ذبیح الله مجاهد: افغانستان کې دوه امریکايي وګړي له قانون په سرغړونې بندیان دي

د طالبانو کډوالو او راستېدونکو چارو وزارت نن د یکشنبې ورځ د (وري ۱۲مه) نېټه په اېکس پاڼه لیکلي چې د افغان کډوالو دغه ۱۵۲۱ کسان چې کورنۍ هم پکې وې د هرات اسلام کلا له لارې هېواد ته په زور او خپله خوښه راستانه کړل شوي دي.

دغه وزارت وړاندې وايي، راستانه شوي کډوال یې تر ثبتېدو وروسته د کډوالو عالي کمیشنرۍ او کډوالو نړېوال سازمان ته د مرستو ترلاسه کولو په موخه ور پیژندلي دي.

یاد وزارت وايي، په دغو راستنو شويو افغان کډوالو کې ۳۴ تنه بې سرپرسته ماشومان هم دي چې په هرات کې د وارچایلډ موسسې ته د دوی د کورنیو تر موندولو پورې ورسپارل شوي دي.

د طالبانو حکومت په سر کې ژمنې کړې وې چې له ګاونډیو هیوادونو ورتلوونکو کډوالو سره د مرستو تر څنګ به دوی ته د اوسېدو لپاره ځمکې ویشي خو اوس ډیری هغه کډوال چې افغانستان ته تللي وايي، چې لا یې برخلیک نه دی معلوم او ځمکې یې نه دي ترلاسه کړې.

د طالبانو د کډوالو او راستنېدونکو چارو وزارت وايي، په ۱۴۰۲ کال کې له ګاونډیو هیوادونو څخه افغانستان ته یونیم ميلیون کډوال راستانه شوي دي.

په دې وروستیو کې پاکستاني رسنیو راپور ورکړی، چې د ۲۰۲۴ کال د مارچ تر ۱۲مې نېټې له پاکستانه د ټولو ستنو شویو بې اسناده افغانانو شمېر تر ۵۱۳ زرو او ۵۰۶ ته لوړ شو او په وینا یې د ستنېدو دغه لړۍ لاهم روانه ده.

د فارس خبري اژانس د راپور له مخې ښاغلي قمي وویل د ایران او افغانستان د اقتصادي ګټو یو له بل سره تړل او د زېربناوو سره نښلول به د دواړو هېوادونو د ګډو ګټو لپاره تر ټولو غوره کار وي.

د هغه په وينا، هر څومره چې په افغانستان کې اقتصادي وضعيت خراب شي، ايران ته د افغان کډوالو سيلاب به زيات شي او داعش به د نورو سرتېرو د ګومارلو لپاره له بېوزلۍ ناوړه ګټه پورته کړي.

نوموړي زیاته کړه: «دا شرایط نه د ایران او نه هم د طالبانو په خوښه دي، نو دواړه هېوادونه هڅه کوي چې لا زیاتې همکارۍ او اړیکې ولري.»

ښاغلي کاظمي قمي چې د ایران او افغانستان ترمنځ د اوبو د ډیپلوماسۍ په اړه غونډه کې خبرې کولې، ټینګار وکړ: «موږ باید د هېواد په ختیځ کې د اوبو د بحران په اړه بنسټیز فکر وکړو.»

د فارس خبري اژانس په وينا، په دې غونډه کې د پوهنتون استادانو د اوبو د مسالې په اړه د ايران او طالبانو د اړيکو په اړه خپلې نيوکې او د حل لارې چارې وړاندې کړې.

کاظمي قمي همداراز وویل: «موږ په افغانستان کې له ګڼو ننګونو سره مخامخ یو. موږ د داعش په ګډون له یو لړ ترهګریزو ستونزو سره مخامخ یو چې زموږ د هیواد په لوېدیځ کې د صهیونیستانو پلان دی. بله برخه د امریکا فساد دی؛ په حقیقت کې امریکایانو په افغانستان کې سخت ځواک وکاراوه او ناکام شول او نن نرم او نیمه سخت ځواک کاروي.»

دغه خبري اژانس د شنبې په ورځ د (وري ۱۱مه) په یوه راپور کې د ایران او طالبانو ترمنځ د تېر کال اړیکو ته کتنه کړې. مهر ویلي، چې د ابراهیم ریسي په مشرۍ د ۱۳م حکومت د تړلو ډیپلوماټیکو لارو او یا هم د طالبانو له رسمیت پېژندلو ور هاخوا دریمه لاره غوره کړه. د مهر په وینا، د ایران حکومت له طالبانو سره اړیکې په «سیخ او کوږ» ډول مخته وړي.

مهر خبری اژانس وایي د طالبانو په وړاندې د ایران کوږ سیاست یوه «منطقي سیاست بللی» او ویلي یې دي، ایران له یوې خوا د طالبانو حکومت په رسمیت نه دی پیژندلی خو له بلې خوا یې د دغې ډلې له رسمیت پیژندلو مخکې ترې «اقتصادي ګټې» وکړې. او د دې تر څنګ یې د سیاسي اړیکو پر ځای، له طالبانو سره خپلې اقتصادي اړیکې وساتلې.

