د ملګرو ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر یا اوچا وايي، جاپان د ۲۰۲۴ کال لپاره د افغانستان د بشري مرستو له صندق سره ۶ لکه امريکايي ډالره نوې مرسته کړې. د اوچا د فتر د معلوماتو له مخي، دغه مرسته به په بشري برخه کې مصرف شي.
اوچا نن پر خپله اېکس پاڼه ليکلي، چې د افغانستان د بشري مرستو له صندق سره دا د جاپان د مخکنيو دوامدارو مرستو یوه برخه ده.
اوچا د دې مرستې له امله د جاپان مننه کړې.
دوه مياشتي مخکي د خوړو نړیوال پروګرام هم د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره د جاپان له لوري د ۱۳.۵ مېلیونه ډالرو مرستې هرکلی کړی و.
د جاپان سفیر تاکایوشي کرومیا ویلي و:« جاپان د افغانستان له خلکو سره ولاړ دی او په دې برخه کې پانګونه کوي.»
په تېرو دریو کلونو کې له افغانستان سره د جاپان مرسته تر ۷۳ مېلیونه ډالرو پورې رسېږي.
د افغانستان لپاره د ملګرو ملتو مرستندویه اداره وايي، دغه هېواد کې د جګړې ناچاود توکي او ماینونه لا هم د افغان ټولنې لپاره ګواښ دي. یوناما زیاتوي، د ملګرو ملتو د مین پاکۍ موسسه او د هلو ټرسټ په څېر نور بنسټونه له استوګنیزو سیمو او ښوونځیو د ماینونو پاکولو سره د خلکو ژوند ژغوري.
یوناما نن د هلو ټرسټ موسسې د یوه ټیم لیډر شرف الدین ویډیو خپره کړې چې پکې وايي، د افغانستان هره برخه کې دا مهمات تیت پرک پراته دي.
نوموړی زیاتوي چې د خپل څلور کلن کار ډېره بوږنوونکې پېښه یې هم د کابل په سروبي ولسوالۍ کې پر ماین د یوه کوچي د دوو ماشومانو «زوی او لور» د ټپي کېدو خاطره ده.
تېره یکشنبه هم په غزني او هرات کې د ناچاود توکو له امله ۱۱ ماشومان ووژل شول.
یونیسف یا د ملګرو ملتونو ماشوم ملاتړې ادارې د ۲۰۲۳ په اګسټ کې وویل، د افغان جګړې د ناچاودو مهماتو ۸۵ سلنه قربانیان ماشومان دي.
یونیسف هغه مهال وویل، په دې برخه کې افغان ماشومان روزي چې دا ناچاود توکي وپېژني، ترې لرې اوسي او ځان ترې وساتي.
د افغانستان په مختلفو ولایتونو کې د لاس بم او ماین د چاودنو له امله نږدې هره ورځ افغانانو ته مرګ ژوبله اوړي، چې اکثریت یې ماشومان دي.
د تېرو څلورو لسیزو په جګړو کې ښکېلو لورو د مقابل لوري د ماتولو او ډېرې مرګ ژوبلې لپاره ماینونه ښخ کړي دي.
د پکتیا حوزوي روغتون ځینې ډاکترانو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وویل، چې د دغه ولایت لپاره د طالبانو د عامې روغتیا رییس د ناسم چلند او د معاش د کمښت له امله یې له پرون راهسې کاربندیز پیل کړی. د ولادي او نسايي ډاکترو د کاربندیز له امله اوس ډاکتران دغه برخه کې کار کوي.
د پکتیا حوزوي روغتون یو شمیر ډاکترانو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وویل، چې د عامې روغتیا رییس ملا خیر محمد منصور له عامې روغتیا وزارت پرته په خپلسر د روغتون مسلکي پرسونل له دندو لرې کړي او د هغوی پر ځای یې خپل نژدې کسان چې هیڅ طبی زدکړې هم نه لري په دندو ګمارلي دی.
ډاکتران وايي د پکتیا د عامې روغتیا رییس یې په میاشتو میاشتو معاشونه ځنډوي او پر وخت اړوند مرستندویه روغتیايي موسسو ته د معاشونو د لېږد مرحله سرته نه رسوي.
ځینې ډاکټرانو د طالب چارواکو د ناسم چلند له امله له خپلو دندو هم لاس پر سر شوي دي.
