د افغانستان د ملي مقاومت جبهې په خپلې اېکس پاڼه لیکلي، چې د دې جبهې ځواکونو د چهارشنبې ماښام (د وري ۸مه) شاوخوا ۸ بجې د کابل ښار د دویمې امنیتي حوزې اړوند دهن باغ په سیمه کې د طالبانو په یوې پوسته برید کړی، چې په پایله کې یې ۳ طالبان ووژل شول او ۲ نور ټپیان شول.
د افغانستان د ملي مقاومت جبهه وایي، چې په دغو عملياتو کې د ملي مقاومت جبهې ځواکونو ته زیان نه دی اوښتی.
د افغانستان ملي مقاومت جبهې تېره ورځ د طالبانو درې غړي په کابل او غور او تېره چهارشنبه یې د کابل ښار د نهمې امنیتي حوزې اړوند دسپیچري په سیمه کې د طالبانو په یوه امنیتي پوسته برید وکړ، چې ۲ تنه طالبان یې ووژل او دوه تنه نور یې ټپیان کړل.
د افغانستان ملي مقاومت جبهې تر دې مخکې هم څو ځلي په بېلابېلو سیمو کې پر طالبانو بریدونه کړي او دې ډلې ته یې مرګ ژوبله اړولې ده.
په کابل کې د پاکستان د سفارت شارژدافیر عبیدالرحمان نظاماني وايي، چې په کابل کې پاکستاني پلاوي له طالب چارواکو سره د ګډو ګټو د خوندیتوب او دوه اړخیزه سوداګرۍ د اسانتیا په اړه هوکړه کړې ده.
دغه پلاوی دوه ورځې وړاندې د پاکستان د سوداګرۍ وزارت د مرستیال محمد خرم اغا په مشرۍ کابل ته راغلی و.
په کابل کې د پاکستان د سفارت شارژدافیر د چهارشنبې په ورځ «د وري ۸مه» په یوه ویډیويي پیغام کې وویل، چې افغانستان ته د پاکستاني پلاوي سفر بریالی و.
ښاغلي نظاماني دغه سفر له افغانستان سره د دوه اړخیزه سوداګرۍ او ترانزیت په برخو کې د قوي اړیکو د رامنځته کولو لپاره د پاکستان د هڅو یوه برخه وبلله.
هغه وویل:"دواړو خواو موافقه وکړه، چې د ګډو ګټو لپاره به په ګډه کار کوي."
افغانستان او پاکستان په یو شمېر برخو کې د دوه اړخیزې سوداګرۍ او ترانزیت د اسانتیاو په برابرولو موافقه وکړه.
د پاکستان د سوداګرۍ وزارت د مرستیال په مشرۍ د پاکستان پلاوی د دوشنبې په ورځ د وري په شپږمه کابل ته ولاړ او بله ورځ یې د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت له سرپرست امیرخان موتقي سره وکتل.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د ویاند مرستیال ضیا احمد د ایکس چینل پر خپله پاڼه لیکلي، چې دوی د سې شنبې په ورځ په لیدنه کې د سوداګرۍ، ټرانزیټي او اقتصادي اړیکو پر پیاوړتیا خبرې وکړې.
د هغه په وينا؛ ښاغلي متقي د پاکستان د سوداګرۍ وزارت له مرستيال سره په ليدنه کې د ترانزيټي ستونزو او د هغوى د حل په اړه "تفصيلي" څرګندونې وکړې.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت ویاند زیاته کړه چې خرم اغا ژمنه کړې، چې د ټرانزیټي ستونزو د هواري لپاره به ژر تر ژره یوه حل لاره ومومي.
دغه پاکستاني پلاوی د افغانستان په دوو ختیځو ولایتونو د پاکستان د هوايي بریدونو او د دواړو لورو ترمنځ د اړیکو د ترینګلتیا وروسته د طالبانو په بلنه کابل ته سفر کړی دی.
