سرچینې وايي تېره شپه د نورستان ولایت د نورګرام ولسوالۍ په تتین دره کې د غره ښوېدنې له امله پنځه تنه مړه شوي او شل کورونه ویجاړ شوي دي. ويل کیږي چې کېدای شي د مړو او ټپیانو شمېر تردې لوړ وي خو دا لومړنۍ شمېرې دي.
د طالبانو تر واک لاندې باختر خبري اژانس د دوشنبې په ورځ د (سلواغې۳۰مه) د نورستان د ځايي چارواکو له قوله ویلي، چې د یاد ولایت د نورګرام ولسوالۍ په تتین دره کې د ډیرو ورښتونو او واورو له امله د یوه کلي شل کورونه تر خاورو او کمرونو لاندې شوي دي.
ځايي طالب چارواکو ویلي، په سیمه کې د مرګ ژوبلې شمېر ډیر دی او تردې دمه یې د لټون عملیاتو پر مهال د پنځو کسانو جسدونه له خاورو را ایستلي دي.
بل خوا په نورستان کې د طالبانو د ټولګټو چارو مشر محمد نبي عادل وايي، چې د ډیرو ورښتونو او واورو ښوېدو له امله د کونړـ نورستان لویه لاره د ترافیکو پر مخ تړل شوې ده.
دا په داسې حال کې ده چې دوه ورځې وړاندې د هوا پېژندنې ادارې د افغانستان په شاوخوا ۳۰ ولایتونو کې د واورو او بارانونو د ورېدو خبر ورکړی و او د تېرو دوو ورځو راهیسې د افغانستان په ګڼو ولایتونو کې واوره او بارانونه وریږي.
ایکسپریس ټرېبیون ورځپاڼې د باخبرو سرچینو له قوله لیکلي چې د پاکستان ځانګړي استازي اصف دراني د دوحې په غونډه کې د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د ځانګړي استازي د ټاکلو ملاتړ د طالبانو د خوښې خلاف کړی. یوې سرچینې ویلي چې پاکستان ځان مسوول نه ګڼي چې د طالبانو له دریځه دفاع وکړي.
د افغانستان لپاره د دوحې دوه ورځنۍ غونډه د ملګرو ملتونو د سرمنشي او د څه باندې ۲۰ هېوادونو د ځانګړيو استازو په ګډون پیل شوې، چې د افغانستان کړکېچن وضعیت او له طالبانو سره د نړۍ د خبرو اترو د حل لارې چارې ولټول شي.
د پاکستاني پلاوي مشري د افغانستان په چارو کې د پاکستان ځانګړی استازی اصف درانی کوي.
ایکسپریس ټرېبیون ورځپاڼې لیکلي، چې مخکې پاکستان د ملګرو ملتونو د ځانګړي استازي د ټاکلو په اړه اندېښنه ښودلې وه، خو اوس یې د دې وړاندیز ملاتړ کوي.
اسلام اباد ویلي چې د ملګرو ملتونو ځانګړی استازی باید «مسلمان، تجربه کار ډیپلوماټ او د سیمې اوسیدونکی» وي.
د ملګرو ملتونو د ځانګړي استازي په اړه د پاکستان د دریځ بدلون د طالبانو له هغه دریځ سره په ټکر کې دی چې په وار وار یې د ملګرو ملتونو د ځانګړي استازي له ټاکلو سره خپل مخالفت څرګند کړی. ایکسپریس ټرېبیون د یوه پاکستاني چارواکي له خولې لیکلي چې اسلام اباد نور په نړیوالو فورمونو کې د طالبانو د غوښتنو دفاع نه کوي.
که په رسمي توګه تایید شي، داسې ښکاري چې د ځانګړي استازي د ټاکلو لپاره د دراني ملاتړ د تحریک طالبان پاکستان وسله والو څخه د ملاتړ لپاره د افغان طالبانو سره د پاکستان د دوامداره ناخوښۍ بېلګه ده چې په تېر یو کال کې یې د پاکستان په پوځي ځواکونو د خونړیو بریدونو مسوولیت په غاړه اخیستی دی.
په افغانستان کې د بشري وضعیت د ارزونې لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بېنېټ د مونیخ په کنفرانس کې د افغانو مېرمنو او روان بشري وضعیت په تړاو د ګډون کوونکو هېوادونو له اعلامیې هر کلی کړی دی.
نوموړي نن یکشنبه پر خپلې ټویټر پاڼې ليکلي، چې نړۍواله ټولنه باید په افغانستان کې د ښځو او نجونو پر بشري حقونو تمرکز ته دوام ورکړي.
بېنېټ زیاته کړې ده، چې باید د نړۍوالو قوانینو څخه د سرغړونو د پای ته رسولو لپاره د قانوني وسایلو په کارولو سره نړۍواله ټوله خپلې هڅې پیاوړې کړي.
د مونیخ په امنیتي غونډه کې د ۱۲ هېوادونو د بهرنیو چارو وزیرانو ګډه خبرپاڼه خپره کړه او ویې ویل چې طالبانو له ټولنې او سیاسي پرېکړو څخه د ښځو په ایستلو سره د افغانستان راتلونکی له ګواښ سره مخامخ کړی.
