د طالبانو د کانونو او پټروليم وزارت وايي، د افغانستان په بېلا-بېلو سېمو کې د ۲۰۰ کوچنيو او ۱۵ لويو کانونو د استخراج چارې روانې دي. د دې وزارت وياند همایون افغان وایي، دغه قرار دادونه تېر کال کورنيو او بهرنیو شرکتونو ته ورکول شوي دي.
ښاغلي افغان نن په د طالبانو په واک کې له ملي تلوېزون سره مرکه کې ويلي، چې د ۱۵ لويو کانونو قراردادوونه يې بهرنيو شرکتونه ته ورکړي، چې پکې « د اوسپني، ميسو، سرو زرو، سیمټو، تېلو، ګاز او يو شمېرو نور» پکې شامل دي.
همایون افغان زياتوي، چې د کوچنیو کانونو قرار دادونه کورنيو شرکتونه ورکول شوي، چې د انکشاف، استخراج او پروسيس په مرحلو کې يې چارې روانې دي.
نوموړي په قرارداد د ورکول شويو کانونو مالي لګښتونه ياد نه کړه.
پر افغانستان د طالبانو د واکمنېدو سره چې دا هېواد له اقتصادي انزوا سره مخ دی دې ډلې د خپلو اړتیاوو پوره کولو لپاره په ډېرو ولایتونو کې لسګونه کانونه کورنیو او بهرنیو شرکتونو ته په قرارداد ورکړي او د استخراج چارې یې روانې دي.
چین له هغو هیوادونو دی چې د افغانستان د کانونو د کیندونو ډیری تړونونه یې له طالبانو سره لاسلیک کړي دي.
ځینې کانپوهان بیا وایي چې تر ډېره دا کانونه بې قانونه او نامسلکي اېستل کېږي.
د طالبانو تر کنټرول لاندې د مالیې وزارت یوه لوړ پوړي چارواکي د نوم د نه ښودلو په شرط افغانستان انټرنشنل - پښتو ته ویلي، چې د درې نیمو میاشتو په تېرېدو لا هم د نوي کال بودیجه ترتیب او توشیح شوې نه ده.
دغه سرچینه وايي، چې د افغانستان د بودیجوي واحدونو مالي چارو ته په کتو او د مالي قوانینو پر بنسټ باید د نوي کال بودیجه د جدي په میاشت کې ترتیب او توشیح شي؛ خو لا هم دغه بودیجه نه ده ترتیب شوې.
یاده سرچینه زیاتوي، چې د ملي بودیجې اندازه او د وزارتونو ونډه هم تر اوسه نه ده معلومه.
تازه افغانستان انټرنشنل - پښتو د طالبانو تر کنټرول لاندې د مالیې وزارت یو مکتوب تر لاسه کړی، چې د دغه وزارت له خوا د طالبانو د مشر ملا هبت الله دفتر ته استول شوی دی.
په دغه وړاندیز لیک کې ویل شوي، چې بودیجه لا نه ده توشیح شوې او د دوی غواړي چې د ځانګړي تخصیص په بڼه د روانې حمل میاشتې د مامورینو معاشات حواله کړي.
په دغه وړاندیز لیک کې د ملا هبت الله حکم او لاسلیک هم ښکاري.
د مالیې وزارت سرچینې وویل، چې که څه هم د ملي بودیجې احتمالي خاکه د ملا هبت الله دفتر ته لېږل شوې وه؛ خو په مالیې وزارت کې د عوایدو نوي رییس ته د ملا هبت الله له خوا دنده سپارل شوې ده، چې بودیجه له سره ترتیب او له نوموړي سره یې شریکه کړي.
سرچینې زیاته کړه: " پخوانۍ خاکه له منځه تللې او د عوایدو رییس پرې له سره کار شروع کړی، د بودیجې ترتیب ځانګړی وخت غواړي حداقل یوه میاشت پرې لګي او وروسته توشیح او بیا د بودیجې انتقال دا درې څلور میاشتې نیسي".
د طالبانو د مالیې وزارت دغه چارواکی وايي، چې له همدې امله د ملا هبت الله دفتر ته په لېږل شوي وړاندیز کې د ځانګړي تخصیص موده نه ده روښانه شوې.
