سمیع سادات: طالبانو د القاعدې ډلې ۸۰۰ قوماندانانو ته پناه ورکړې ده

خو د کډوالو وزارت چارواکو دا نه دي ويلي چې دغه یونیم میلیون افغانان له کومو هيوادونو افغانستان ته راستانه شوي.

د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت ویاند عبدالمطلب حقاني نن یک شنبه د (کب ۲۷مه) د طالبانو تر واک لاندې له ملي ټلویزیون سره په مرکه کې ويلي چې له دغو شمېر کډوالو سره تر ثبتېدو وروسته مرستې شوې او بیا خپلو سیمو ته استول شوي.

یاد وزارت وايي، د ټولو ولایتونو د کډوالو ریاستونو ته یې د دغو کډوالو د سمې لارښوونې سپارښتنې کړې دي چې له یادو کډوالو سره همکاري وکړي.

د کډوالو وزارت وايي، چې دا مهال اووه میلیونه افغان کډوال په ګاونډیو او نورو لوېدیځو هيوادونو کې کډوال دي چې له دغه شمېر څخه درې میلیونه په پاکستان، درې ميلیونه په ایران او یو میلیون یې په اروپايي هیوادونو کې ژوند کوي، خو دغه شمېرې د کډوالو نړېوال سازمان له لوري نه دي کره شوې.

همدارنګه د دغه وزارت ویاند وايي، چې په کور دننه هم درې میلیونه کډوال ورسره ثبت شوي چې ۱۱ زره یې بېرته خپلو سیمو ته لیږدول شوي.

په دې وروستیو کې پاکستاني رسنیو راپور ورکړی، چې د ۲۰۲۴ کال د مارچ تر ۱۲مې نېټې له پاکستانه د ټولو ستنو شویو بې اسناده افغانانو شمېر تر ۵۱۳ زرو او ۵۰۶ ته لوړ شو او په وینا یې د ستنېدو دغه لړۍ لاهم روانه ده.

د دې تر څنګ د راپورونو له مخې له ایران څخه هم په منځنۍ کچه د ورځې ۱۵۰۰ افغان کډوال په زور او خپله خوښه افغانستان ته ستنیږي.

افغان خبریالان وايي، سره له دې چې هر کال له دې ورځې نمانځنه کېده، خو په ۱۳۹۷ کال کې د مخکني ولسمشر اشرف غني په مشرۍ د حکومت کابینې له دغې ورځې سره موافقت وکړ او د هېواد د ملي مناسبت په توګه ومنل شوه.

که څه هم د مې درېیمه نیټه د مطبوعاتو د ازادۍ د نړیوالې ورځې په توګه هر کال د افغانستان په ګډون په بېلابېلو هېوادونو کې لمانځل کیږي، خو د کب ۲۷مه بیا په افغانستان کې د خبریالانو د ملي ورځې په نوم نومول شوې ده.

د طالبانو حکومت هم د کب ۲۷مه د خبریالانو د ملي ورځې په توګه مني خود پخوا غوندې نه نمانخل کیږي.

په افغانستان کې یو شمېر خبریالان وايي، په تېرو کلونو کې په بیلابیلو دولتي او نادولتي ادارو کې د دې ورځې د لمانځنې ترڅنګ د هغوی ستونزې او کاري محدودیتونه هم ارزول کېدل، خو پر افغانستان د طالبانو له واکمنۍ وروسته سره له دې چې د خبریالانو د ستونزو د اورېدو کومه اداره نشته د دوی پروړاندې ناوړه او له تاوتریخوالي ډک چلند هم زیات شوی دی.

له تېرو دوه نیمو کلونو راهیسې لسګونه خبریالان د طالبانو له خوا نیول شوي، شکنجه شوي او ځینې خبریالان تراوسه پورې هم د طالبانو په بندخونو کې دي.