افغانستان انټرنشنل ـ پښتو د پکتیا حوزوي روغتون د دغو ډاکترانو لېست ترلاسه کړی دی، چې د طالبانو د عامې روغتیا رییس د ناسم چلند له امله یې استعفاوې کړې دي.
د نارینه متخصص ډاکترانو په ډله کې رحمن الله ځدراڼ، نقیب الله عارف ، محمد ګل محمدي او جهاد ګل رضوان استعفاوې کړې دي.
په ډاکټرو کې چې د پکتیا حوزوي روغتون نسايي ولادي واټ کې په کار بوختې وې، لیمه نورزۍ، شکریه ګل دسته استعفاوې کړې دي.
د راپورونو پر بنسټ د ډاکټرو له استعفا وروسته اوس مهال په نسايي ولادي واټ کې ډاکتران کار کوی.
سرچینې وايي ټول ډاکتران دې ته تیار دي چې استعفاوې ورکړي، خو ځیني د عامې روغتیا رییس ځینې په مرګ ګواښلي او د له استعفا ور کولو په زور منع شوي دي.
یو شمیر ډاکتران وايي، له دوی سره د پکتیا د عامې روغتیا رییس خیر محمد منصور چلند نظامي دی.
د معلوماتو له مخې ملا خیر محمد منصور هیڅ طبي زدکړې نه لري او اوس د پکتیا په شپې ښوونځي کې د دولسم ټولکي زدکوونکی دی.
د پکتیا د عامې روغتیا ریاست اداري سرچینو افغانستان انټرشنل ـ پښتو ته یو نوملړ سپارلی دی، چې ددغه ریاست رییس په وخت کې هیڅ کوم خالي پوسټ اعلان ته نه دی تللی؛ بلکې په ټولو خالي پوسټونو کې یې خپلوان په بېلابیلو ځایونو په لوړو معاشونو ګمارلي دي.
د ځاځي اریوب روغتون اداري مدیر علي ګل د پکتیا د عامې روغتیا رییس ورور دی، په همدغه روغتون کې یې خورې حبیب او بل وراره یې منان په بېلالو طبي پوستونو کې مقرار کړي دي او په دغه ولایت کې د روغتون واکیسناتور او د سرویلانس کرونا سمپل انتقالونکی یې وروڼه دي چې په لوړو معاشونو یې په دندو ګمارلي دي.
په پکتیا کې یو شمیر ځايي طبي موسسې چې له نړیوالو څخه په طبی برخه کې مرستې ترلاسه کوي او دوی بیا د طالبانو د سرپرستۍ لاندې ډاکترانو او نورو طبي پرسونل ته معاشونه ورکوي، وايي چې د پکتیا لپاره د طالبانو د عامې روغتیا رییس خیر محمد منصور له زیاتو فرمایشي ګمارنو ستړی شوي دي.
د امنیتي ګواښونو له امله نشو کولی، چې ددغو طبي موسسو نومانونه ډاکه کړو.
دوی زیاتوي ډاکترو ورته د طالبانو له روغتیا رییس شکایتونه کړي او وايي، چې په اخلاقي فساد کې ککړ دی.
افغانستان انټرنشنل ـ پښتو د پکتیا د عامې روغتیا ریاست له اداري مسوولینو سره په حوزوي روغتونو کې د ډاکترانو د کاربندیز په اړه معلومات وغوښتل، هغوي کار بندیز تایید کړ؛ خو زیاته یې کړه چې په دې اړه د طالبانو د عامې روغتیا وزارت څخه پلاوی پکتیا ته راغلی دی، ترڅ د دغې ستونزې په اړه له ډاکترانو سره خبرې وکړي.
د پکتیا حوزوي روغتون کې سرچینې وايي د کاربندیز له امله ناروغان له سختو ستونزو سره لاس او ګرېوان دي.
د پکتیا د عامې روغتیا په چوکاټ کې په مرکز ګردیز کې حوزوي روغتون شاخوا ۳۰۰ روغتیايي پرسونل لري، چې د تېر جمهوریت پرمهال دغه روغتون په عصري او مجهز ډول جوړ شوی دی.
دغه روغتون کې پرمختتلي طبي وسایل هم شته دي، چې د پکتیا ترڅنګ شاخوا ولایتونو پکتیکا او خوست څخه هم ورته ناروغان د تداوي لپاره راوړل کیږي.