ایراني رسنیو په ایراني بازار کې د افغانیو د ارزښت لوړېدو ته په اشارې سره لیکلي، که چا په ۱۴۰۲ کال کې خپله سرمایه په افغانیو بدله کړې؛ نو اوس به یې ۴۱ سلنه ګټه ترې کړې وي.
د دغو رسنیو د معلوماتو له مخې؛ د تېر کال په لومړیو کې یوه افغانۍ ۵۸۵۰ ریاله او اوس ۸۴۴۰ ریاله ده.
ایران عصر لیکلي، چې په تېره یوه میاشت کې د ایران په بازارونو کې د افغانیو بيې د امریکايي ډالرو په پرتله نوري هم لوړ شوي دي.
د کب میاشتې په لومړيو کې افغانۍ ۷۶۴۰ ریاله او اوس ۶ سلنه ګرانه شوې، په داسې حال کې چې په همدې موده کې د ایراني ریال پر وړاندې د ډالر ارزښت ۵،۹ سلنه لوړ شوی دی.
په ایران کې اقتصادي رسنیو لیکلي، چې که یو کس د تېر کال په پیل کې د خپلې پانګې یوه برخه په افغانیو بدله کړې وی، د ریال معادل ارزښت به ۴۱ سلنه لوړ شوی وی.
د طالبانو تر واک لاندې مرکزي بانک وايي، چې په ۱۴۰۲ کال کې د افغانستان ملي اسعار د بهرنیو اسعارو پر وړاندې ۱۷ سلنه وده کړې ده.
د طالبانو ریاست الوزرا د سیاسي مرستیال دفتر د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره د ناروې د سفیر له قوله لیکلي، چې دغه هېواد د دې ډلې د مخالفانو ملاتړ نه کوي. په خبرپاڼه کې همداراز د پاول کلومن له قوله راغلي، چې په افغانستان کې داعش ډله ځپل شوې ده او خپل ځواک یې له لاسه ورکړی دی.
په افغانستان کې د داعش ډلې حضور او د سیمې پر هېوادونو له افغانستانه د ځینو بریدونو تنظیمول هغه څه دي، چې د سیمې او نړۍ اندېښنې یې راپارولې دي.
تر دې مخکې د ملګرو ملتونو امنیت شورا په یوه راپور کې په افغانستان کې د داعش حضور د سیمې لپاره ستر ګواښ بللی و.
د طالبانو د ریاست الوزرا سیاسي مرستیال د ناروې له سفير سره په کتنه کې وویل، د افغانستان اوسنی امنیت تر هغه وخت ښه دی چې ناټو او امریکا دلته حضور درلود.
مولوي عبدالکبیر نن له پاول کلومن بیکین سره په کتنه کې زیاته کړه، چې د نورو هېوادونو امنیتي پېښې په طالبانو پورې تړاو نه لري او هر هېواد دې خپل امنیت پخپله وساتي.
له دې سره، د طالبانو د ریاست الوزرا سیاسي مرستیال په افغانستان کې د ښځو کار کولو ته په اشارې سره وویل، چې اوسمهال په دولتي او خصوصي ادارو کې زرګونه ښځې په کار کولو بوختې دي.
نوموړي دا څرګندونې په داسې حال کې وکړې، چې له تېرو دوه نیمو کلونو راهیسې طالبانو د ښځو پر زده کړو له بندیزونو سربېره د ښځو په کار کولو هم بندیزونه لګولي.
د یادلو ده، چې د ناروې سفیر په کندهار ولایت کې وروستۍ پېښه هم وغندله.
نوموړي له مولوي کبیر سره په کتنه کې له پاکستانه د افغان کډوالو اېستل د اندېښنې وړ وباله او د کابل او اسلام اباد ترمنځ یې د اړیکو پر ښه کېدو ټينګار وکړ.