دوی په سیستماتیک ډول د جنسیتي ځورونې په اړه د اندېښنې په څرګندولو سره وویل چې دا مساله د انسانیت پروړاندې د جرم یوه بیلګه کیدای شي.
د البانیا، اندورا، بلجیم، بلغاریا، کاناډا، فرانسې، جرمني، کوسوو، لیخټین شټاین، منګولیا، هالنډ او رومانیا د بهرنیو چارو وزیرانو د مونیخ د امنیتي غونډې په دویمه ورځ دغه خبرپاڼه خپره کړه.
دوی د طالبانو له خوا د ښځو څنډې ته کولو او د جنسیت پر بنسټ سیستماتیکه ځورونه وغندله او ویې ویل چې طالبان په نړۍ کې د بشري حقونو د «تر ټولو ناوړه او تر ټولو ډارونکي» وضعیت مسوول دي.
دوی د افغان ښځو او نجونو د بنسټیزو حقونو پر خوندیتوب ټینګار وکړ او له طالبانو یې وغوښتل چې نور دې په سیستماتیک ډول جنسیتي ځورونې پای ته ورسوي. دوی وویل چې د طالبانو له لوري د ښځو او نجونو د نیولو وروستۍ څپه د ښځو له حقونو څخه په سیستماتیک ډول سرغړونه ده.
د دوولسو هېوادونو د بهرنیو چارو وزیرانو د طالبانو له بند څخه د ښځو او نجونو د ژر تر ژره خوشې کېدو غوښتنه وکړه او ټینګار یې وکړ، چې دوی د افغان ښځو او نجونو د بنسټیزو حقونو په برخه کې ماتېدونکې ژمنې لري.
بل خوا د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد مونیخ کې د ۱۲ هېوادونو د بهرنیو چارو وزیرانو ګډې خبرپاڼې ته چې پکې راغلي وو، «طالبانو د افغانستان راتلونکی له ګواښ سره مخ کړی» غبرګون ښودلی او وايي په مونیخ کې وړاندې شوې اندېښنې «بې ځایه» دي.
د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد د یکشنبې په ورځ د (سلواغي ۲۹مه) په اېکس پاڼه په مونیخ د ۱۲ هېوادونو د بهرنیو چارو وزیرانو له لوري د ګډې اعلاميې خپرولو ته توند غبرګون ښودلی او لیکلی یې دي، «په مونیخ کې د افغانستان په اړه وړاندې شوې اندېښنې بې ځایه دي.»
د افغانستان د ازادۍ جبهه وایي، چې وسله والو یې د یکشنبې په ماښام په کابل کې په یو برید کې درې طالبان وژلي او دوه نور یې ټپپان کړي دي.
دغې جبهې پر اېکس ټولنیزې شبکې خپور کړي پیغام کې لیکلي، چې نن یکشنبه یې د کابل ښار په څلورمه امنیتي حوزه کې ګلسرخ څلورلارې ته څېرمه د طالبانو پر پوستې برید کړی چې په پایله کې یې ۳ طالب وسله وال وژلي او دوه نور یې ټپیان کړي دي.
دغه جبهه زیاتوي؛ د دې پوستې طالبانو تېره اونۍ په څو مساپر وړونکو موټرو ډزې کړې وې او د تلاشۍ په پلمه یې مېرمنې او نجونې ځورولې وې.
طالبانو لا د دغې برید په اړه څه نه دي ویلي.
افغانستان انټرنشنل - پښتو د یوې بې پرې رسنۍ په توګه د دغه برید پخلی نه کوي؛ خو په دې وروستیو کې د طالبانو د مخالفو جبهو له خوا پر طالبانو د بریدونو د پېښو خبرونه ورکول کیږي.
په قطر کې د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونوله خوا د رابلل شوې غونډې په درشل کې د بښنې نړۍوال سازمان مشر د افغانانو او په ځانګړې توګه د ښځو او نجونو د حقونو د خوندیتوب لپاره د اقداماتو د ترسره کولو غوښتنه کړې ده.
دیپروسا موچینا ویلي: "د دوحې غونډه د ټولو افغانانو او په تېره بیا د ښځو او نجونو د حقونو د خوندیتوب لپاره د یوه متحد او ګډ اقدام د ترسره کولو یو مهم فرصت دی. د معافیت فرهنګ چې د طالبانو روانې بشري سرغړونې یې ممکنې کړي باید په سمدستي توګه پای ته ورسیږي."
دغه دوه ورځنۍ غونډه په نېږدې یو کال کې په قطر کې د افغانستان په اړه دویمه جوړېدونکې ناسته ده، سره له دې چې لومړنۍ ناستې ته طالبان نه وو وربلل شوي؛ خو د دې ناستې اجڼډا تر ډېره د طالبانو په مشرۍ د افغانستان له اوسنۍ ادارې سره پر نړۍوالو اړیکو راټوله ده.