د امریکا د استازو جرګې د بهرنیو اړیکو کمېټې د لومړنیو راپورونو او همداراز له افغانستانه د امریکا د وتلو په برخه کې له یوشمېر چارواکو سره د خپلو مرکو متن خپور کړ. ددغه راپور له مخې، له افغانستانه د امریکا د وتلو په اړه د امریکا د ولسمشر جوبایډن لخوا وړاندې شوي دلیلونه سم نه وو.
د امریکا د استازو جرګه د بهرنیو اړیکو د کمیټې مشر مایکل مکال د دوشنبې په ورځ د (وري ۱۳مه) له یو شمېر هغو امریکايي چارواکو سره چې له افغانستانه د ولسي وګړو د اېستلو د بهیر د همغږي کولو مسوولیت په غاړه درلود، د دغې کمېټې د مرکو متن او د کمیټې د ارزونې راپور خپور کړ.
دغې کمیټې په کابل کې د امریکا د پخواني سفیر راس وېلسن او د هغه ډیپلومات سام ارنسن سره مرکه خپره کړې، چې د افغانستان د وتلو په بهیر کې یې د قونسلګرۍ د خدمتونو په وړاندې کولو کې برخه اخیستې وه.
د کانګرس د بهرنیو اړیکو د کمیټې په دغه راپور کې راغلي، چې له افغانستانه د امریکا تر وتلو وروسته د امریکا ولسمشر جوبایډن په وار، وار په خپلو ویناوو کې د وتلو د پرېکړې په توجیه کې ویلي و، چې د تېر حکومت پوځي ځواکونه د امریکا له مستقیم پوځي ملاتړ پرته د خپل هېواد د دفاع توان لري.
بایډن دا هم ویلي، امریکا په افغانستان کې د خپل ماموریت هغه اهداف ترلاسه کړي چې د القاعدې د پخواني مشر اسامه بن لادن وژل او د دغې ډلې له منځه وړل وو.
همدارنګه د امریکا ولسمشر دا هم ویلي، چې په ۲۰۲۰ کال کې د ډونالډ ټرمپ د ادارې او طالبانو ترمنځ د دوحې تړون لاسلیک شو، امریکا له افغانستانه وتلو ته اړه شوه.
د امریکا د استازو جرګې د بهرنیو اړیکو کمېټې په خپل راپور کې لیکلي، چې له افغانستانه د امریکا د وتلو په اړه د جوبایډن هېڅ یو دلیل ریښتینی نه دی.
دغه کمیټې په خپل دلیل کې ویلي، د بایډن ادارې داخلي ارزونو ښودلې چې د افغانستان اردو د هوايي ملاتړ، د امریکا د پوځي سلاکارانو او قراردادیانو پرته د طالبانو پر وړاندې د افغانستان دفاع نه شوه کولای او په دې اړه په وار، وار بایډن ته خبرداری هم ورکړل شوی و.
د دغې کمیټې په وینا، د امریکا پوځي مشرانو او د ناټو جګپوړو متحدینو په افغانستان کې د ترهګرۍ سره د مبارزې ماموریت ته د مشورې ورکولو او ماموریت د پرمختګ لپاره د ۲۵۰۰ امریکایي او ۶۰۰۰ د ناټو سرتېرو ساتل تر ټولو غوره انتخاب ګڼي.
په دغه راپور کې ویل شوي چې، د بایډن د ادارې یوشمېر دیپلوماتانو او امریکايي پوځیانو له افغانستانه د امریکا د مشروط وتلو ملاتړ کاوه؛ خو ولسمشر بایډن دغه ټولو وړاندیزونو او لارښوونو ته نه وویل او دا دلیل یې وړاندې کړ چې، د دغو شرایطو تعقیب په افغانستان کې د لسګونو زرو امریکايي ځواکونو ځای پر ځای کولو ته اړتیا لري. خو د امریکايي پوځیانو اټکل داسې نه وو.
د کانګرس د بهرنیو اړیکو کمیټې دغه راز زیاته کړې، چې له طالبانو سره د دوحې د تړون شرایط په ځانګړې توګه له ترهګرو ډلو لکه القاعدې سره د دغې ډلې د اړیکو پرې کول، نه دي پوره شوي او دې کار امریکا مجبوره نه کړه چې دغه تړون عملي کړي او دې کار امریکا اړ اېسته چې دغه تړون عملي کړي او له افغانستانه ووځي. خو د کانګرس د بهرنیو اړیکو د کمیټې په وینا، جوبایډن په خپله هم منلې چې د دوحې له تړون پرته به له افغانستانه امریکايي ځواکونه وباسي.
