ټربیون: د طالبانو مشر له 'ټي‌ټي‌پي' غوښتي چې د پاکستان پر وړاندې خپله تګلاره بدله کړي

دا رنګه په مکتوب کې ټینګار شوی، چې اسلامي او ملي ارزښتونه دې له پامه نه غورځول کېږي او د هېواد ملي او رسمي ژبې دې په خبرونو، رپوټونو او ان په مرکو کې هم وکارول شي او د پردیو مصطلحاتو دې په کلکه ډډه وشي.
تر دې وړاندې د پوهنتونونو زده‌کړیالانو ته هم ویل شوي وو، چې له پردیو کلمو او مصطلحاتو دې ډډه وشي او که فارغ شوي زده‌کړیالان خپل مونوګرافونه هم لیکي باید دغه ټکي په کې له پامه و نه غورځوي.

تر دې وړاندې هم د افغانستان په رسنیو د طالب چارواکو له‌خوا سخت بندیزونه لګول شوي وو او ورته ویل شوي وو، چې خپلې ټولې خپرونې د «شرعي احکامو» سره سمې پر مخ یوسي.

دغه سازمان ویلي چې د ملګرو ملتونو د پرمختیايي پروګرام په همکارۍ د اغېزمنو کورنیو لپاره د ملاتړ او خوندي ځایونو په چمتو کولو کې مرسته کوي.

د ملګرو ملتونو پرمختیايي پروګرام وايي، په پلان کې لري چې د ټولو کورنیو لپاره د دایمي سرپناه په جوړولو تمرکز وکړي او د اوږدمهاله بیارغونې پلان د یوې برخې په توګه بنسټیزې زیربناوې، لکه د اوبو لګولو کانالونه، بازارونه، ښوونځي او روغتايي مرکزونه هم ورغوي.

د ملګرو ملتونو د پرمختيايي پروګرام له لوري تر دې مهاله د هرات ولایت په چاهک کلي کې ۲۳۵ کورونه جوړ شوي دي او له ۲۰۰ څخه ډیرو زیانمنو کورنیو په کې ژوند پیل کړی.

د ملګرو ملتونو پرمختیايي پروګرام په خپل یوه تازه راپور کې ویلي چې، له زلزلې درې میاشتې وروسته څه باندې ۳۱ زره کورنۍ لا هم په پنډغالو کې ژوند کوي، چې د تودوخې درجې صفر ته په راښکته کېدو سره د سختې یخنۍ سره مخامخ دي.

د دغو هڅو د دوام لپاره، د ملګرو ملتونو د پرمختیايي پروګرام د هرات د زلزلې په پایله کې د ژوند او ټولنې په بیا رغونه کې د دوامداره ملاتړ ارزښت ته په کتو، د لا زیاتو مرستو غوښتنه کوي.

د ښاغلي بلاول بوټو دغه څرګندونې د وخت د استخباراتو مشر جنرال فیض حمید هغه سفر ته اشاره وه، چې په کال ۲۰۲۱ کې کله چې طالبان د دویم ځل لپاره پر کابل واکمن شول، هلته یې سفر لاره او د پاکستان د پخواني سفیر سره یې په سرینا هوټل کې د چایو پیاله په لاس عکس اخیستی و.
ښاغلي بوټو په خپلو خبرو کې په پخوانیو چارواکو نیوکه وکړه، چې ګواکې د ده په ټکو یې وسله‌والو ډلو ته دومره تود هرکلی ووایه چې د هغوی په خیال کې هم نه ګرځېدل.

