له شمالي وزیرستان څخه سرچینې وايي، په رزمک سیمه کې د رییس خان په نوم د ټي ټي پي ډلې پخوانی قوماندان د حافظ ګل بهادر ډلې له لوري وژل شوی. خپله د حافظ ګل بهار ډلې په دې اړه څه نه دي ويلي، خو سرچینې وايي، دغه پخوانی وسله وال یې ځکه وژلی چې دا مهال د پاکستان حکومت پلوی و.
د رییس خان په نوم د ټي ټي پي پخوانی قوماندان تېره ورځ یکشنبه د (وري ۱۹مه) د شمالي وزیرستان په رزمک کې ځکه وژل شوی چې پاکستاني حکومت ته تر تسليمېدو وروسته یې په سیمه کې د حکومت پلوه وسله وال رول لوباوه.
د پاکستان حکومت پلوه وسله والو ته د پاکستاني امنیتي ادارو له لوري د (ګوډ طالب) اصطلاح کارول کیږي.
ويل کیږي، هغه د پاکستان حکومت ته تر تسلیمېدو وروسته د حکومت پلوه وسله والې لونګین ډلې ډلګۍ مشري کوله او په سیمه کې د پاکستان حکومت د مخالفو وسله والو ډلو په وړاندې جنګېده.
دا مهال د خیبرپښتونخوا په شمالي وزیرستان د ټي ټي پي ګل بهادر وسله واله ډله فعاله ده او په دغه سیمه کې د پاکستاني پوځ په وړاندې جنګیږي.
تېر دوه کلونه په پاکستان کې امنیتي حالت تر بل وخت ترینګلی شوی او د دغه هیواد پر پوځ، پولیسو، پوله ساتو ځواکونو، حکومتي کارکونکو، قومي مشرانو او فعالانو باندې د وسله والو ډلو له لوري ځانمرګي او وسله وال بریدونه، سړک غاړې ماین چاودنې او هدفي وژنې تر پخوا ډیرې شوې او خلک یې اندېښمن کړي.
د ایران د وسله والو ځواکونو لوی درستیز خبرداری ورکړی چې په دمشق کې د ایران پر کونسلګرۍ د اسراییل برید به بې ځوابه پاتې نه شي. محمد حسین باقري ویلي: «موږ به د عملیاتو څرنګوالی او ډول وټاکو او اسراییل به په خپلو کړنو پښېمانه کړو.»
محمد باقري دغه څرګندونې په سوریه او لبنان کې د سپاه پاسداران د قدس ځواک د قوماندان محمد رضا زاهدي د جنازې په مراسمو کې وکړې.
دغه ایراني چارواکي په دمشق کې د ایران پر کونسلګرۍ د اسراییل برید «لیونتوب» بللی او ویلي یې دي، چې د نړیوالو تړونونو له مخې د اسراییل دغه ګام «ځان وژنه» ده.
ښاغلي باقري د ایران د مشر علي خامنه يي وینا ته په اشارې سره وویل چې، «موږ به دښمن پښېمانه کړو، خو ایران به د عملیاتو وخت، پلان او ځای وټاکي.»
هغه زیاته کړه چې د ایران عملیات به په «مناسب وخت او تر ټولو زیات زیان سره» ترسره شي.
د دوشنبې په ورځ د (وري ۱۳مه) د سوریې په پلازمېنه دمشق کې د ایران د کونسلګرۍ ودانۍ باندې اسراییل ته منسوب بریدونه ترسره شوه.
په دغو بریدونو کې د محمد رضا زاهدي په ګډون د سپاه پاسداران اوه غړي ووژل شول.
ایران وايي، یاد برید اسراییل کړی، خو اسراییل په رسمي توګه د دغه برید مسوولیت نه دی منلی.
دغه برید په نړۍ کې غبرګونونه راوپارول او د ایران مشر له دې برید یوه ورځ وروسته خبرداری ورکړ چې اسراییل به په دغه «جرم او ورته نورو کړنو» پښېمانه کړي.
خو رویټرز تر دې مخکې په یوه راپور کې لیکلي وو چې ایران د غچ اخیستو لپاره ډېر انتخابونه لري، خو تهران نه غواړي له اسراییل سره پراخې جګړې ته داخل شي.
د اسراییل د دفاع وزیر یوف ګالانت، اسراییل ته د ایران له خبرداري وروسته وویل، هېواد یې د اسلامي جمهوریت پر ضد د هر ډول احتمالي سناریو لپاره بشپړ چمتووالی لري.