د داعش خراسان ۲۹ کلن مشر ثناالله غفاري، دغه ډله د داعش په یوه تر ټولو وېروونکې ځانګه بدله کړه. د ۲۰۲۱ میلادي کال د کابل پر هوايي ډګر د داعش له وژونکي برید مخکې د غفاري په اړه لږ معلومات موجود و. په هغه برید کې ۱۷۰ملکي افغانان او ۱۳امریکايي پوځیان ووژل شول.
خو د داعش خراسان بحث وروسته له هغې نور هم تود شو چې د جمعې په ورځ مسکو ته څېرمه د کنسرت په یوه لوی تالار کې وژونکې ډزې وشوې چې لږ تر لږه ۱۳۹تنه پکې ووژل شول.
د امریکا استخباراتي سرچینو تایید کړې چې د دغه برید مسوول د داعش خراسان څانګه ده.
که څه هم د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین د مسکو برید د اسلامپالو کار بللی، خو ویلي یې دي چې غواړي پوه شي چې د برید امر چا صادرکړی.
هغه په غیر مستقیم ډول اوکراین او د هغه لویدیځ ملاتړي په دې برید کې ښکیل وبلل.
غفاري څوک دی؟
د افغان او پاکستاني طالبانو تر منځ دوو سرچینو رویټرز ته ویلي چې په لومړي ځل د تېر جون په میاشت کې راپور ورکړل شوی و چې غفاري په افغانستان کې وژل شوی دی.
خو وروسته معلومه شوه چې ټپي دی او له پولې پاکستان ته تښتېدلی او ګومان کېږي چې د بلوچستان په سرحدي سیمه کې اوسېږي.
د رویټرز د راپور له مخې ثناالله غفاري په ۲۰۲۰کې د داعش خراسان مشري په غاړه واخیسته.
سرچینو ویلي، چې د هغه د رهبرۍ پر مهال دغې ډلې ته د استخدام لپاره له درنو بریدونو کار اخستی او غواړي په منځنۍ اسیا کې د پښتنو پر ځای تاجک او ازبکان جذب کړي.
کله چې د امریکا د بهرنیو چارو وزارت د شهاب المهاجر په نوم د غفاري د داسې معلوماتو لپاره انعام اعلان کړ چې د هغه د نیولو لامل شي، هغه یې یو تجربه لرونکی پوځي رهبر یاد کړی و چې د کابل په هوایي ډګر کې یې د خراسان په نوم د داعش ځانمرګی برید پلان کړ.
دغه وزارت عصمت الله خالوزی چې په ترکیه کې یې د پیسو د لیږد غیر رسمي شبکه چلوله، د دې ډلې د "نړیوال مالي تسهیلوونکي" په توګه پیژندلی دی.
د ملګرو ملتونو امنیت شورا د ۲۰۲۳کال په جولای میاشت کې وویل چې داعش په افغانستان کې د خپلو کورنیو د غړو په ګډون له څلورو تر شپږ زرو پورې وسلوال لري.
له عراق او سوریې څخه افغانستان ته د بهرنیو وسلوالو کډوالي
یوه جګپوړي عراقي امنیتي چارواکي د نوم نه ښودلو په شرط رویټرز ته ویلي، ډېری بهرني وسلوال له عراق او سوریې تښتېدلي او افغانستان او پاکستان ته راغلي چې داعش خراسان سره یوځای شي.
ده وويل چې په چريکي جګړو کې د دغو وسلوالو تخصص هغه پانګه ده چې په افغانستان، ايران او ترکيې کې د بريدونو د ترسره کولو لپاره د دغې ډلې توان زيات کړی دی.
دغه چارواکي ویلي چې په تېرو دوو کلونو کې په عراق کې د داعش د لسګونو جګپوړو وسلوالو د نیول کېدو د معلوماتو پر بنسټ، داعش د جهادي وسلوالو د یوې سیمه ییزې شبکې په جوړولو کار کوي چې له افغانستانه بهر بریدونه وکړي.