سره له دې چې د جمهوریت په څه باندې شل کلنه دوره کې هم د خبریالانو پروړاندې جدي امنیتي ګواښونه ول چې سلګونو خبریالانو ته د جګړو او د ځانمرګو بریدونو له امله مرګژوبله اوښتې وه، خو خبریالان وايي، په هغه وخت کې له ټولو ناخوالو سره سره دولت او د خبریالانو ملاتړو سازمانونو په پراخه توګه د خبریالانو له حقونو دفاع کوله.

پر افغانستان د طالبانو له بیا واکمنېدو مخکې په ټول هېواد کابو ۴۹۰ ټلویزیوني شبکو، راډيوګانو او چاپي ورځپاڼو فعالیتونه درلودل، چې له دغه شمېر څخه ۱۴۷ ټلوېزیونونه، ۳۰۷ راډیوګانې او ۳۶ چاپي ورځپاڼې وې.

د جمهوریت له پرځېدو او واک ته د طالبانو له رسېدو سره د ۷۴ ټلوېزیونونو، ۱۱۹ راډیوګانو او ۳۲ ورځپاڼو فعالیتونه بند شول.

د افغانستان د خبریالانو د ملاتړ سازمان د معلوماتو له مخې، د جمهوري ریاست پر مهال په ټولییزه توګه ۱۱۸۵۸ خبریالان او د رسنیو کارکونکي وو، چې ۵۲۴۰ تنه یې ښځینه خبریالانې وې؛ خو اوس په ټوله کې په افغانستان کې له ۱۰۰۰ څخه کمې ښځینه خبریالانې کار کوي.

د دغه سازمان په خبره، اوسمهال د هېواد په ۱۹ ولایتونو کې هیڅ خبریاله یا ښځینه کارکوونکې کار نه کوي.

د خبریالانو له ملي ورځې څخه په داسې حال کې نمانځنه کیږي، چې د خبریالانو پروړاندې کاري محدودیتونه زیات شوي، د دې ترڅنګ وزګارتیا، ګواښونه، ناسم اقتصادي وضعیت او په درېیمو هېوادونو کې د خبریالانو اوږدمهاله پاتې کېدل له هغو لسګونو نورو ستونزو څخه دي، چې افغان خبریالان ورسره لاس او ګرېوان دي.

د هلمند لپاره د طالبانو د والي ویاند محمد قاسم ریاض رسنیو ته په استول شوي پیغام کې د پیښې پخلی کړی او ویلي دي چې په دغه پېښه کې ۲۲ تنه مړه شوي او ۱۱ نور ټپیان دي.

هغه وايي، دغه ټرافیکي پېښه د هلمند ګرشک ولسوالۍ په یخچال سیمه کې د یوه مساپر وړونکي ۵۸۰ ډوله بس، د تیلو یوه ټانکر او موټرسایکل د ټکر له امله شوې چې په اړه یې پلټنې روانې دي.

ریاض وايي، د دغې پیښې ټپیان یې د ګرشک ولسوالۍ یوه ځايي روغتون ته لیږدولي او تر هغه وروسته به یې د لشکرګاه ایمرجنسي روغتون ته ولیږدوي.

لس ورځې وړاندې هم د کابل ـ کندهار په لویه لاره د غزني د اندړو ولسوالۍ په ناني کلي کې د يوې ټرافیکي پېښې له امله ۳۸تنو ته مرګ ژوبله اوښتې وه.

د کابل ـ کندهار په لویه لاره د موټرو بې حده ګړندی تګ، د چلوونکو بې احتیاطي او د ټرافیکي قوانینو نه مراعتول تل د ټرافیکي پېښو د کېدو لامل کېږي.

