د طالبانو کډوالو او راستنېدونکو چارو وزارت د سه شنبې په ورځ د (سلواغي درېمه) پر خپلې اېکس پاڼه لیکلي، چې یو زر او ۱۵۰ تنه افغان کډوال تېره ورځ د هرات ولایت د اسلام کلا له لارې په جبري ډول افغانستان ته راستانه کړل شوي دي.
د هرات ولایت د اسلام کلا د سرحدي امریت د راپور له مخې په دغو راستنېدونکو کډوالو کې کورنۍ هم موجودې وې، ویل کیږي په دغو کډوالو کې ۴۱۷ تنه یې اړمن وپېژندل شول او د مرستو د ترلاسه کولو لپاره د کډوالو نړیوال سازمان ته ور وپېژندل شول.
د دغه وزارت د معلوماتو له مخې له ۳۰ کورنیو سره لس لس زره افغانۍ نغدې مرستې وشوې او ۲۷ تنه بې سرپرسته ماشومان د وار چايلډ موسسې ته ور وپېژندل شول چې پر پوله ګمارل شوې کمېټې یې تر خپلو کورنیو یې ور ورسوي.
د طالبانو کډوالو چارو وزارت د معلوماتو له مخې د یک شنبې په ورځ هم د اسلام کلا له لارې ۷۴۶ تنه افغان کډوال له ایران څخه افغانستان ته راستانه کړل شوي وو.چې یو شمېر په خپله خوښه او یو شمېر یې په جبري ډول راستانه کړل شوي شوي وو.
د پاکستان جمعیت علمای اسلام ګوند مشر مولانا فضل الرحمن د خیبر پښتونخوا په لکي مروت ولسوالۍ کې یوې غونډې ته د وينا پر مهال ویلي، دا ځل به په پاکستان کې داسې حکومت رامنځته شي چې له افغانستان سره ښې اړیکې ولري.
هغه وړمه ورځ د خیبر پښتونخوا په لکي مروت کې په یوه مدرسه کې د جوړې شوې غونډې پر مهال ویلي چې افغانستان ته له سفر وروسته یې له پاکستاني چارواکو سره هم په اړه خبرې کړې دي.
د جمعیت علمای اسلام ګوند په اېکس پاڼه د مولانا فضل الرحمان له قوله لیکل شوي، «له دې مخکې د پاکستان ټول حکومتونه د افغانستان په ضد وو.»
مولانا فضل الرحمان دوه اوونۍ وړاندې (د مرغومې ۱۷ مه) د يوه پلاوي په مشرۍ کابل ته ولاړ او هلته یې د طالبانو له نورو مشرانو سره د لېدنو تر څنګ د دغې ډلې له مشر ملا هبت الله سره په کندهار کې ولیدل.
د جمعیت علمای اسلام دغه مشر کابل ته تر خپل سفر وړاندې پاکستاني رسنیو ته ویلي و چې افغانستان ته د دې لپاره ځي چې د دواړو هیوادو تر منځ شته بې اعتمادي او ناندرۍ ختمې کړي.
پاکستانۍ رسنۍ ایکسپرېس ټریبیون د مولانا فضل الرحمان له سفر وروسته د خپلو سرچینو په حواله ویلي و، مولانا فضل رحمان طالب مشرانو ته دا پیغام هم رسولی چې د تحریک طالبان پاکستان د مسلې له حل پرته به خپلمنځي اړیکي پرمختګ و نه کړي.
مولانا فضل الرحمان ته د افغانستان او پاکستان ترمنځ د اړیکو له ترینګلتیا وروسته د طالب چارواکو له خوا بلنه ورکړل شوه.
د کابل او اسلام اباد ترمنځ اړیکې په پاکستان کې له وروستیو ناامنیو وروسته هغه وخت ترینګلې شوې، چې د پاکستاني چارواکو د ادعا له مخې؛ طالبانو په افغانستان کې د ټي ټي پي غړو ته پټنځایونه ورکړی .
طالبانو بیا تل د پاکستان دغه ادعاوې رد کړې دي.
