او ویزې نه لري.
تر دې وړاندې د چمن او انګورو اډې لارې هم د پاسپورټ او ویزې د جبري کولو په غبرګون کې تړلې شوې وې، چې د اټکلونو له مخې د دواړو غاړو سوداګرو ته یې مېلیونونه ډالر زیان هم اړولی دی.
د کابل لپاره د ایران د ولسمشر ځانګړی استازی وایي، افغانستان کې د امریکا تېر شل کلن حضور بې ګټې دی او ټینګار یې کړی، چې د سیمې هېوادونو او افغانستان « نا امنه کول» لا هم د امریکا لومړیتوب دی.
حسن کاظمي قمي د سې شنبې په ورځ له ایرنا خبري اژانس سره په مرکه کې وویل،
د ترهګرۍ د ګواښ کچې لوړېدو ته په کتو اړتیا ده، چې د سیمې هېوادونه د امنیتي همکاریو په شمول له طالبانو سره هر اړخیزې مرستې وکړي.
قمي خبرداری ورکړی دی، که چېرې په افغانستان کې اقتصادي او امنیتي وضعیت د خرابۍ خواته ولاړ شي، د داعش په شمول به د ترهګریزو ډلو فعالیت هم پراختیا ومومي، چې د سیمې ثبات ته د خطر زنګ دی.
نوموړي د افغانستان د امنیتي وضعیت په اړه د ایران او پاکستان له ګډې ناستې وروسته، چې دیکشنبې په ورځ په اسلام اباد کې جوړه شوې وه، له ایرنا خبري اژانس سره په مرکه کې ویلي، « په سیمه کې د داعش خراسان څانګه او نورې ترهګریزې پدیدې د امریکا او صهیونیستي رژیم زېږنده دي. د سیمې هېوادونه باید هوښیار اوسي تر څو وکولای شي د نورو مرستو په خوا کې له افغانستان سره امنیتي همکاري هم رامنځته کړي، ځکه ترهګري پوله نه پېژني او پر وړاندې يې مشترکه مبارزه پکار ده.»
د ایران ځانګړي استازي همدا راز هیله مندي ښودلې، چې د اسلام اباد په وروستۍ ناسته کې له پاکستاني چارواکو سره د افغانستان د وضعیت سمون لپاره یو توافق ته رسېدلی او په دې اړه د سیمې نورو هېوادونو په همغږۍ « سیمه ییزه تماس ډله » جوړه شوې ده.
نوموړي زیاته کړې، « له نېکه مرغه مونږ د پاکستان په ګډون د سیمې له مهمو لوبغاړو سره په مشوره پر یوې مشترکې تګلارې توافق ته ورسېدو. له کابل سره په تعامل کې مو پر سیمه ییزې همکارۍ ټینګار وکړ او هوکړه وشوه چې دغې تګلارې ته باید لومړیتوب ورکړل شي او پر همدې بنسټ « سیمه ییزه تماس ډله " جوړه شوه چې د کازان د غونډې په چوکاټ کې پرې توافق شوی و. همدا شان پرېکړه وشوه چې د افغانستان له واکمنانو سره به سیمه ییزه همکاري روانه ساتو.»
قمي د افغانستان په قضیه کې د ملګرو ملتونو سازمان رول مهم ګڼلی او غوښتنه یې کړې چې د سیمه اییز ثبات لپاره دې کوټلي ګامونه پورته شي.
احمد ضیا سراج؛ د افغانستان د ملي امنیت پخوانی مشر که څه هم يو شمېر معلومات په افغانستان کې د څه باندې ۲۰ بهرنیو ترهګرو ډلو فعالیت په ګوته کوي؛ خو په دغه هېواد کې د فعالو بهرنیو ترهګرو ډلو شمېر ۱۴ ته رسېږي.
القاعده او له هغوی سره تړلې (AQIS)، د ازبکستان اسلامي غورځنګ (IMU)، د تاجکستان انصارالله، د تاجکستان اسلامي تحریک، د ختيځ ترکستان اسلامي غورځګ (ETIM)، د خراسان ولایت اسلامي دولت (ISKP)، د پاکستاني طالبانو تحريک (TTP) او د هغه اړوند کوچنۍ څانګې، لشکر طیبه (LeT) او جیش محمد (JeM) په دې ډلو کې شامل دي.
دا ټولې ډلې په افغانستان کې د طالبانو په کوربتوب فعاليت کوي.
