افغان لوبغاړی محمد نبي په یو ورځنیو سیالیو کې د نړۍ غوره الراونډر شو

د تسنیم خبري اژانس د راپور له مخې، بهرام عین اللهي نن د سیلګرۍ نندارتون کې وویل، ایران ته تلونکي شل سلنه سیلانیان روغتیايي ګرځندویان دي او هیله لري چې د روغتیا او سیلګرۍ وزارتونو په همغږۍ په دې برخه کې نور هم سیلانیان زیات شي.

هغه زیاتوي، تېر کال د سیلانیانو په نوم د یو میلیون او دوه لکه کسان دغه هېواد ته د روغتیايي سیلګرۍ لپاره ورغلي دی، چې تر نورو د عراق، افغانستان، پاکستان، عمان، بحرین، ارمنستان، تاجکستان، خلیخي هېوادونو ډېر ناروغان وو .

د ۲۰۲۱ په اګسټ کې د طالبانو واکمنېدو سره چې هند ته له افغانستان عادي تګ بند شوی او پاکستان هم وخت په وخت خپلې لارې بندوي ور سره افغانانو ایران ته مخه کړې ده.

ایران د پاکستان او هند برعکس له طالبانو سره ورځ تر بلې په هره برخه کې اړیکي پراخوي او افغانانو ته ویزو اسانتیاوې ډېروي.

پر ناروغانو سربېره اوس هغه کسان هم تر ډېره ایران ته ځي چې خپلوان یې اروپا کې وي او د خپلمنځي لیدلو یا کېس اچولو لپاره دویم هېواد ته اړتیا لري.

هغه د چهار شبنې په ورځ د سلواغې په ۲۵ مه پر خپله اېکس پاڼه ليکلي: « که د سیمه ییزې تماس ډلې لار په پام کې ونيول شي او له طالبانو سره د تعامل لار تعقیب شي له باثباته افغانستان سره به مخ شو.»

کاظمي قمي ټینګار وکړ، چې باید معلومه شي د دوحې غونډې هدف څومره جدي دی او دا ناسته له طالبانو سره د تعامل لپاره د یوې «عادلانه لارې» د پرانستلو یو ښه فرصت دی.

تر دې مخکې طالبانو د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د نوي استازي له ټاکلو سره مخالفت کړی و او د دوحې غونډه کې یې د دوی د "معنا وړ" ګډون غوښتنه کړې وه.

طالبانو ویلي که ملګري ملتونه د دوحې غونډې د جوړېدو په اړه نور جزیات ورکړي دغه ډله به د ګډون په اړه پرېکړه وکړي.

په ورته وخت کې د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت سلاکار ویلي، چې دا ډله د دوحې غونډه کې د ګډون د څرنګوالي په اړه له ملګرو ملتونو سره خبرې کوي.

د اعلامیې له مخې، د دغه کان د داوطلبۍ ګټونکي شرکت مشر عبدالوکیل خسرو د طالبانو له والي محمد اغا حکیم سره نن په دې هکله لیدنه کې ویلي د اوسپنې کان د کیندنې د لومړنیو چاورو پر پیل خبرې وکړې.

طالبان وايي، ددې پروژې پیلېدو سره به د ۸۰۰ زره ډالرو په ارزښت د پنجشېر په مرکز او ولسوالیو کې پرمختیایي پروګرامونه او ټولنیز خدمات هم پیل شي.

طالبانو د ۲۰۲۳ کال اګسټ کې د پنجشیر د زمرود کان اېستل پیل کړل او دا لومړی ځل دی چې د اوسپنې کان د اېستلو خبره کوي.

پر افغانستان د طالبانو واکمنېدو سره په پنجشېر او نورو ولایتونو کې لسګونه کانونه کورنیو او بهرنیو شرکتونو ته په قرارداد ورکړل شوي او د استخراج چارې یې روانې دي.

چین له هغو هیوادونو دی چې د افغانستان د کانونو د کیندونو ډیری تړونونه یې له طالبانو سره لاسلیک کړي دي.

د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزارت د لایحې له مخې، کوچني کانونه کورنیو شرکتونو او لوی يې بهرنیو شرکتونو ته ور کول کيږي، خو ځینې کانپوهان بیا وایي چې تر ډېره دا کانونه بې قانونه او نامسلکي اېستل کېږي.