ګالانت ټینګار وکړ چې د اسراییل دفاعي سیسټم د اوسني وضعیت په اړه خپله ارزونه بشپړه کړې او د ایران په وړاندې غبرګون ته چمتو دی.
د امریکااستازو جرګې د استخباراتو کمیټې مشر له سيايناین سره په مرکه کې په سیمه کې د ایران نیابتي ډلو شتون ته په اشارې سره وويل په دمشق کې د ایران کونسلګرۍ «د اسراییل لپاره یو مشروع هدف و.» مایک ټرنر زیاته کړه: «ایران په سفارتونو د بریدونو تاریخ لري.»
ایران د دوشنبې په ورځ اسراییل تورن کړل چې د سوریې په پلازمېنه دمشق کې یې پر کونسلګرۍ برید کړی، خو تل ابیب تر اوسه پورې د دې پېښې مسوولیت پر غاړه نه دی اخیستی.
په همدې حال کې، سرچینو ایران انټرنشنل ته وویل چې اسراییل په دمشق کې د دوشنبې په ورځ د وري ۱۳مه د ایران پر کونسلګرۍ په برید کې د محمد رضا زاهدي او د سپاه پاسداران د نورو چارواکو د وژلو مسوولیت په غاړه درلود.
د ملګرو ملتونو امنیت شورا د سه شنبې په ورځ په سوریه کې د ایران پر کونسلګرۍ د برید په اړه بیړنۍ غونډه وکړه. ایران د دغې غونډې د ترسره کولو غوښتنه کړې وه.
په دغه برید کې د کونسلګرۍ ودانۍ ته سخت زیان اوښتی او خپاره شوي انځورونه ښيي چې یاده ودانۍ په بشپړه توګه ویجاړه شوې ده. په تېرو څو ورځو کې دایران حکومت چارواکو په دوامدار ډول د اسراییل پر ضد د غچ اخیستنې ګوتڅنډنې کړې دي.
د ملګرو ملتونو امنیت شورا په غونډه کې ګڼو هېوادونو په دمشق کې د ایران پر کونسلګرۍ برید وغانده.
د روسیې د اورال سیمې په دوو ښارونو کې د سېلاب د اوبو د کچه د یکشنبې په ورځ وروسته له هغه مخ په لوړېدو شوه، د اروپا درېیم ستر سیند د یو بند له ویجاړیدو وروسته ۶۰۰۰ کورونه ویجاړ کړي او زرګونه کسان یې د خپلو کورونو پرېښودو ته اړ کړي دي.
د دغه بند د ویجاړېدو له امله د اورال غرونو په سیمه، سایبریا او قزاقستان کې په تېرو لسیزو کې تر ټولو لوی سېلابونه راوتلي دي.
د اورال سیند چې د اورال له غرونو سرچشمه اخلي او د کسپین بحیرې ته بهیږي، کچه یې د جمعې په ورځ په څو ساعتونو کې څو متره لوړ شوه او د مسکو په ختیځ کې د اورسک په ښار کې یې یو بند ویجاړ کړ.
له اورسک ښار څځه د سېلابونو له امله له ۴۰۰۰ څخه زیات کسان ایستل شوي دي. د اضطراري چارو وزارت له خوا خپاره شوي انځورونه ښيي چې خلک په اوبو کې ایسار شوي سپي ژغوري او د سېلاب له امله په ویجاړ شوو سړکونو په اوږدو کې سفر کوي.
د روسیې د دولتي خبري اژانستاس دراپور له مخې؛ شپږ کسان او درې ماشومان په اورسک کې روغتون ته لیږدول شوي دي؛ خو وضعیت یې د اندیښنې وړ نه دي.
ولسمشر ولادیمیر پوتین د بېړنیو حالاتو وزیر الکساندر کورینکوف ته امر کړی، چې سیمې ته ورشي. کرملین د یکشنبې په ورځ وویل، چې سېلابونه به د اورال د کورګان او د سایبریا تیومین سیمو ته هم ورسیږي.
کرملین ویلي، چې پوتین د سیمې له والیانو سره د تلیفون له لارې خبرې کړې دي.
روسي رسنیو د اورینبرګ سیمې چارواکو په حواله ویلي، چې په سیمه ییزه توګه د سېلابونو زیان شاوخوا ۲۳۹ میلیونه ډالرو ته رسیږي او د سیلابونو کچه به ان تر دوو اونیو پورې د پام ور راټیټه نه شي.