د یادونې وړ ده، چې د افغانستان پخواني جمهوري نظام د مالي قوانینو پر بنسټ د مالیې وزارت اړ و، چې له وزارتونو سره په تفاهم د راتلونکي نوي کال ملي بودیجه د جدي له میاشتې مخکې ترتیب او د کابینې مجلس ته د بحث لپاره وړاندې کړي او وروسته بیا د تایید لپاره ملي جرګې ته استول کېده او بیا د ولسمشر له خوا توشیح کېده؛ خو طالبان بیا د بودیجې اندازه نه اعلانوي او یوازې د ملا هبت الله دفتر دا صلاحیت لري، چې بودیجه تایید او رد کړي.
وروسته له هغې چې په افغانستان کې د طالبانو له خوا د نیول شویو امریکايي وګړو په اړه معلومات خپاره شول، د متحده ایالاتو د بهرنیو چارو وزارت ویاند یې په غبرګون کې ویلي، چې دوی په افغانستان کې د نیول شویو امریکايي وګړو د خوندیتوب په اړه اندېښمن دي.
د امریکا اینبيسي ټلویزیون د دغه هېواد د ملي امنیت د دوو چارواکو په حواله تېره جمعه ویلي وو، چې دوه امریکايي وګړي په افغانستان کې بندیان دي.
متیو میلر پرون «د وري ۱۳مه» په یوه خبري غونډه کې ویلي، سره له دې چې د دغو نیول شویو امریکايي وګړو په اړه تضمین موجود دی؛ خو دوی بیا هم خپلو وګړو ته اندېښمن دي.
نوموړي زیاته کړه، چې دوی د خپلو وګړو د خلاصون په موخه هڅې پیل کړې دي.
د امریکا د متحده ایالاتو د بهرنیو چارو وزارت له ویانده وپوښتل شول، چې د افغانستان پر اسمان بې پېلوټه الوتکې الوتنې کوي، ایا دا په امریکا پورې تړاو لري؟
نوموړي وویل: "نه نه زه اصلاً نه غواړم چې په دې اړه څه ووایم".
که څه هم ښاغلي میلر د بې پېلوټه الوتکو په اړه د تایید او رد نظر ور نه کړ؛ خو د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد بیا ویلي وو، چې دغه بې پېلوټه الوتکې د امریکا دي.
همدا راز نوموړي د طالبانو تر واک لاندې ملي ټلویزیون د یکشنبې په ورځ «د وري ۱۲مه» ویلي وو، هغه دوه امریکايي وګړي چې له دوی سره له تېر یونیم کال راهیسې بندیان دي، د دوی له قوانینو یې سرغړاوی کړی و.
افغانستان انټرنشنل ته رسېدلي معلومات ښيې، چې طالب چارواکو د تېر جمهوري دولت د یو شمېر مشرانو او چارواکو شخصي ملکیتونه ولکه کړي دي. زموږ د معلوماتو له مخې؛ طالب چارواکو د میررحمان رحماني، عطا محمد نور او یو شمېر نورو پخوانیو چارواکو شتمنۍ ضبط کړې دي.
د پخواني دولت په ګړندي سقوط او د ۱۴۰۰ کال په اوړي کې د افغانستان ښارونو ته د طالبانو له راتګ سره، ډېرو افغان سیاستوالو خپلې شتمنۍ پرېښودې او له افغانستانه ووتل.
د هغو سیاسي مشرانو شمیر زيات دی، چې نه غواړي د طالبانو په وړاندې د خپل قوي دریځ له امله د دې ډلې تر واک لاندې ژوند وکړي
عبدالرشید دوستم، کریم خلیلي، یونس قانوني، محمد محقق، صلاح الدین رباني، رحمت الله نبیل، عطا محمد نور، عبدالرب رسول سیاف او محمد اسماعیل خان هغه مشران دي، چې د تېر حکومت له ړنګېدو وروسته له افغانستانه وتلي دي.
د افغانستان انټرنشنل د معلوماتو له مخې؛ طالب چارواکو د دغو سیاستوالو د ځینو شتمنۍ او کورونه قبضه کړي دي.
افغانستان انټرنشنل داسې معلومات ترلاسه کړي، چې ښيي د طالبانو د ډلې یو له بنسټ ایښودونکو څخه منان عمري د ولسي جرګې د پخواني رییس میر رحمان رحماني کور او موټر «غصب» کړي دي.
د دې معلوماتو له مخې، په پروان کې د طالبانو مرستیال والي ادریس انور د جهادي قوماندان امان الله ګذر او د هغه د وروڼو کورونه او جایدادونه نیولي دي.