د یادولو ده، چې د ۲۰۲۲ کال د جولای په ۳۱ مه د القاعدې د مشر ايمن الظواهري وژنه د کابل په زړه کې د سراج الدين حقاني اړوند ځای کې وشوه.
دا بېلګه د طالبانو له خوا د ترهګرو ډلو کوربه توب او په افغانستان کې هغوی ته د پټنځايونو برابرول ښيي.
په پاکستان پورې اړوند نورې ډلې لکه سپاه صحابه، لشکري جنګوي، حزب المجاهدین (HUM) او البدر هم په افغانستان کې دننه په ګڼو عملیاتو کې لاس لري.
هغه څه چې ډېر روښانه دي دا دي، چې دا ډلې یو بل ته خواړه ورکوي او داسې ښکاري، چې ترهګرو ډلو په افغانستان کې خپل جهادي اهداف تر لاسه کړي دي.
دوی نه يوازې، دا چې د طالبانو له خوا نه ځورول کېږی؛ بلکې په امن کې هم دي.
حزب التحرير له دې بحثه ځکه وتلی دی، چې د خپلو غړو د افراطي نظريې او فکر سره - سره تل د دعوت او سوله ييزو لارو د نظام د بدلون هڅه کوي او د تاوتريخوالي سره لېوالتيا کمه ښيي.
نورې ترهګرې ډلې هم وخت په وخت را څرګنديږي؛ خو دا د پورتنيو ډلو له منحرفه غړو څخه جوړې شوې، چې له يوې مودې وروسته کمزورې او له منځه ځي او يا هم کله - کله له بلې ډلې سره يو ځای شي.
مثلا: د ازبکستان اسلامي تحریک (IMU) د پاکستان په قبایلي سیمو (فاټا) کې د جندالله په نوم یوه راډیو فعاله کړې وه، چې وروسته په غلطۍ سره بلې ډلې ته منسوبه شوه.
د نومونو بدلول د ځينو ډلو لپاه يوه عادي خبره ده؛ تر څو د خلکو پام ځان ته واړوي او په قصدي ډول ګډوډي رامنځته کړي.
دا ډلې په خپلو هېوادونو کې خپلې ځانګړې اجنډا او موخې لري. پرته له پاکستاني ډلو لکه لشکري طيبه (LeT)، جيش محمد (JeM) او نور، چې په کشمير کې د پاکستان د پاليسيو پلي کولو او دوام لپاره فعاله دي؛ خو نورې ډلې د افغان طالبانو د مذهبي تعبیر په شان په خپلو هېوادونو کې د اسلامي شریعت (شریعت) له پلي کېدو پرته بل څه نه غواړي. دغه جنګيالي همدې انګېزې او هدف ته په کلکله ژمن دي او په هر قيمت يې تعقيبوي.
د نړۍوال جهاد د دوام مفکوره د القاعدې شبکې له خوا د ترهګرو ډلو د رهبرۍ د غړو تر منځ په دوامداره توګه ترویج او تقویه کیږي.
د القاعده شبکې تر ټولو ډېره مرسته چې له دې ډلو سره يې کوي، هغه نه بشري منابع دي، نه جنګي وسايل او نه هم ماديات دي، بلکې د نړۍوال جهاد مفکوره ده. دا شبکه دوی ته یو داسې نظر ورکوي، چې دوی يې د زړونو په ژوروالي سره مني.
له هغه عملیاتو وروسته چې اسامه بن لادن د ۲۰۱۱ کال د می په دویمه د پاکستان په ایبټ اباد کې ووژل شو، القاعده شبکې په قصدي ډول یو څه خاموشه او یو څه غیر فعاله حالت غوره کړ. دا لوی بريد ونه شو او داسې معلومه شوه، چې د اسلامي دولت د دې جبهې په رهبرۍ کې مخکي و؛ خو دې شبکې په خاموشۍ سره وده وکړه، د نورو ډلو ترمنځ يې د خپل نفوذ د پراخولو لپاره پانګونه وکړه او د دې جريانونو له لارې يې خپل لوی هدف تعقیب کړ. خپل مشر يې د نورو احتمالي زيانونو څخه وژغوره او پر خپل وخت يې د مشرتابه رول وساته.