سرچینې وايي، «داعش» وسله والې ډلې د پاکستان په سند او بلوچستان ایالتونو په بېلابېلو سیمو کې په دیوالونو شپې پاڼې لګولې او په دغو سیمو کې یې جمهوریت غوښتوونکو ګوندونو ته ګواښ کړی چې په راتلونکو ټاکنو کې ګډون ونه کړي.
سرچینو افغانستان انټرنشنل پښتو څانګې ته نن سه شنبه د (سلواغې درېمه) ویلي چې په دغو شپې پاڼو کې جمهوریت او د ټاکنو بهیر «کفر» بلل شوی او پر مذهبي ګوندونو سربېره، سیاسي ګوندونو او ولسي وګړو ته ګواښ شوی چې په دغه بهیر کې له ګډونه ډډه وکړي.
د دغو شپې پاڼو له خپرولو وروسته په سیمه کې د خلکو تر منځ وېره خپره شوې او ویل کیږي چې د سیمې اوسېدونکي په راتلوونکو ټاکنو کې د ګډون په اړه اندېښنه لري.
د سند ایالت د حیدراباد اوسېدونکي احمد کاشف افغانستان انټرنشنل پښتو ته وويل چې دا ورته د حیرانتیا وړ ده چې د ټاکنو په را رسیدو داسې شپې پاڼې خپریږي: «زه په ریښتیا وېریدلی یم، موږ مجبور یو چې په ټاکنو کې ګډون وکړو ځکه موږ باید له خپلې سیمې استازي ولرو او سیټونه وګټو، نو دا ډول ګواښونه د دې لامل کیږي چې خلک و ویریږي او په ټاکنو کې ګډون و نه کړي.»
هڅه مو وکړه چې په سند او بلوچستان ایالتونو کې د یوه سیاسي ګوند د استازي نظر په دې اړه ولرو، له هڅو سره سره بریالي نه شو.
شنوونکي وايي، په پاکستان کې ډیر کله داسې شوي چې ټاکنو ته ورځې نږدې شي نو برلاسي ګوندونه په بېلابېلو ډولونو نور سیاسي ګوندونه او د هغوی پلویان ویروي او په ټاکنو کې د هغوی د ګډون مخه نیسي.
د پاکستان د مشرانو جرګې پخوانی استازی او پښتون سیاستوال افراسیاب خټک افغانستان انټرنشنل پښتو ته وايي: «د دې شپې پاڼو تحقیق په کار دی چې د داسې کارونو تر شا څوک دي؟ خو دغه افراطي فکر موجود هم دی له پنځوسو کالو راهیسې همدا افراطي فکر پالل کیږي.»
له تېرو دوو میاشتو راهیسې د خیبر پښتونخوا په بېلابېلو سیمو کې هم امنیتي حالت تر پخوا ترینګلی شوی او د پاکستان قومي اسمبلۍ ته د نوماندانو د کمپاین پر مهال په دوی باندې بریدونه شوي.
د سپین بولدک ـ چمن پر دروازه د تګ راتګ لپاره د پاسپورټ جبري کېدو په غبرګون د پرلت د سلو ورځو له تېرېدو سره په چمن کې د پاسپورټ ادارې، د پولیو ضد واکسین او په ټاکنو کې له ګډون سره د پرېکون تر څنګ پراخ لاریونونه او د نه خوړلو اعتصاب تر سره شول خو د پاکستان حکومت یې غوښتنې نه مني.
د پاکستان حکومت له لوري د سپین بولدک-چمن پر دروازه په پاسپورټ او ویزې د تګ راتګ د جبري کیدو له پرېکړې وروسته سل ورځې مخکې، د چمن ځايي اوسېدونکو، دیني عالمانو او ځايي سیاسي ګوندونو د پاکستان د حکومت د دغې پرېکړې په غبرګون کې پرلت وواهه.
خو د دغو سلو ورځو پرمهال د پرلت وهونکو او د پاکستان حکومت تر منځ څو ځله خبرې اترې هم بې پایلې پاتې شوې او دروازه لاهم تړلې ده.