د بښنې نړۍوال سازمان مشر وايي: "طالبانو د افغانستان د حاکمانو په توګه، د نړۍوالو قوانینو په اړه د دغه هېواد مکلفیتونه له پامه غورځولي او په هېواد کې يې د بيان ازادي، د سوله ییزو غونډو حق او عدالت ته لاسرسی سخت محدود کړی دی."
هغه د ښځو او نجونو په وړاندې د طالبانو زیاتېدونکي توپیري چلند غندلي او اندېښنه یې ښودلې، چې طالبان غواړي چې د مېرمنو او نجونو حضور په عام ژوند کې له منځه یوسي.
هغه زیاته کړې:"د ښځو او نجونو د حقونو په اړه د طالبانو توپیریز محدودیتونه، چې ښکاره موخه یې په عام ژوند کې د ښځو د حضور ختمول دي، په وروستیو میاشتو کې ډېر شوي دي."
ښاغلي موچينا زیاته کړې: "نړۍواله ټولنه په افغانستان کې د بشري حقونو وضعيت ته په کتو نه شي کولی، چې د معمول په توګه افغانستان سره خپلو اړیکو ته دوام ورکړي."
نوموړی وايي: "په دوحه کې د ملګرو ملتونو سرمنشي، د ملګرو ملتونو لوړ پوړي چارواکي او ټول ځانګړي استازي چې په دې ناسته کې له سیمې او نورو هېوادونو څخه ګډون کوي باید ټینګار وکړي، چې طالبان سمدستي ټول هغه بندیزونه لرې کړي، چې د ښځو او نجونو حقونه محدودوي او ټول هغه کسان خوشې کړي چې دوی په خپل سر نیولي او بندي کړي یې دي."
د بښنې نړۍوال سازمان د نهو نورو سازمانونو په ګډون، د فېبرورۍ په اوومه نېټه د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوترش ته یو لیک استولی و او له هغه څخه یې غوښتي وو، چې د دوحې په غونډه کې د ښځو د بشري حقونو د مدافعانو په ګډون د افغان مدني ټولنې فعال ګډون یقیني کړي. په ټولو بحثونو کې د ښځو د حقونو پر مرکزي موضوع تمرکز وکړئ.
د طالبانو ډلې د واک د تر لاسه کولو راهیسې د مېرمنو د حقونو په اړه د خپلو کړو ژمنو خلاف، په ښځو او نجونو باندې محدودیتونه لګولي دي.
طالبانو ښځې او نجونې د کار کولو له حقه محرومې کړي او له شپږم ټولګي پورته یې زده کړو ته نه پرېږدي، دغې چارې د نړۍوالې ټولنې او د بشري حقونو د سازمانونو تر منځ لویې اندېښنې راپورته کړي دي.
په فراه کې د شېخ ابو نصر فراهي بندر د طالبانو د کمېسارۍ مسوولين وايي، چې له ایران سره يې اړيکې ښې دي او تر دې مهاله یو میليون او ۶۰۰ سوه زره ټنه بېلابېل مواد هېواد ته وارد شوي دي. د دې بندر اداري مرستیال وايي، چې له افغانستانه څخه هم ایران ته ۳۸۰ ټنه بېلابيل توکې صادر شوي دي.
د فراه د شیخ ابونصر فراهي بندر د طالبانو د کمېسارۍ اداري مرستیال محمد عالم افګار د یکشنبې په ورځ په يوه ويډيويي مرکه کې ويلي، چې د ایران هېواد سره يې پر پوله د سوداګرۍ او تګ راتګ په برخه کې اړېکې ښې دي.
نوموړي زياتوي، چې له ایران څخه يې په زيات شمېر د سون توکي، خوراکي او غيري خوراکي موادو په برخه کې د صادراتو او وارداتو کچه هم لوړه شوې.
د هغه په خبره: « پر بندر د تګ راتګ او ترانزيټ پر دروازو ۱ ميلیون ۶ سوه زره ټنه مواد له ایران څخه راغلي دي، له افغانستان څخه هم ۳۸۰ ټنه مواد صادر شوي دي.»
افګار دا ونه ويل، چې د صادراتو او وارداتو دغه شمېر په څومره وخت کې لوړ شوی دی.
د نوموړي په خبره، چې د ایران پولې ته نږدې شاوخوا ۴ نيم زره کسان په کار بوخت دي.
افګار وايي؛ د صادراتو پر مهال يې يو شمېر کسان هم د لرغونو اثارو د قاچاق په تور نيولي او په جدي توګه د قاچاق مخه نيسي.
نوموړي په دې اړه نور جزیيات نه دي ورکړي.
طالبان وايي؛ د ایران سره تر ټولو مصروفه او د ګڼې ګونې لومړۍ دروازه په هرات، دویمه په نيمروز ولایت هم لري، چې په زیات شمېر کسان تګ راتګ او کاروبار پرې کوي.
په افغانستان کې واک ته د طالبانو په رسېدو د ایران او طالبانو اړيکې اوس مهال تر بل هر وخت مناسبي ښکاري، ځکه په ډېرو سياسي، فرهنګي او سوداګريزو ناستو کې دواړه يو بل ته بلنې ورکوي.