له همدې امله د القاعدې اصلي نفوذ او اهداف د هغو ډلو په منځ کې څرګند دي، چې د کلونو په اوږدو کې یې وده کړې ده.اوس مهال دا شبکه د بهرنیو ډلو ترمنځ د یووالي ساتلو لپاره د مرکز په توګه کار کوي. له طالبانو سره د اړيکو رول، د طالبانو ترمنځ داخلي شخړې او اختلافات اداره کول او د يوه سلاکار په توګه کار کوي، پرته له دې، چې د لوېدېځ پام ځان ته واړوي.
دا شبکه د طالبانو په ګډون ټولو ډلو ته یادونه کوي، چې د تاريخ دا مرحله د ټولو ښکېلو ډلو لپاره يو ځانګړی فرصت دی او دا فرصت بايد په کوچنيو د لايلو لکه:د طالبانو ترمنځ د قومي شخړو او اقتصادي ګتو لپاره له منځه ولاړ نه شي.
څرنګه چې ترهګرې ډلې ګډې موخې او ایډیالوژۍ لري؛ نو د دوی د جنګیالیو لپاره په ډلو او د ډلو د مشرانو بدلول يو معمولي امر دی.
دا ډول قضیې په ډېرو څېړنیزو پېښو او مثالونو کې روښانه شوي دي. د بېلګې په توګه؛ شیخ حسیب لوګري له حافظ سعید اورکزي او سعید باجوړي وروسته د داعش خراسان درېیم امیر په توګه له لشکر طیبه سره تړاو درلود.
نوموړی د ۲۰۱۷ کال د اپریل په ۲۷ په ننګرهار ولایت کې د امریکا د بې پیلوټه الوتکې په برید کې ووژل شو.
اسلم فاروقي چې یو پاکستانی تبعه و؛ د مجاهدینو په غورځنګ کې یې د یوه ټیټ پوړي جنګیالي په توګه دنده پیل کړه او بیا یې له TTP سره تر هغه وخته همکاري وکړه، چې په پای کې د خراسان داعش د امیر په توګه وټاکل شو.
یو بل پاکستاني تبعه اعجاز احمد په البدر کې دنده پیل کړه، وروسته له القاعدې او له افغان طالبانو سره یو ځای شو او په پای کې د داعش خراسان څانګې سره یو ځای شو، چې هغه مهال د دغې ډلې له مشر اسلم فاروقي سره یو ځای په کندهار کې د ملې امنيت ځواکونو ونیول.
ثناالله مشهور په شهاب المهاجر د حقاني شبکې بل فعال غړی د خراسان داعش د مشر په توګه وټاکل شو.
د هغه نږدې ملګری صلاح الدین چې د کابل ولایت په پغمان ولسوالۍ کې زېږیدلی، له حقاني شبکې سره ورته اړیکې درلودې، د شیخ عمر کونړي چې ملي امنيت د عمومي رياست له لوري ونيول شو ځای ناستي او د سيمې د هستې د مشر په توګه وټاکل شو.
شیخ عمر کونړی د اګست په ۱۵مه د بګرام له زندانه څخه د تېښتې په هڅه کې د یوه امنیتي ساتونکي له خوا په ډزو ووژل شو.
دا په داسي حال کې ده، چې کابل ته د طالبانو په ستنېدو، دې ډلې د داعش خراسان ۴ زره غړي، د سلګونو بهرنيو ترهګرو غړو په ګډون يې ټول زندانيان خوشي کړل.
د دې سره تر څنګ په دې زندانيانو کې ۸ زره هغه زندانيان چې د تښتوني، قتل، اختطاف، وسلوالي غلاوي او نورو لويو قضيو کې ښکېل وو هم خوشې کړل. د دې کسانو لویه برخه ازاد دي او د افغانستان په داخل او بهر کې فعال دي.
له دې مثالو څخه اټکل کېدی شي، چې د ترهګرو ډلو تر منځ روښانه پوله نه شي ټاکل کېدی.
دوی ممکن مختلف نومونه ولري او يا هم په لږ مختلف ايډيالوژي سره را ښکاره شي؛ مګر دوی يو ګډ هدف تعقيبوي.
دا جنګیالي په ډېره اسانۍ سره غړیتوب بدلوي او خپلې پوهې، تجربې او مهارتونه له یو بل سره شریکوي. د نړۍ د اکثرو استخباراتي ادارو پر خلاف، چې د ګډو ګواښونو اړوند معلومات حتا له خپلو متحدینو سره په ډېر دقت او احتیاط سره شریکوي، د ترهګرو ډلو تر منځ د معلوماتو تبادله او جریان او د مهارتونو شریکول په خورا موثریت او چټکتیا سره ترسره کیږي او په اسانۍ سره په ځانګړې توګه د پیغام رسونې شبکې لکه ټيليګرام په پراخ شتون سره کوي.