د یو عراقي چارواکي په وینا چې په عراق او ګاونډیو هېوادونو کې د داعش فعالیتونه څاري، د داعش دوه لوړ پوړي مشران چې په دسمبر کې په ترکیه کې نیول شوي او بغداد ته سپارل شوي عراقي استخباراتو ته یې ویلي چې دوی په ترکیه کې د داعش د دوو تاجک غړو له لارې د مالي لوژستیک ملاتړ لپاره له غفاري سره اړیکه نیولې ده.
د طالبانو یوه استخباراتي چارواکي له رویټرز سره په مرکه کې ادعا کړې چې د داعش ۹۰سلنه کسان اوس پښتانه نه دي.
د داعش یو پخوانی جګپوړی مشر مولوي حبیب الرحمن، چې طالبانو ته تسلیم شوی، د نومبر په میاشت کې المرصادته وویل چې د داعش خراسان دې ډلې د تاجکستان اتباع جذب کړي دي.
د حبیب الرحمن په وینا، تاجک وسلوال په دې باور دي چې د تاجکستان حکومت له «کفارو» جوړ دی او داعش خراسان غواړي چې د دغه هېواد مسلمان خلک وژغوري.
د ملګرو ملتونو یو راپور چې د ۲۰۲۴په جنورۍ کې خپور شو دا څرګندوي چې د داعش خراسان د بهرنیو وسلوالو د استخدامولو او د طالبانو د منحل شويو غړو د استخدام لپاره خپلې هڅې زیاتې کړي، په ځانګړې توګه په تاجکانو یې تمرکز ډېر دی.
له افغانستان څخه بهر د داعش عملیات
د مسکو له برید یوه ورځ مخکې د امریکا د پوځ یوه جګپوړي چارواکي د ولسي جرګې د وسله والو خدماتو کمېټې ته ویلي و چې په افغانستان کې د داعش خراسان د ځپلو لپاره د طالبانو هڅې کافي نه دي.
د منځني ختیځ او افریقا لپاره د امریکا د مرکزي قوماندې یا سنتکام قوماندان جنرال مایکل کوریلا وايي، طالبانو د داعش یو شمېر جګپوړي مشران په نښه کړي، خو دوی دا وړتیا او اراده نه لري چې په دې برخه کې فشار ته دوام ورکړي.
هغه وویل دې کار داعش خراسان ته دا فرصت ورکړی چې خپلې شبکې بیا جوړې کړي.
جنرال کوریلا روانه میاشت د مشرانو جرګې د کمیټې په استماعیه غونډه کې وویل: "داعش خراسان له شپږو میاشتو څخه په کمه موده کې له افغانستان څخه بهر د امریکا او لویدیځو ګټو پر وړاندې له کوم خبرداری پرته خپل توان او اراده ساتلې ده."
په کابل کې د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد ویلي، د داعش خراسان ډله د طالبانو له خوا ځپل شوې اوډېره کمزورې شوې او کله نا کله پر ملکي وګړو بریدونه کوي.
هغه په افغانستان کې د داعش شتون رد کړ، خو ویې ویل، د اوسیدو ځای یې نا معلومه دی.
ملګرو ملتونو د جنورۍ په میاشت کې، په یوه راپور کې ویلي چې په افغانستان کې د داعش په بریدونو کې کموالی شاید د دې ډلې د مشر په ستراتیژۍ کې بدلون او همدارنګه د طالبانو له خوا د ترهګرۍ ضد هڅې وي.
د تېر کال په جولای او ډسمبر میاشت کې چارواکو په یو شمېر اروپایی هېوادونو کې د تروریستي بریدونو د پلانولو په تور ګڼ شمېر کسان د داعش خراسان ډلې د غړیتوب په تور ونیول.
د تروریزم سره د مبارزې د ملي مرکز رییس کریستین ابیزید د نومبر په میاشت کې د ولسي جرګې یوې کمیټې ته وویل چې داعش خراسان تر اوسه په اروپا کې د بریدونو لپاره "بې تجربه اجنټان" کاروي.