د چمن د لغړي اتحاد مشر او د دغه سل ورځني پرلت سرلاری غوث الله اڅکزی وايي: «ریاست دې موږ دومره نه مجبوروي چې موږ دې خپلو خولو ته په اعتراضي ډول قلفونه واچوو، نور دې دروازه خلاصه کړي او که حکومت بیا هم زموږ غوښتنې ونه مني موږ به په چمن ښار کې د ټولو دولتي ادارو دروازې بندې کړو.»
د دغه سل ورځني پرلت پر مهال په چمن کې د پاسپورټ اداره وتړل شوه او د پولیو ضد واکسین پر کمپاین هم بندیز ولګول شو.
د چمن پرلت غړی حمیدالله وایي: «موږ په هیڅ صورت له خپلو غوښتنو نه په شا کیږو، موږ پر دروازه د پخوا په شان د پاکستان په شناختي کارډ او د افغانستان له لوري پر پیژندپاڼو تګ راتګ غواړو. اوس خو د سلو ورځو راهیسې دلته هره ورځ زرګونه کسان ناست وي، چې یو کس هم په پرلت کې ناست پاتې شي د پرلت غوښتنې چې نه وي منل شوي پرلت به دوام لري.»
په تېرو سلو ورځو کې د پرلت وهونکو له لوري د ماشومانو لاریون، د معلولانو لاریون او تازه دوه ورځې وړاندې د نه خوړلو اعتصاب تر سره شو.
خو لا هم د پاکستان حکومت د سپین بولدک ـ چمن پر دروازه د پاسپورټ د جبري کېدو پریکړه نه بدله کړې.
دا په داسې حال کې ده چې، د پاسپورټ د جبري کېدو په غبرګون کې د پرلتوالو او پاکستاني چارواکو تر منځ څو ځله خبرې اترې هم بې پایلې پاتې شوې دي.
یوناما وايي، طالبانو "ښځې او نجونې په ځانګړې توګه، له هزاره میشتې سیمې برچي او له خیرخانې، چې اکثره اوسېدونکي یې تاجکان دي، نیولي دي."
د یوناما په رپوټ کې راغلي، چې د ډسمبر په میاشت کې د طالبانو یوه محتسب په یوه روغتیايي مرکز کې یوې ښځې ته ویلي که واده ونه کړي نو خپله دنده به له لاسه ورکړي.
یوناما د طالبانو د امربالمعروف وزارت د دې چارواکي له خولې لیکلي چې "کار کول د یوې ښځې لپاره مناسب کار نه دی."
په افغانستان کې د ملګرو ملتونو استازولی د ۲۰۲۳ کال د وروستیو دریو میاشتو په رپوټ کې، چې د دوشنبې په ورځ خپور شوی، په یو شمېر ولایتونو کې له کار څخه د ښځو د ډله ییزې ګوښه کولو خبر هم ورکړل شوی دی.
په راپور کې راغلي چې د اکټوبر په ۲۲ په ننګرهار ولایت کې د طالبانو امربالمعروف ریاست د جلغوزیو د پروسس په یوه فابریکه کې شاوخوا ۴۰۰ښځې له کار کولو منعې کړې په داسې حال کې چې نارینهوو په دغه ځای کې خپل کار ته دوام ورکړی.
یوناما لیکلي چې د دغه بندیز لپاره کوم دلیل نه دی په ډاګه شوی.
د نومبر په ۲۲مه په بلخ ولایت کې د طالبانو تر ولکې لاندې د برېښنا یوې فابریکې ۲۰۰ مېرمنې د مالي دلایلو له امله له دندو ګوښه کړې، خو هېڅ یو نارینه کارکوونکي خپله دنده له لاسه نده ورکړې.
د هزاره ګانو او شیعه ګانو پر وړاندې تاوتریخوالی
یوناما، د دوشنبې په ورځ، په افغانستان کې د ۲۰۲۳ کال له اکټوبر څخه تر ډسمبر میاشتې پورې د بشري حقونو د وضعیت په اړه یو راپور خپور کړی.
په کابل کې د ملګرو ملتونو استازولی اعلان کړی چې د ۲۰۲۳ کال په وروستیو دریو میاشتو کې په بغلان کې یوې چاودنې، په کابل کې دوه چاودنو او په هرات کې درې هدفي وژنو د افغانستان هزاره ګان او شیعه ګان په نښه کړي دي.