په خوندي سېمو کې له شلو کلونو پټنځایونو او په پاکستان کې د استخباراتي سازمان او پوځ له ملاتړ وروسته د طالبانو بېرته راستنېدل نورو بهرنیو ترهګرو ډلو ته د عمل کولو زړه او زړورتیا ورکړه.
دوی د پخوا په پرتله ډېر باوري او صبر کونکي ښکاري، دوی یو ډېر روښانه درس زده کړی، چې د عزم سره مخ په وړاندې ځي. راتلونکی به د دوی لپاره مطلوب حالت رامنځ ته کړي لکه څنګه، چې د طالبانو سره پېښ شول.
طالبان او نړۍوال ترهګر اوس يو داسې هېواد په ولکه کې لري، چې په بشپړ خونديتوب کې ژوند کوي، دوی کولی شي په تدريجي او ورو - ورو خپل وروستی هدف ته پرته له کومې عاجلې حرکت وکړي او ځان ورسوي.
د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې د خونديتوب سربېره، بهرنۍ ترهګرې ډلې د مخدره توکو کښت او قاچاق، د افغانستان د طبیعي زیرمو لوټ او د طالبانو مالي ملاتړ په ګډون غیر قانوني عایداتي لارو ته هم لاس رسی لري.
وروستۍ ارزونې او معلومات ښيي، چې بهرنۍ ترهګرې ډلې په افغانستان کې د فعالیت له ازادۍ او خونديتوب څخه په استفادې د نویو تشخصونو په بڼه کار کوي. دا مساله د دوو موخو لپاره ترسره کیږي:
1. له پولې هاخوا د ترهګرۍ د ملاتړ لپاره پر طالبانو د نړۍوال او سیمه ییز فشار مخنیوی
2. د نويو تشخصونو او جوړښتونو په بڼه د بې پولو جهادي اهدافو تحقق
په دې توګه اټکل کېږي، چې د ازبکستان د اسلامي غورځنګ له زړه څخه د هغې پخوانۍ څانګې سربیره لږ تر لږه دوه نوې ډلې رامینځته شي، چې د جمعه بای په مشرۍ د امام بخاري نسخه ده.
په ورته وخت کې د ختیځ ترکستان اسلامي غورځنګ نوې څانګه د افغانستان په بدخشان ولایت کې د قاري فرقان تر قوماندې لاندې خپل فعالیت پیلوي. قاري فرقان د افغانستان په بدخشان کې د دې تحريک پېژندل شوی قوماندان دی.
بدخشان چې له چین سره پوله لري یوازینی ولایت دی، چې ۳۵۰ جنګیالي یې د سیمه ییزو قومندانانو په ملاتړ فعال دي، داسې ښکاري چې نوی اقدام د چین حکومت ته د جدي ګواښ لپاره د دغې ډلې له تګلارو سره دي.
په تېرو وختونو کې د ختیځ ترکستان اسلامي غورځنګ یوه اصلي موخه د چین-پاکستان اقتصادي دهلیز (CPEC) لپاره د ستونزو رامنځته کول وو.
استخباراتي معلوماتو په ډاګه کړې، چې دغې ډلې له نورو ځايي ډلو سره په ګډه د دې پروژې د مخنیوي لپاره بریدونه پیل کړي دي.
د قاري فرقان او د هغه د اړوندو ډلو جذبول د دې ډلې نيت ښيي، چې د بدخشان ولايت ته د نږدې سړکونو له لارې د چين او تاجکستان په اقتصادي پيوستون کې نوې ننګونې رامنځته کړي.
دغه راز د تاجکستان د انصارالله غورځنګ د شتون له امله به تاجکستان د طالبانو تحريک په نامه يوه نوې ډله، چې مخکې د بيمسما په نامه پېژندل شوې وه ميدان ته راځي. دغه يو بې سارې ډله چې د ترکمن اتباعو څخه جوړه ده کلونه يې د ازبکستان د اسلامي تحريک تر څنګ کار کړی او په تېرو وختونو کې يې خپل اصلي هويت پټ کړی وو.
په دې توګه د پاکستان تحریک طالبان په مختلفو څانګو کې خو په ورته اهدافو او ستراتېژۍ سره د افغانستان له خاورې په استفادې د خپلو هېوادونو پر ضد جګړې ته دوام ورکوي.