د ترکیې پولیسو د شنبې په ورځ (د کب ۲۶مه) ویلي، چې په نیول شویو کسانو کې د افغانانو په ګډون سوري او فلسطیني وګړي شامل دي.
د ترکیې پولیسو ویلي، چې درې قاچاق وړونکي یې هم نیولي دي.
اخوا د ترکي رسنيو د راپورونو له مخې، د پناه غوښتونکو او قاچاق وړونکو د پېژندلو او نيولو عمليات د ترکيې په ساکاريا او نورو ښارونو کې چټک شوي دي.
ترکي چارواکي وايي، په ټوله ترکیه کې د پناه غوښتونکو د ناقانونه ننوتلو او وتلو د مخنیوي عملیات لا هم روان دي.
ترکیې د روان کال له پیله تر اوسه څه باندې څلور زره افغان کډوال په بېلابېلو ښارونو کې نیولي او بېرته یې افغانستان ته ستانه کړي دي.
ترکیې د دغه هېواد په ۳۰ ښارونو کې د بې اسناده کډوالو د موندلو په موخه ګرځنده ګزمې زیاتې کړې دي.

تر دې مخکې د ترکیې د کورنیو چارو وزیر ویلي و، چې د تېر کال له جولای میاشتې راهیسې یې یوازې په استانبول ښار کې ۵۶ زره ۶۲۰ تنه «ناقانونه پناه غوښتونکي نیولي او د اېستلو مرکزونو ته یې استولي دي»

پر افغانستان د طالبانو له واکمنۍ وروسته زرګونه افغانان اروپا ته د رسېدو په هیله له ایران څخه ترکیې ته ننوځي چې د لارو په اوږدو کې ډېر شمېر هغه یې وژل کیږي او یا هم تري تم دي.

دغه ځوانان هغو ماشومانو ته په وړيا ډول انځورونه هم چاپوي چې په ښوونځي کې د شامېليدو پرمهال ورته اړتيا وي.

د دغې ډلې مشر نقيب الله ځلاند وايي تردې دمه يې زرګونو هغو ماشومانو ته په وړيا ډول انځورونه چاپ کړي، چې ښوونځي ته شاملیږي.

ښاغلي ځلاند له افغانستان انټرنشنل پښتو څانګې سره د خبرو پر مهال وويل چې دغه هڅه یې په دې موخه پیل کړې چېنوی نسل زده‌کړو ته وهڅوي.

هغه وايي: «د خوست په مرکز او ټولو ولسواليو کې مو دغه کمپاين روان کړی چې سږ کال مو د یوې اوونۍ په موده کې د څلورو زرو شاوخوا ماشومانو ته د ښوونځي لپاره عکسونه چاپ کړي دي، کمپیوټر، پرنټر او تخنیکي ډله راسره ده ځای پر ځای ماشومانو ته عکسونه چاپ کوو.»

ښاغلی ځلاند وايي، تېر کال یې د دغه کمپاین له لارې ۱۰ زره زده‌کوونکو ته په ښوونځیو کې د شاملېدو په موخه وړیا انځورو چاپ کړي وو.

په خوست کې دغو رضاکاره ځوانانو ښوونځیو ته د ماشومانو د هڅونې کمپاین داسې مهال روان ساتلی چې په افغانستان کې واک ته د طالبانو تر رسېدو وروسته څه باندې دوه نیم کاله کیږي چې دغې ډلې تر شپږم ټولګي پورته د نجونو پر زده‌کړو او ورسره نجونو او ښځو پر لوړو زده‌کړو بندیز لګولی.

په افغانستان کې په لرې پرتو کلیو او بانډو کې د نوي تعلیمي کال له را رسیدو سره په ډیرو سیمو کې لا هم ښوونځي ودانۍ نه لري او هلته ماشومان له زده‌کړو بې برخې پاتې دي.

د شنونکو باور دادی چې طالبانو په دې وروستیو کې د ښوونځيو پر ځای دیني مدرسو ته ډیر پام اړولی او دا مهال په زرګونو مدرسې په بیلابېلو ولایتونو کې فعالې دي چې په ډیرو هغو کې د دیني زده‌کړو تر څنګ ماشومانو ته نظامي زده‌کړې ورکول کیږي.