هغه په پخوانیو چارواکو دا نیوکه هم وکړه، چې په کراچۍ او د خیبر پښتونخوا په ځینو قبایلي سیمو کې یې وسله‌والې ډلې مېشتې کړې، چې نن یې د ټول پاکستان لپاره سرخوږی جوړ کړی دی.
ښاغلي بوټو وویل، چې د دغو وسله‌والو ډلو په له منځه وړلو کې د پاکستان امنیتي ځواکونو زیاته قربانی ورکړې وه؛ خو نن بیا همدغه وسله‌وال د هېواد په ډېرو برخو کې په داډه زړه نا امنیو کې ښکېل دي او د خلکو ژوند ګواښي.
هغه وايي، هغه وسلې چې له امریکايي ځواکونو څخه په افغانستان کې پاتې شوې نن د هغو وسله‌والو ډلو لاس ته ورغلي، چې په پاکستان کې امنیت ګډوډوي.
د پيلز پارټۍ مشر هیله وښوده، چې د راتلونکې میاشت په اتمه نېټه کېدونکې ټاکنې به یو ځلې بیا په پاکستان کې د تاریخ پاڼه بدله کړي، هغه وايي که خلکو رایه ورکړه دا به په سیمه کې د ترهګرۍ جرړې وباسي.
هغه په خپلو خبرو کې د نوازشریف په مشرۍ په مسلم لیګ ګوند هم نېوکې وکړې او ګوت څنډنه یې وکړه، که نوازشریف د څلورم ځل لپاره بیا واک ته رسول کېږي؛ نو د ده په وینا ولسي خلک به ورسره سخت زیانمن شي.
په پام کې ده، چې په پاکستان کې د راتلونکې میاشت په اتمه نېټه خلک په ټاکنو کې برخه واخلي؛ خو سر له اوسه سیاسی منډې ترړې او سیاسی هلې ځلې زیاتې ګرمې شوې او هره سیاسي ډله هڅه کوي، چې په دغو ټاکنو کې د خپل ګوند په ګټه د تاکنو تله درنه وخېژوي.

هغه ډلې چې پخوا سره غاړه غړۍ وې اوس ښايي د یو بل پر ضد څرګندونې وکړي، چې دا په تولو ټاکنو کې معموله خبره ده؛ خو یو څه چې نن سبا یې د پاکستان ولس له ځانه سره بوخت ساتلی هغه په دغه هېواد کې روان امنیتي ترینګلی حالت دی.

خلک وايي، چې ایا اوسنۍ ټاکنې به په دغسې پېچلو حالاتو کې په سمه توګه تر سره شي که څنګه؟

یوې حکومتي سرچینې چې نوم یې نه دی څرګند مشال راډیو ته ویلي، چې افغانانو ته د ویزو د بندولو راپورونه بې بنسټه دي؛ خو دا یې ویلي چې د څو ورځو راهیسې د یوې کوچنۍ ستونزې له امله د ویزو ورکړه ټکنۍ شوې وه او هغه ستونزه هم دا مهال هواره شوې او د پخوا په څېر د ویزو د وېش لړۍ روانه ده.
تر دې وړاندې هم افغانانو د پاکستان د ویزو له پاره میاشتې، میاشتې انتظار اېست؛ خو په دې وروستیو ورځو کې کله چې د ویزو د صادرولو چاره ټکنۍ شوه، نو په خواله رسنیو کې داسې راپورونه خپاره شول چې ګواکې د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت پر افغانانو د ویزو وېش بند کړی دی.
له دې سره هم مهاله د تورخم د دروازې تړل کېدو هم د دغې خبرې سره اړخ ولګاوه او د خلکو انګېرنې زیاتې شوې، چې ګواکې د دواړو هېوادونو تر منځ سیاسي کړکېچ مخ په زیاتېدو دی او ورسره د دواړو هېوادونو تر منځ سوداګریزې چارې هم په ټپه درېدلې دي.
پاکستاني خبریال او شنونکي طاهر خان افغانستان انټرنشنل پښتو ته په دې اړه وویل:« پرون ما د بهرنیو چارو له وزارت سره خبرې وکړې هغوی وویل، چې د افغانانو لپاره ویزې نه دي بندې شوې؛ خو یوازې د هغو کسانو له پاره ویزې بندې شوې، چې د نورو په سپارښتنو به یې ویزې اخیستې. پرون هم ګڼو افغانانو ته ویزې صادرې شوې دي، تر اوسه په رسمي بڼه نه د طالبانو له‌خوا په دې اړه کوم غبرګون راغلی او نه هم د پاکستان حکومت له‌خوا په دې اړه کوم دریځ روښانه شوی؛ خو د ویزو د ورکولو لړۍ د پخوا په شان روانه ده.»
کله چې د تېرې جمعې ورځې راهیسې د تورخم دروازه د بار وړونکو لاریو لپاره وتړل شوه دغو خبرو په خواله رسنیو کې زور واخیست.