معلومات ښيي، چې په پروان کې د طالبانو د استخباراتو مشر قاري صدیق د پخواني حکومت پېښو ته د رسېدو چارو د پخواني وزیر غلام بهاءالدین جیلاني کورونه غصب کړي دي
سرچینې افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې په بلخ کې د اسلامي جمعيت د یوې څانګې د مشر عطا محمد نور مېلمستون او د هغه باغ د دغه ولایت د طالبانو د امنيت د امر له خوا نیول شوی دی.
معلومات ښیي، چې طالبانو د پروان د پخواني قومندان جان احمد حقجو کور په دوهمه امنیتي حوزه بدل کړی.
د افغانستان انټرنشنل د معلوماتو له مخې، د طالبانو د مزارشریف ښاروال د پروان د پخواني والي فضل الدین عیار کور او باغ غصب کړي دي.
پر همدې مهال طالبانو تر دې وړاندي ویلي وو، چې د پخوانيو دولتي چارواکو جایدادونه او شتمنۍ به خپلو مالکانو ته وسپاري.
د دې ادعا برعکس دغې ډلې د واک له ترلاسه کولو وروسته د یو شمېر سیاسي شخصیتونو او پخوانیو چارواکو کورونه او جایدادونه غصب کړي او د خپلو خلکو لپاره یې په پوځي اډو بدل کړي دي.
دغې ډلې مخکي د پخواني جهادي مشر اسماعیل خان کور او موټر هم قبضه کړي وو.
زموږ د معلوماتو له مخې، د طالبانو يو غړی صوفي ګرديزی د محمد محقق په کور کې اوسېږي.
ځینو سرچینو ویلي چې طالبانو د جنرال مراد علي مراد کور هم نیولی دی.
د راپورونو له مخې، په ۱۴۰۰ کال کې پر افغانستان تر واکمنېدو دوه میاشتې وروسته طالبانو په ميدان وردګ کې د افغانستان د ملي امنیت د پخواني مشر رحمت الله نبیل کور وران کړ.
د ښاغلي نبیل د کور عکسونه خپاره شوي، چې ښيي کور یې په کنډوالو بدل شوی دی.
د پخواني ولسمشر اشرف غني ورور حشمت غني احمدزي په ۱۴۰۱ کال کې ویلي وو، چې ابراهیم حقاني چې د حقاني شبکې یو جګپوړی غړی دی، د اشرف غني کور «غصب» کړی.
د افغانستان د عدلیې پخواني وزیر فضل احمد معنوي په ۱۴۰۱ کال کې اعلان وکړ، چې طالبانو په پنجشیر کې د هغه کور او کتابتون سوځولي دي.
ښاغلي معنوي افغانستان انټرنشنل ته وویل، «دلته ډېر زاړه او ارزښتناک کتابونه موجود وو.»
په دې وروستیو کې طالبانو د حزب اسلامي مشر ګلبدین حکمتیار له خپل کور او دفتر څخه ایستلی دی. طالبانو ویلي، چې ښاغلی حکمتیار په دولتي ملکیتونو کې اوسېږي.
طالبانو هغه د دولتي ځمکو په غصب تورن کړ؛ خو د حکمتیار استدلال دا و، چې د تېر حکومت د هوکړې له مخې په دغو ملکیتونو کې اوسېږي.
طالبان په داسې حال کې د پخوانیو چارواکو د ځمکو او شتمنیو ولکه کولو ته دوام ورکوي، چې دغې ډلې د ځمکو د غصب د مخنیوي لپاره یو کمیسیون جوړ کړی دی.
تر اوسه د پخواني حکومت د سیاسي مشرانو او چارواکو د کورونو او جایدادونو کره شمېره چې د طالبانو په ولکه کې دي په لاس کې نشته.
افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته رسېدلو ویډیوګانو کې د ننګرهار لپاره د طالبانو د استخباراتو پخوانی مشر ډاکټر بشیر غونډې ته وايي، د دې ډلې د تصفیې کمېسون په خپل سر طالبان له دندو ګوښه کړي. د ملا یقعوب له امر وروسته طالبانو له نويو شرطونو سره د خپلو غړو تصفیه ننګرهار کې هم پیل کړه.
د ننګرهار لپاره د طالبانو د استخباراتو پخوانی رییس او په ختیځ کې د طالبانو یو ځواکمن قومندان ډاکټر بشیر دوه ورځې وړاندې د ننګرهار ولایت مقام کې د تصفیې کمېسون د بیا کره کتنې د پیل غونډه کې د طالبانو تصفیې ولایتي کمېسون په دې تورن کړ، چې زیات شمیر طالبان یې له دندو ګوښه کړي، چې دا کار د دې ولایت د طالبانو د خپګان لامل شوی دی.