یوناما لیکلي چې په دغو بریدونو کې لږ تر لږه ۴۹ کسان وژل شوي او ۸۸ نور ټپیان شوي دي.
د دغه راپور له مخې، په دغو درېیو میاشتو کې درې بمي چاودنو هزارهګان او شیعه ګان په نښه کړي دي.
د اکټوبر په ۱۳مه د پلخمري ښار په یوه جومات کې یوه ځانمرګي بریدګر خپل چاودېدونکي توکي د شیعه لمونځ کوونکو په منځ کې وچول، چې له امله یې ۲۱ تنه ووژل شول او ۳۰ تنه نور ټپیان شول.
د اکټوبر په ۲۶مه د کابل په لوېدیځ کې د دشت برچي په یوه ورزشي کلپ کې د ځای پر ځای شوي ماین د چاودنې له امله اته تنه ووژل شول او ۳۵ نور ټپیان شول.
د نومبر په اوومه د کابل په دشت برچي سیمه کې یو ځل بیا د مسافرو پر بس موټر بمي چاودنې ۱۱ تنه ووژل او ۲۱ نور یې ټپیان کړل.
د داعش خراسان څانګې د دغو درېواړو بریدونو مسوولیت منلی او ویلي یې دي چې د شیعه ټولنې غړي یې په نښه کړي دي.
په هرات کې د شیعه دیني عالمانو د وژنې لړۍ
په همدې حال کې په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د ساتازولی په رپوټ کې راغلي چې د ۲۰۲۳ کال په وروستیو درېیو میاشتو کې « د هرات ښار په جبریل سیمه کې د شیعه دیني عالمانو یو لړ هدفي وژنې ترسره شوي دي.»
د اکټوبر په ۲۲مه یو شیعه عالم په ډزو ووژل شو. د نومبر په ۲۳ مه دوه شیعه عالمان په ډزو ووژل شول. او د دسمبر په لومړۍ نېټه شپږ کسان (د دوو شیعه دیني عالمانو په ګډون) ووژل شول او دوه نور ټپیان شول.
تر اوسه د هرات د بريدونو مسووليت کومې ډلې پر غاړه نه دى اخيستى او نه يې هم عاملين معلوم شوي دي.
فلسطیني چارواکو ویلي؛ اسرايیلي ځواکونو د غزې په تر ټولو خونړۍ جګړه کې په لوېدیځ کې خان یونس ښار ته کې پرمختګ کړی او د دوشنبې په ورځ یې هلته په یو روغتون برید کړی او بل یې محاصره کړی او د ناروغانو درملنه یې درولې ده.
پوځیان د لومړي ځل لپاره د مدیترانې سواحلو ته څېرمه د خان یونس په لوېدیځ کې د غزې په جنوبي ښار کې د المواسي ولسوالۍ ته ورغلل.
د غزې د روغتیا وزارت ویاند اشرف القدره رویټرز ته وویل، چې هلته دوی په الخیر روغتون برید وکړ او طبي کارکوونکي یې ونیول.
د غزې د روغتیا وزارت ویاند اشرف القدره رویټرز ته ویلي، چې اسراییلي پوځيان د خان یونس په لودیځ کې د المواسي کلي ته ننوتي او هلته یې په الخیر روغتون برید کړی او طبي کارکوونکي یې نیولي دي.
په روغتون کې د وضعیت په اړه د اسراییل له خوا لا څه نه دي ویل شوي.
د پوځ ویاند په دې اړه له تبصرې ډډه کړې ده.
فلسطیني سرې میاشتې ویلي، چې ټانکونو د خان یونس یو بل روغتون الامال هم محاصره کړی، چې د دغې ژغورنې ادارې مرکزي دفتر یې له کارکوونکو سره اړیکه له لاسه ورکړې ده.
د غزې د روغتیا وزارت ویاند اشرف القدره وايي، چې په خان یونس کې د شپې په اوږدو کې لږ تر لږه ۵۰ کسان وژل شوي، په داسې حال کې چې د طبي تاسیساتو د محاصرې له امله لسګونه مړي او ټپیان د ژغورونکو له لاسرسي بیرون پاتې شوي دي.