د ایران ځانګړى استازى: افغانستان د سيمې هېوادونو د بهرني سياست له مهمو مسلو څخه دى

د طالبانو مالیې وزارت د پنج شنبې په ورځ د (مرغومي ۲۸مه) پر ایکس پاڼه لیکلي چې، په روانه اوونۍ کې د هلمند او نیمروز ولایتونو د ګرځنده څارنې کارکوونکو په بېلابېلو سیمو کې افغانستان ته په ډيره اندازه د بېلابېلو قاچاقي توکو له واردولو مخنیوی کړی.

دغه وزارت وايي، په نیولو شویو قاچاقي توکو کې تازه میوې، خوراکي توکي او ګرځنده وسایل شامل دي.

د مالیې وزارت وايي، قاچاق کوونکو غوښتل یاد توکي په نا قانونه توګه هیواد ته وارد کړي.

که څه هم د طالبانو د مالیې وزارت افغانستان ته په قاچاقي ډول د یادو توکو د واردولو په تړاو د قاچاق کوونکو د نیولو په تړاو څه نه دي ویلي، خو‍ وايي، دغه نیول شوي قاچاقي توکي يې د نیمروز ګمرک ته سپارلي دي.

د طالبانو مالیې وزارت داسې مهال افغانستان ته د قاچاقي توکو د واردېدو د مخنیوي په اړه خبر ورکوي چې له تېرو شپږو ورځو راهیسې د افغانستان او پاکستان تر منځ ټولې ټرانزیټي لارې تړل شوې او د ډیورنډ کرښې دواړو غاړو ته د خوراکي او غیر خوراکي توکو بار موټرونه د لارو د خلاصیدو په تمه دي.

د هغوی په وینا، له پاسپورټ او ویزې پرته به هیچا ته هم د تګ اجازه ورنکړي.

بل پلو طالبانو بیا ګوت څنډنه کړې، که دغه دروازه نه پرانیستل کېږي؛ نو دوی به یې د تل له پاره بنده کړي.

په توله کې د دواړو غاړو سوداګر او موټر چلوونکي بیا وايي، چې د دغې لارې د بندېدو سره دوی ته درانه زیانونه اوښتي او هغه مالونه چې تر دې مهاله ایسار پاتې دي د ورستېدو او خوسا کېدو سره مخامخ دي.
د تورخم دروازه تر دې وړاندې هم څو، څو ځلې د پاکستان او طالبانو له‌خوا تړل شوې وه؛ خو د دې پلا بندېدل یې د تېر پرتله بل شان دي؛ ځکه پخوا به د دواړو خواوو تر منځ د اخ و ډب وروسته دغه دروازه وتړل شوه، چې بیا به د څو ورځو به تېرېدو سره بېرته پرانیستل شوه؛ خو دا پلا بې له اخ و ډب او تاوتریخوالي پرته تړل شوې هغه هم یوازې د بار وړونکو موټرو له پاره.
په سیمه کې ځايي خبریال فرهاد شینواري افغانستان انټرنشنل ته وویل، داسې هیله مندي شته چې دغه لاره به په راتلونکو دوه، درې ورځو کې بېرته پرانیستل شي.

هغه وايي، پخوا به دغه دروازه د تاوتریخوالي له پېښېدو وروسته په چورلټ ډول تړل کېده؛ خو دا ځل دغه دروازه چوره بنده شوې نه ده، اوس هم خلک په دغې دروازې د دواړو خواو ته تګ راتګ کولای شي. دا ځل یوازې د موټر چلوونکو د پاسپورټ او ویزو له امله بنده شوې، کېدای شي چې دا ځل بیا دواړه غاړې سره سلا مشوره وکړي او د حل یوه لاره راوباسي او دغه ستونزه هواره کړي.
شاوخوا یوه میاشت وړاندې هم د پاکستان له‌خوا د بار وړونکو موټرو د چلوونکو له پاره د پاسپورټ او ویزو مسله جدي نیول شوې وه؛ خو د وخت په تېرېدو سره دغه دواړه غاړې په دې سلا شوې وې، چې د دوو میاشتو له پاره دغه موده وغځوي.

دا ځلې هم کېدای شي، چې د دغې ستونزې لپاره د حل یوه لاره راوویستل شي، ځکه د دغې دروازې د تړل کېدو سره د دواړو هېوادونو سوداګرو او خلکو ته درانه زیانونه اوړي.

ځايي سرچینې افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وايي، د یادې ولسوالۍ ځايي طالبانو د چهار شنبې په ورځ د (مرغومي ۲۷مه) نږدې لس لوی سوداګریز مرکزونه وتړل او لسګونه هټۍ وال او کارکوونکي یې بندیان کړل .

د سرچېنو د معلوماتو له مخې طالبانو دغه سواګریز مرکزونه په پاکستانۍ کلدارو د راکړې ورکړې په تور بندیان کړي او سوداګریز مرکزونه او هټۍ یې د یوې میاشتې لپاره ورتړلې دي.

د کندهار د دغې سوداګریزې ولسوالۍ اوسیدونکي وايي، یوه میاشت وړاندې هم نږدې سل هټۍ وال او د بهرنیو اسعارو د تبادلې کاروباریان د سپین بولدک ولسوالۍ د طالبانو له لوري د کلدارو د کارولو په تور بندیان شوي وو، او څو ورځې وروسته د قومي مشرانو په منځګړیتوب را خوشې شول .