نوموړي زیاته کړه، چې یوازې په دې نظام کې طالبان حق نه لري،بلکې هغه کورنۍ چې له داعش زیاتمنې شوې او د کورنیو غړي یې وژل شوي، باید د دوی په لیکو کې ځای ورکړل شي.
د طالبانو په دغه ځواکمن قومندان دا تور دی، چې د طالبانو د بیا ځلي واک ته رسېدو سره په ننګرهار کې د استخباراتو رییس وټاکل شو، چې په دغه موده کې د داعش په نوم زیات شمیر سلفیان بندیان او ووژل شول.
یو څیړونکي په دې باور دي، چې تر اوسه طالبان په خپلو جنګیالیو باور نه لري او د دوی په لیکو کې د داعش د نفوذ د مخنوي لپاره یو ځل بیا د تصفیې کمېسون د بیا کره کتنې په نوم چاڼ پیل کړی دی.
د طالبانو دغه قومندان په داسې حال کې پر کمېسون نیوکه کوي، چې له دې وړاندې د طالبانو دفاع وزیر او د امنیتي او تصفیوي کمېسون مشر په یوه مکتوب کې چې یو کاپي یې افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته رسېدلی، له ټولو والیانو غوښتي چې د تصفیوي کمېسون د بیا کره کتنې پروسه کې د مداخلې حق نه لري.
په مکتوب کې لیکل شوي، چې د کره کتنې هیت مکلف دی چې د فورمې کتلو په وخت کې ډلګۍ مشر حتما فزیکي حضور ولري او د غیرحاضرۍ په صورت کې د هیڅ طالب فورمه تایید نه کړي.
د کمېسون بل شرط دا دی، چې په کومو سیمو او ولایتونو کې چې چا په تېره جګړه کې برخه اخیستې وي، نو د خپلو فورمو د تاییدۍ لپاره دې هغو ولایتونو ته مراجعه وکړي.
له ننګرهار وړاندې د میدان وردګو یو شمېر طالبانو هم نیوکه کړې وه، چې د طالبانو امنیتي او تصفیوي کمېسون د کندهاري طالبانو په کنټرول کې دی.
دوی ویلي و چې دغه کندهارۍ ډله د نورو ولایتونو او په ځانګړې توکه د میدان وردګو د طالبانو د غړیتوب فورمې نه تاییدوي.
دوی ادعا کړې وه، چې د تصفیې کمېسون دې د ملا فاضل او ملا قیوم ذاکر اړوند د طالبانو تصفیه وکړي، چې دواړو یې په خپلو وسلوالو ډلو کې پر طالبانو سربېره نور کسان هم ځای پر ځای کړي دي.
د میدان وردګو یو شمېر طالبانو په ټولنیزو شبکو کې پر کندهاري طالبانو دا نیوکه هم کړې وه، چې جګړه دوی کړې او اوس ټولې مهمې دندې د کندهاري طالبانو په لاس کې دي.
د طالبانو له بیا واکمنېدو له دوو کلونو زیاته موده تېریږي خو تر اوسه دې ډلې خپل غړي نه دي تایید کړي.
د ملګرو ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر یا اوچا وايي، جاپان د ۲۰۲۴ کال لپاره د افغانستان د بشري مرستو له صندق سره ۶ لکه امريکايي ډالره نوې مرسته کړې. د اوچا د فتر د معلوماتو له مخي، دغه مرسته به په بشري برخه کې مصرف شي.
اوچا نن پر خپله اېکس پاڼه ليکلي، چې د افغانستان د بشري مرستو له صندق سره دا د جاپان د مخکنيو دوامدارو مرستو یوه برخه ده.
اوچا د دې مرستې له امله د جاپان مننه کړې.
دوه مياشتي مخکي د خوړو نړیوال پروګرام هم د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره د جاپان له لوري د ۱۳.۵ مېلیونه ډالرو مرستې هرکلی کړی و.
د جاپان سفیر تاکایوشي کرومیا ویلي و:« جاپان د افغانستان له خلکو سره ولاړ دی او په دې برخه کې پانګونه کوي.»
په تېرو دریو کلونو کې له افغانستان سره د جاپان مرسته تر ۷۳ مېلیونه ډالرو پورې رسېږي.