دغې کمیټې لیکلي، چې د طالبانو له واکمنۍ پنځه میاشتې مخکې که څه هم په هېواد کې د القاعدې حضور کم شوی و؛ خو دغې ډلې لا هم په افغانستان کې حضور درلود او هغه مهال د طالبانو تر کنټرول لاندې سیمو کې یې په ازاده توګه فعالیت کاوه.
د بایډن پر حکومت له افغانستانه د امریکا د افغان همکارانو په اېستلو کې د ځنډ له امله هم نیوکې شوې او له دوه نیمو کلونو وروسته لا هم د واشنګټن زرګونه افغان همکاران په افغانستان او یا درېیمو هېوادونو کې پراته دي. د کانګرس د بهرنیو اړیکو کمیټې لیکلي، چې د بایډن ادارې د دغه همکارانو لپاره کوم امنیتي ګواښونه له پامه غورځولي.
په دغه راپور کې ویل شوي، چې د امریکا لهخوا روزل شوي افغان کمانډو ځواکونو له امنیتي ګواښونو سره، سره بیا هم امریکا ته د هغوی د لېږدولو په برخه کې هېڅ ډول هڅې ونه شوې او دغه کمانډو ځواکونه اړ شول چې د ایران په څېر هېوادونو کې پناه واخلي.
دغه کمیټې موندلې، چې د بایډن ادارې د پلان ناکامي د کابل په هوایی ډګر کې د ګډوډۍ لامل شو. د رواپورونو له مخې، د سل زره کسانو د اېستلو چارې د امریکا د ۳۶ کونسلي افسرانو په غاړه وې.
د امریکايي پوځیانو د شاهدۍ له مخې، د اېستلو بهیر دومره ګډوډ و، چې د ولسمشر د مرستیال او د امریکا د لومړۍ مېرمنې د دفتر لوړ پوړو چارواکو او د پوځ د ګډو ځواکونو یوه چارواکي د وېستلو لپاره د مرستې غوښتنه کړې وه.
د راپور له مخې، ۱۴۵۰ افغان ماشومان له مور او پلار پرته اېستل شوي او له کورنیو سره یې د یوځای کېدو هڅې روانې دي.
د دغه راپور له مخې، د بایډن حکومت په پرله پسې ډول د کابل د وضعیت په اړه د امریکا د خلکو ذهنیت غلط کړی او داسې خبرپاڼې یې خپرې کړې، چې د بهرنیو چارو وزارت او پوځ له راپورونو سره سمون نه لري.
د تخليې په بهیر کې د طالبانو د همکارۍ په اړه د ځینو امریکايي چارواکو د خوشبینانه څرګندونو راپور د هغو رسنیو د راپورونو سره په ټکر کې و، چې په ټول افغانستان کې د وضعیت کړکېچن کېدو ته پکې اشاره شوې وه.
په راپور کې دا هم ویل شوي، چې ډېری دغه څرګندونې له افغانستانه د وتلو په بهیر کې د شاملو چارواکو د ارزونو سره په توپیر کې وې چې د بهرنیو اړیکو کمېټې ورسره مرکې کړې وې.
د کانګرس د بهرنیو اړیکو کمیټې ټینګار کوي، د بهرنیو چارو د وزارت ناکام پروګرام د دې توان نه لري چې له غوښتونکو او هغو کسانو سره چې امریکا ته د تګ لپاره پر شرایطو برابر دي کافي مرستې وکړي.
دغه کمیټه په خپل راپور کې دې پایلې ته رسېدلې، چې د اېستلو په بهیر کې ګډوډي په نړۍ کې د امریکا د دریځ د خرابېدو لامل شوی.
په راپور کې ویل شوي، چې پخواني حکومتي سرتېري، سیاسي مشران، ښځي او د امریکايي ځواکونو افغان ژباړونکي چې لا هم په افغانستان کې بند پاتې دي د طالبانو د غچ اخیستنې په وړاندې خورا زیانمن کسان دي.
د طالبانو د کندهار د امنیه قوماندانۍ ویاند د دوشنبې په ورځ ویلي، چې د ډنډ ولسوالۍ په ده غلامان کلي کې ناپېژانده وسله والو یوه ښځه او خاوند یې په ډزو وژل شوي دي.