خو تر اوسه پورې په رسمي ډول د ځايي طالبانو له لوري د کندهار په سپین بولدک ولسوالۍ کې د کلدارو د کارولو په تور د سوداګریزو مرکزونو د تړلو او د هټۍ والو د بندي کولو په اړه څه نه دي ویل شوي.

طالبانو کابو درې میاشتې وړاندې د دغې ډلې د مشر ملا هبت‌الله د یو فرمان له مخې په افغانستان کې د بهرنیو اسعارو پر راکړه ورکړه بندیز ولګاوه. او له یاد فرمان څخه سرغړونکو ته یې د طالبانو له لوري د سزا ورکولو خبره هم کړې وه .

د طالبانو د عامې روغتیا وزارت چارسمبالی وزیر وایي:« زموږ له راتګ سره د لومړي ځل لپاره په ۲۰۲۲ او ۲۰۲۳ کلونو کې په ټول هېواد کې د پولیو یوازې ۸ مثبتې پېښې ثبتې شوې، چې دا د پولیو د پېښو په کنټرول او مخنیوي کې یوه ستره لاسته راوړنه ده.»

د طالبانو د عامې روغتیا وزارت ویلي، چې په دغه غونډه کې د وینا پر مهال د دغه وزارت چارسمبالي قلندر عباد پولیو د افغانستان لپاره یو ستر ګواښ یاد کړ.

هغه زیاته کړې، چې د عامې روغتیا وزارت د دغې ناروغۍ د کنټرول او مخنیوي اړوند د روغتیا نړۍوال سازمان، بېلګېټس بنسټ او ورته نورو بنسټونو له استازو سره غونډې او بحثونه ترسره کړي دي.

ښاغلي عباد ۲۰۲۴ کال د پولیو ناروغۍ د له منځه وړلو او کنټرول لپاره وروستی کال یاد کړ.

هغه ویلي، د عامې روغتیا وزارت د خپلو شریکانو سره یو ځای په پام کې لري چې د روان ۲۰۲۴ زیږدیز کال په ترڅ کې په ټول هېواد کې د پولیو واکسین د تطبیق څلور کمپاینونه ترسره کړي.

تر دې وړاندې په ننګرهار ولایت کې د پولیو تازه پېښې ثبتې شوې وې.

له بلې خوا د ملګرو ملتونو د ماشومانو د ملاتړ صندوق یونېسف یو چارواکي تر دې وړاندې ویلي و، چې په لنډه موده کې په ننګرهار کې د پولیو د درېیو مثبتو پېښو ثبتېدل د اندېښنې وړ خبره ده.

د هغه په وینا، د پولیو ویروس په سیمه کې فعال دی او د افغانستان نورو سیمو ته یې د پراخېدو ګواښ هم زیات دی.

په دغو مراسمو کې په تهران کې «له چنګېزه تر تېموره د هرات تاریخ» د کتاب مخکتنه وشوه.

د جماران خبری اژانس د خبر له مخې؛ د ایران د سولې د مطالعاتو د علمي ټولنې او د دغه هېواد د معاصر تاریخ موزیم د سې شنبې په ورځ ( د مرغومی ۲۶) د «له چنګېزه تر تېموره د هرات تاریخ» » د کتاب د مخکتنې په مناسبت د یو تاریخي کلتوري پروګرام کوربه و.

د ګرځندوی وزیر د یو پیغام په استولو سره وویل: « د ایران او زموږ د ګران افغانستان (هرات جان) د ویاړمنو خو ځپلو ښارونو د یادولو لپاره یو ښه فرصت دی، چې په دې اړه بحث وکړو، چې ایران ښار څه شی دی او له شک پرته دغه بحث بېلابېل نظرونه لری.»

هغه زیاته کړه، افراطیت، ګواښونه، نا انډوله پراختیا او فرصتونه د ایران او افغانستان او د سیمې د ګاونډیو هېوادونو ترمنځ مشترکات دي، چې دا هېوادونه یوازې د همکارانو په خواخوږۍ او کار سره پر دې هر څه بريالي کېدی شي.

د ایران د ګرځندوی وزیر وویل: « سره له دې، چې په نړۍ کې د تمن تر ټولو ځواکمنه امپراتوري له دې سېمې څخه رامنځته شوې؛ خو هرات د تمدن يوه غوره بېلګه ده، چې د خپل جغرافيايي چوکاټ په پرتله ډېر ارزښت لري.»

د ګرځندوی د وزیر په پیغام کې راغلي، چې افغانستان او ایران د بډایه ايراني تمدن او کولتوري خراسان د وارثانو په توګه باید په بېلابېلو او ستراتیژیکو برخو کې له یو بل سره تعامل او اړیکې ولري.

هغه وويل: «لکه څنګه چې تبریز او هرات وکولی شول، چې د نړۍ تر ټولو عالي هنري مکتب جوړ کړي، له شک پرته هرات، کندهار، کابل، سمرقند، دوشنبه، مشهد، اصفهان، استانبول، بغداد، لاهور او ډهلي کولی شي د مشرتابه په ګډو برخو کې د متقابل عمل، تبادلې او همکارۍ پر اساس د نوي وياړ رامنځته کولو هڅه وکړي.»

د شېوان ماهندر راجاه له خوا ليکل شوی «له چنګېزه تر تيموره د هرات تاریخ» د کتاب فارسي نسخه، چې د علي محمودي سرچقايي له خوا ژباړل شوې، د افغانستان او ایران د يو شمېر استادانو، محصلينو او روڼ اندو په خضور کې مخکتنې ته وړاندې شو.