ګلوب انډ مېل ورځپاڼې په یوه مقاله کې په سیمه کې د داعش خراسان څانګې د بریدونو پراخېدو ته په اشارې لیکلي دي، چې پر افغانستان د طالبانو بیا واکمني د داعش د بیا ژوندي کیدو لامل شوې ده.
د شمېرو له مخې دغې ډلې له تېر کال راهیسې د سیمې په هېوادونو کې تر ۱۹۰ ډېر بریدونه کړي دي.
ګلوب انډ مېل ورځپاڼې پرون په یوه مقاله کې ویلي، چې په سیمه کې د داعش خراسان څانګې د بریدونو زياتېدل په افغانستان کې د طالبانو د واک او د ترهګرو ډلو لپاره د فعالیتونو د زمینې برابرول دي.
په مسکو کې د داعش خراسان څانګې وژونکی برید چې ۱۳۹ کسان په کې ووژل شول، د دغې ډلې د فعالیتونو د پراخېدو په اړه نړیوال غبرګونونه او اندېښنې را پارولې.
تر دې مخکې د ملګرو ملتونو امنیت شورا په یوه راپور کې په افغانستان کې د داعش حضور د سیمې لپاره «لوی ګواښ» بللی و.
د ټولیز امنیتي تړونون سازمان د ګډو ځواکونو مشر اندري رسردیوکوف هم خبرداری ورکړی، چې د افغانستان په شمال کې د ترهګرو په اډو کې د داعش د حضور زیاتوالی د منځنۍ اسیا د ثبات لپاره اصلي ګواښ دی.
د ملګرو ملتونو د بندیزونو د څارنې او تحلیلي ملاتړ ډلې له دې مخکې د سیمې په لویو ښارونو کې ۱۹۰ بریدونه یاد کړي وو چې له تېر کال راهیسې د داعش خراسان څانګې کړي دي.
ګلوب انډ میل په دې مقاله کې لیکلي، چې طالبانو له یوې خوا ښځې له خپلو اساسي او لومړنيو حقونو بې برخې کړې او له بلې خوا یې د داعش د بیا را ژوندي کېدو لپاره زمینه برابره کړې ده.
د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د راپور له مخې، اټکل کېږي، چې په افغانستان کې له ۴ زر څخه تر ۶ زره پوري د داعش خراسان غړي وي.
د دې ورځپاڼې د ليکنې له مخي، په افغانستان کې د داعش د ځپلو له ادعا سره سره طالبانو د دغې ډلې په بيا راژوندي کولو کې مستقیمه مرسته کړې ده.
دا ځکه، چې د طالبانو واکمنېدو سره «زرګونه» داعش وسله وال د افغانستان له زندانونو خوشي شول او د ۲۰۲۱د اګسټ په مياشت کې د کابل په هوایی ډګر د برید په ګډون يې ډیری لوی نور بریدونه ترسره کړل.
په افغانستان کې د داعش د ترهګريزو فعالیتونو تنظیم، د وسله والو تحرک او د طالبانو په ګډون د داعش په لیکو کې د نویو کسانو ګمارل نور هغه څه دي، چې د ګلوب انډ میل ورځپاڼې ورته اشاره کړې ده.
د دغې ورځپاڼې د ليکنې له مخي، له ځینو ترهګرو ډلو لکه القاعدې او پاکستاني طالبانو سره د طالبانو ایډیالوژیکه خواخوږي ښيي چې دغه ډله په سیمه کې د داعش په ګډون د نورو وسله والو ډلو د موجودیت له امله د رامنځته شویو ګواښونو پر وړاندې د عمل کولو لیوالتیا نه لري.
ګلوب انډ میل لیکي، چې په افغانستان کې له ترهګرو ډلو سره د مقابلې لپاره یو همغږي بین الدولتي چلند ته اړتیا ده.
دې ورځپاڼې ټینګار کړی، چې پر طالبانو باید فشار راوړل شي، چې په افغانستان کې له ټولو ترهګرو ډلو سره د مبارزې لپاره د دوحې په تړون کې پر خپلو ژمنو عمل وکړي.