د دغه راپور په یوه برخه کې تهران ته د ملا برادر د سفر یادونه شوې چې پکې طالبانو او ایران د اقتصادي همکاریو پنځه هوکړه لیکونه لاسلیک کړل.

مهر ټینګار کړی چې افغانستان د ایراني توکو د پېرلو ښه ځای دی او د ۱۴۰۲ کال په لومړیو اوو میاشتو کې افغانستان ته د دغه هېواد صادرات دوه میلیونه او ۳۲۶ زره ټنه وو. په دې موده کې د ايران د صادراتو ارزښت ٩٧٥ ميليونه ډالره و چې د وزن له لحاظه ٢٢ سلنه او د ارزښت له پلوه څلور سلنه زيات شوى دى.

خو په دې موده کې له افغانستان څخه ایران ته واردات شاوخوا ۱۶ میلیونه ډالره وو.

مهر خبري اژانس په دغه راپور کې د ایران او طالبانو ترمنځ د هلمند سیند د حقابې موضوع او سیاسي کړکیچ ته اشاره کړې او ویلي یې دي چې دغه موضوع په تېرو ۱۵۰ کلونو کې تل د کړکیچ سرچینه وه.

دغه خبري اژانس د ایران د بهرنیو چارو د وزارت د ویاند له خولې لیکلي چې د ایران حقابه څاري او طالبانو د افغانستان او ایران تر منځ د اوبو تړون منلی او دېته ژمن دي.

پاکستان دوه اوونۍ وړاندې د خوست او پکتیکا پر ځینو سیمو هوايي بریدونه کړي وو، او طالبانو ویلي وو، چې په هغو بریدونو کې د ماشومانو په ګډون نهه تنه وژل شوي.

د پښتون ژغورنې غورځنګ د پاکستان له لوري پر خوست او پکتیکا ولایتونو د وروستیو هوايي بریدونو په غبرګون کې د شنبې په ورځ د (وري ۱۱مه) د اتریش په پلازمېنه ویانا کې لاریون وکړ.

د دغه غورځنګ غړی عبدالله احسان وايي، په یاد لاریون کې د پښتون ژغورنې غورځنګ د پښتونخوا د غړو تر څنګ په اتریش کې مېشتو افغانانو هم ګډون کړی وو.

د پښتون ژغورنې غورځنګ غړي وايي، لاریون والو د پاکستان له لوري پر افغانستان د وروستیو بریدونو په ضد شعارونه ورکول، او له نړېوالو یې وغوښتل چې د پاکستان د پوځ له لوري دې پر پښتنو او افغانانو د ترسره شویو جنایتونو په وړاندې چوپه خوله نه پاتې کیږي.

پښتون ژغورنې غورځنګ ځو ورځې وړاندې د سویس په جنیوا کې هم د یو اعتراضي لاریون پر مهال د پاکستان له لوري پر خوست او پکتیکا ولایتونو وروستي هوايي بریدونه غندلي وو.

د طالبانو د ټولګټو چارو وزارت ویاند محمد اشرف حق شناس د یک شنبې په ورځ د (وري ۱۱مه) په خپله اېکس پاڼه لیکلي: «د سالنګونو لاره چې تېره شپه اووه بجې د واورې د زیات ورښت او توپان له امله تړل شوې وه، نن سهار نږدې درې بجې د مساپر وړونکو او باروړونکو موټرو پر مخ خلاصه شوه.»

د سالنګونو د ساتني ریاست یو مسول چې د یاد وزارت له لوري یې نوم نه دی ذکر شوی په یو ویډیويي کلیپ کې وايي، د واورې د زیات ورښت او توپان له امله یې په واوره کې له دوو سوو ډېر موټرونه ژغورلي دي.

دغه کس وايي: «تېره شپه اووه بجې د سالنګ په پل خاکي سیمه کې د واورې ډیر شدید توپان رامنځته شو چې له امله یې لاره وتړل شوه، د واورې د توپان په منځ کې شاوخوا ۲۵۰ موټرونه بند شوي وو، د سالنګونو د ساتنې د کارکوونکو له لوري وژغورل شول.»

د تولګټو چارو وزارت پر یاده لاره له تلوونکو مساپرو څخه غوښتنه کوي چې د سفر پر مهال د ځان ساتني په موخه ژمني توکي له ځان سره ولري.

دا په داسې حال کې ده چې له ژمي وړاندې طالبانو د سالنګونو لاره چې د افغانستان یو شمېر شمالي ولایتونو له پلازمېنه کابل او مرکزي ولايتونو سره نښلوي د وارو د زیات ورښت پرمهال د ویجاړو شویو سیمو د رغېدو اعلان کړی و، خو لاهم د افغانستان د شمالي ولایتونو دغه مهمه لاره د واورو د ورښت پر مهال د سفر لپاره امن نه ده.