د اسدالله جمشید په وینا؛ د پېښې په اړه پلټنې پیل شوي او طالبان د قاتل په لټه کې دي.
د طالب ویاند د څرګندونو له مخې؛ د وژل شوي خاوند نوم عبدالرحمان دی، چې له خپلې کورنۍ سره تر لانجې وروسته له خپلې مېرمنې سره له کوره راوتلی او بیا دواړه ښځه او خاوند وژل شوي دي.
د سیمې اوسېدونکو بیا ویلي، چې د د دغې ښځې او مېړه جسدونه له وژل کېدو وروسته سوځول شوي هم دي.
طالب چارواکي وايي، چې د دغو ډول وژونو لامل تر ډېره کورني تاوتریخوالي او یا شخصي دښمنۍ وي.
د ګلبدین حکمتیار زوی حبیب الرحمان حکمتیار د افغانستان انټرنشنل - پښتو له سپړنې خپرونې سره په مرکې کې ویلي، چې طالبان د داعش په څېر فکر لري، یوازې ورته خپل ځان مسلمان ښکاري او څوک چې د دوی په لار ځي هغه مسلمان او که نه ځي هغه کافر ګڼي.
په دې وروستیو کې د طالبانو د عدلیې وزارت د اسلامي ګوند مشر ګلبدین حکمتیار له دولتي کور څخه ویستی او دغې چارې د اسلامي حزب د پلویانو او طالبانو تر منځ ناندرۍ راپورته کړې دي.
د حکمتیار زوی وايي، چې د طالبانو د عدلیې وزیر له خوا د ګلبدین حکمتیار ته سپکاوی شوی او پلار یې د افغانستان د یو لوی حزب رهبر دی.
هغه زیاته کړه: "دا هېڅ معقوله خبره نه ده، چې که یو څوک په افغانستان کې اوسیږي یا به طالبانو ته تسلیمږي یا به طالب یې او یا به له وطنه تښتې؛ دوی خپل ځان نور هم بې باوره کوي".
حبیب الرحمان حکمتیار وايي، چې د طالبانو د عدلیې وزیر د پخواني جمعیت ګوند غړی و او د همدغه ګوند په سپارښتنه په خوست کې امنیه قوماندان ټاکل شوی و، چې پخوانۍ عقدې ته په کتو چلند کوي.
د نوموړي په خبره، چې د دوی ګوند او ښاغلي حکمتیار په افغانستان کې د مشروع نظام، اساسي قانون او د ښځو د حقونو په اړه غږ پورته کړی او دا چاره طالبانو ته د منلو وړ نه ده.
دی زیاتوي، چې د طالبانو باور په افغاني ټولنه کې له صفر سره ضرب شوی دی او طالبان د هغه چا پر وړاندې جدي غبرګون ښيي، چې د دوی روانې چارې نقدوي.
حبیب الرحمان حکمتیار وویل: "د حزب ادعا د یو هېواد په کچه ده او موږ د یوه هېواد مدعي یو او غواړو یو مملکت رهبري کړو".
نوموړی وايي، چې طالبان په هېڅ ډول تغیر نه کوي او په همدې ډول به دوام کوي.
بل خوا د طالبانو د عدلیې وزیر عبدالحکيم شرعي ویلي، چې د دوی په نظام کې حزبونه ځای نه لري او نوم اخيستل يې جرم دی.
هغه وايي: « تېرکال زموږ په تشکيلاتو کې د احزابو رياست لغوه شو، احزاب په نظام کې په قانوني لحاظ ځای نه لري او د حزب نوم اخیستل تاته يو قانونوني جرم دی.»
طالبانو د حزب اسلامي مشر ګلبدین حکمتیار له خپل استوګنځي او دفتر څخه په دې دلیل وایسته چې د کور او دفتر ځمکه یې دولتي ملکیت و.
طالبانو هغه د دولتي ځمکو په غصب تورن کړ؛ خو د حکمتیار استدلال دا و، چې د تېر حکومت د هوکړې له مخې په دغو ملکیتونو کې پاتې شوی دی.
د حکمتیار د کور د نیولو امر د طالبانو د مشر هبت الله اخوندزاده له خوا صادر شوی او دا کار د طالبانو د عدلیې وزیر عبدالحکیم شرعي کړی دی.