د قزاقستان ولسمشر قاسم جومارت توکایف د شنبې په ورځ ویلي، چې دغه سېلابونه په تېرو ۸۰ کلونو کې دغه د هېواد لپاره تر ټولو لوی طبیعي ناورین دی.
د ګجرات ایالت یو چارواکي د یکشنبې په ورځ ویلي، چې له شپږو افغان محصلینو څخه غوښتل شوي، چې د ګجرات پوهنتون له لیلیې څخه ووځي. د دغه پوهنتون په لیلیه کې د یادو محصلیونو د اوسېدو وخت لا له وړاندې پوره شوی و؛ خو دوی لا هم لیلیه نه ده پرېښې.
د ګجرات پوهنتون مرستیالې نیرجا ګپتا له هندي رسنیو سره په خبرو کې ویلي: "له شپږو افغان محصلینو مو وغوښتل چې په لیلیه کې خپلې خونې خالي کړي؛ ځکه چې په لیلیه د دوی د اوسېدو موده لا له وړاندې پوره شوې وه؛ خو دوی لا هم هلته اوسیدل."
هغې ویلي، چې دغو کسانو خپلې زده کړې بشپړې کړې او د ځينو اداري کارونو له امله د پخوانيو محصلينو په توګه په لیلیه کې اوسېدل.
اغلې ګپتا وايي، چې پوهنتون ډاډ ترلاسه کړی چې دوی نور په لیلیه کې پاتې نه شي او خپل هېواد ته د هغوی د ستنیدو لپاره یې بندوبست کړی.
هغه زیاتوي: "موږ لازم اسناد بشپړ کړي او دوی اوس کولی شي چې په خوندي ډول خپلو اصلي هېوادونو ته ستانه شي. موږ نه غواړو په خپلې لیلیه کې کوم پخواني زده کوونکي ته ځای ورکړو. موږ د افغانستان کونسلګرۍ ته هم خبر ورکړی دی او هغوی هم دغو زده کونکو ته لارښوونه کړې چې لیلیه خالي کړي. "
په افغانستان کې د پخواني جمهوریت له نسکورېدو او د طالبانو له بیا واکمن کیېدو وروسته په بهر که د زده کړو له پاره مېشت زرګونه زده کوونکي بېرته افغانستان ته تلو ته زړه نه ښه کوي او هر یو هڅه کوي چې په هماغه هېواد کې پاتې شي.
طالبانو د واک له ترلاسه کولو وروسته، ډېری مسلکي کسان له دندو ګوښه کړي او پر ځای یې د مدرسو شاګردان او ملایان ګومارلي دي، همدې چارې په بهر کې مېشت افغان زده کوونکي هڅولي چې افغانستان ته له ستنېدو ډډه وکړي.
دا په داسې حال ده، چې د مارچ په ۱۶ مه نېټه په همدې پوهنتون کې په یو شمېر بهرنیو محصلینو د لمونځ د ادا کولو پر مهال برید شوی و.
له برید څو ورځې وروسته یو افغان پلاوی پوهنتون ته ورغلی او د امنیتي تدابیرو په اړه یې له د ګجرات پوهنتون له مرستیال سره کتلي دي.
پولیسو ویلي، چې شاوخوا ۲۰ کسان د مارچ په ۱۶ مه د روژه ماتي پر مهال د ګجرات د دولتي پوهنتون لیلیې ته ننوتلي وو او په یوه بلاک کې د لمانځه پر مهال په بهرنیو محصلینو برید کړی و.
په دغه برید کې یو سريلانکايي او یو تاجکستاني زده کوونکی ټپی شوی و.
د افراطیت او تروریزم د ودې لاملونه؛
که څه هم د ترهګریزو ډلو شتون یوازې په افغانستان کې نه دی او اصلي مرکزونه یې په پاکستان، ایران، منځني ختیځ، افریقا او نورو هېوادونو کې دي؛ خو د طالبانو له راتګ سره ټولو افراطي او ترهګریزو ډلو ته انګېزه ورکړل شوه، چې د خپلو موخو لپاره مبارزه ګړندۍ کړي.
په افغانستان، سیمه او نړۍ کې سیالي او رقابتونه، بیوزلي، خرابه حکومتولي او د دیکتاتوري افراطي رژیمونو شتون، د تروریزم او افراطیت لپاره زمینه برابره کړې ده.
بل پلو؛ د تروریزم او افراطیت په ضد مبارزه کې سیمه او نړۍ همغږې هم نه ده. هغه هېوادونه لکه؛ ایران او پاکستان چې افراطي او ترهګریزې ډلې د خپلو ستراتیژیکو موخو لپاره استعمالوي، دا ډلې یې په ښو او بدو ډلو ویشلې دي.