د افغانستان له سویل څخه سیمه‌ایزې سرچینې افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وايي چې، په یو شمېر ولایتونو کې کرونده‌ګرو په پراخه کچه د کوکنارو کرلو ته مخه کړې.
هلمند چې د افغانستان د نورو ولایتونو پرتله د تریاکو تولید په کې ډېر و، د طالبانو د مشر ملا هبت الله له لوري د کوکنارو د کر او قاچاق د منعې له فرمان وروسته د تېرو نږدې دوه کالو پر مهال په کې د نشه‌یي توکو بیې خورا لوړې او کرـ کېله یې کمه شوې وه.
د احمد خان په نوم یو قومي مشر افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وايي،‌ د تېرو دوو میاشتو راهیسې د هلمند په یو شمېر ولسوالیو کې کرونده‌ګرو یوځلې بیا د نورو ولایتونو او سیمو پرتله ډېرو د کوکنارو کر ته مخه کړې.
نوموړی وايي:« د تاریاکو قیمتونه لوړ شول په مارکېټ کې تریاک کم شوي او خلک مجبوره دي چې کوکنار وکري خلک یې په پټه کري. بزګران بله لاره نه لري ځکه طالبانو امر کړی دی، چې تریاک بند دي نور نو د بزګرانو په کیسه کې نه دي چې هغوی څه شی وخوري.»

خو په دې ورستیو کې د طالبانو د کورنیو چارو وزارت د افغانستان په یو شمېر ولایتونو کې د کوکنارو د له منځه وړلو کمپاینونه پیل کړي دي.
د طالبانو د کورنیو چارو وزارت د روان میلادي کال د جنورۍ له ۱۵مې نیټې څخه د فبرورۍ تر ۱۴مې نیټې په هلمند، فراه، ارزګان، کندهار، ننګرهار، نیمروز، بلخ، لغمان، او بدخشان ولایتونو کې پر ۱۵۶۰ جریبه ځمکه د کوکنارو د کروندو د له منځه وړلو په اړه معلومات خپاره کړي دي.
په خپرو شویو معلوماتو کې لیدل کېږي، چې په ډېره انداره کوکنار په هلمند، کندهار او فراه ولایتونو کې له منځه وړل شوي.
او ویلي یې دي چې د ملا هبت الله اخوندزاده له فرمان څخه د سرغړونې په تور یې ۲۲۱ کسان چې پر خپلو ځمکو یې کوکنار کرلي وو نیولي او بندیان کړي یې دي.
طالبانو په داسې حال کې د افغانستان په یو شمېر ولایتونو کې د نشه‌يي توکو د کروندو د له منځه وړلو کمپاینونه پیل کړي، چې د دغې ډلې لوړ پوړي چارواکي تل د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو، اروپايي ټولنې او نورو بهرنیو چارواکو سره د لیدنو پر مهال په افغانستان کې د کوکنارو کرـ کېله صفر کچې ته د راټیټېدو ادعاوې کوي.
خو ایران په وار، وار ادعاوې کړې، چې اوس هم د نړۍ ۹۵ سلنه نشه‌يي توکي په افغانستان کې تولیدېږي.

تر دغې لوبلړۍ وړاندې افغانستان خپله یوازینۍ ټېسټ لوبه هم د سریلانکا پر وړاندې وبایلله.
د دغو دواړو لوبډلو ترمنځ درې شل اوریزه لوبې د فبرورۍ په ۱۷مه د دغه هېواد په کوربه‌توب پیلېږي.

د دغو راتلونکو شل اوریزو لوبو لپاره کرېکټ بورډ یوه ورځ وړاندې د لوبغاړو نوملړ اعلان کړ.

په دغه نوملړ کې د ابراهیم ځدراڼ، رحمن الله ګربز، اسحاق رحیمي، حضرت الله ځاځي، ګلبدین نایب، محمدنبي، نجیب الله ځدراڼ، عظمت الله عمرزي، کریم جنت، شرف الدین اشرف، فضل الحق فاروقي فرید احمد ملک، نوین الحق، نوراحمد لکڼوال، وفادار مومند او د قیس احمد نومونه شامل دي.