پاکستاني لوري دغه دروازه د هغو موټر چلوونکو له پاره تړلې، چې د دوی په وینا پاسپورټ او ویزې نه لري.

تر دې وړاندې د چمن او انګورو اډې لارې هم د پاسپورټ او ویزې د جبري کولو په غبرګون کې تړلې شوې وې، چې د اټکلونو له مخې د دواړو غاړو سوداګرو ته یې مېلیونونه ډالر زیان هم اړولی دی.

حسن کاظمي قمي د سې شنبې په ورځ له ایرنا خبري اژانس سره په مرکه کې وویل،

د ترهګرۍ د ګواښ کچې لوړېدو ته په کتو اړتیا ده، چې د سیمې هېوادونه د امنیتي همکاریو په شمول له طالبانو سره هر اړخیزې مرستې وکړي.

‏قمي خبرداری ورکړی دی، که چېرې په افغانستان کې اقتصادي او امنیتي وضعیت د خرابۍ خواته ولاړ شي، د داعش په شمول به د ترهګریزو ډلو فعالیت هم پراختیا ومومي، چې د سیمې ثبات ته د خطر زنګ دی.

‏نوموړي د افغانستان د امنیتي وضعیت په اړه د ایران او پاکستان له ګډې ناستې وروسته، چې دیکشنبې په ورځ په اسلام اباد کې جوړه شوې وه، له ایرنا خبري اژانس سره په مرکه کې ویلي، « په سیمه کې د داعش خراسان څانګه او نورې ترهګریزې پدیدې د امریکا او صهیونیستي رژیم زېږنده دي. د سیمې هېوادونه باید هوښیار اوسي تر څو وکولای شي د نورو مرستو په خوا کې له افغانستان سره امنیتي همکاري هم رامنځته کړي، ځکه ترهګري پوله نه پېژني او پر وړاندې يې مشترکه مبارزه پکار ده.»

‏د ایران ځانګړي استازي همدا راز هیله مندي ښودلې، چې د اسلام اباد په وروستۍ ناسته کې له پاکستاني چارواکو سره د افغانستان د وضعیت سمون لپاره یو توافق ته رسېدلی او په دې اړه د سیمې نورو هېوادونو په همغږۍ « سیمه ییزه تماس ډله » جوړه شوې ده.

‏نوموړي زیاته کړې، « له نېکه مرغه مونږ د پاکستان په ګډون د سیمې له مهمو لوبغاړو سره په مشوره پر یوې مشترکې تګلارې توافق ته ورسېدو. له کابل سره په تعامل کې مو پر سیمه ییزې همکارۍ ټینګار وکړ او هوکړه وشوه چې دغې تګلارې ته باید لومړیتوب ورکړل شي او پر همدې بنسټ « سیمه ییزه تماس ډله " جوړه شوه چې د کازان د غونډې په چوکاټ کې پرې توافق شوی و. همدا شان پرېکړه وشوه چې د افغانستان له واکمنانو سره به سیمه ییزه همکاري روانه ساتو.»

قمي د افغانستان په قضیه کې د ملګرو ملتونو سازمان رول مهم ګڼلی او غوښتنه یې کړې چې د سیمه اییز ثبات لپاره دې کوټلي ګامونه پورته شي.