په دې توګه د یوه هېواد ښه ډله د بل هېواد لپاره بده ډله ده.
د افغانستان اوسنی وضعیت؛
اوس پوښتنه دا ده، چې ایا طالبان له ترهګریزو او افراطي ډلو سره د مبارزې توان او اراده لري او که نه؟
د طالبانو په هکله د نړۍ د امنیتي چارو شنونکو نظریات سره توپیر لري.
ځیني په دې عقیده دي، چې طالبان له نورو افراطي او ترهګریزو ډلو سره په کلونو یو ځای همسنګره پاتې شوي او ستونزمنه ده، چې دوی د خپلو همسنګره فکري ملګرو څخه ځانونه جدا کړي.
له دې امله طالبان د دې اراده نه لري، چې د دغه افراطي او ترهګریزو ډلو په وړاندې وجنګیږي او هغوی له افغانستانه وباسي.
یو مشهور متل دی، چې وایي؛ په ناولو اوبو ناولتیا نه پاکیږي، نو همدا شان افراطیت هم په افراطیت له منځه نشي تللی.
که یوه افراطي ډله د بلې افراطي ډلې په وړاندې تقویه شي، افراطیت له منځه نه شي تللی او په اخر کې بیا له افراطي دلې سره مبارزه اړینه ده.
ښه مثالونه د مجاهدینو تقویه کول وو، چې طالبانو له منځه یوړل خو د طالبان په رامنځته کېدو سره افراطیت ختم نه شو بلکې نور هم تقویه شو.
که د مثال په توګه دا وګڼو، چې د طالبانو مشران د دې اراده لري چې د افراطي او ترهګریزو ډلو مخه ونیسي، خو ټيټ پوړي طالبان بیا له دغه ترهګریزو ډلو سره نه شلیدونکي اړیکې لري.
دا ترهګریزې او افراطي ډلې کولی شي، چې د طالبانو ټيټ پوړي د خپلو مشرانو په وړاندې استعمال کړي.
د طالبانو روزونکي افراطي ډلې د طالبانو په منځ کې خورا زیات نفوذ لري او د دوی په نبض پوهیږي، چې څنګه دوی له خپل ځان سره متحد کړي.
له همدې امله طالبان د دې توان او ظرفیت هم نه لري، چې د ټولو افراطي ډلو او د خپل همسنګر په وړاندې ودریږي.
په تېرو څو لسیزو کې طالبانو او د هغوی روزونکو افراطي ډلو ته د پان اسلامیزم او تر یوم القیامه پورې د جهاد کولو انګیزه ورکړې ده، تر څو د خدای دین او حاکمیت په ټوله نړۍ کې حاکم کړي.
په دې توګه افراطي او ترهګریزې ډلې لکه؛ داعش، القاعده، د پاکستان اسلامي تحریک، لښکر طیبه، د ازبکستان اسلامي تحریک، د شرقي ترکستان اسلامي تحریک، حزب تحریر، فاطمیون، جندالله او نور چې له بېلابېلو هېوادونو تمویل او تجهیز کیږي، جلا موخې لري او که طالبان په یوه ډله فشار راوړي نو بله ډله د نورو سره یو ځای کیږي او د طالبانو په وړاندې مقاومت کوي.
دا ولیدل شوه، چې طالبان ادعا کوي د داعش په وړاندې مبارزه کې دوی جدي دي، ځکه له دوی سره فکري اختلاف لري، خو د داعش په نوم ډله له یو څه چوپتیا وروسته دا دی بیا سر راپورته کړی دی.
په کندهار، روسیه او ترکیه کې د دوی وروستيو بریدونو وښودله چې دوی بیا منظم شوي دي، خو فکر نه کوم چې دا بریدونه د داعش په نوم ډلې یوازې تر سره کړې وي، بلکې د نورو افراطي او ترهګریزو ډلو افراطي کسان له دوی سره اړیکي نیولي او یو ځای شوي دي، تر څو دا ډول پیچلي بریدونه وکړي.
بل پلو؛ په عمل کې هم داسې نښې او نښانې نه ښکاري چې طالبان دې د افراطي او نورو ترهګریزو ډلو په وړاندې د مبارزې نیت ولري، ځکه طالبانو د عصري تعلیمي نظام په بدلولو او ړنګولو پيل کړی او پر ځای یې پوځي او د نورو مدرسو د جوړېدو او پراختیا ته زور ورکړی دی.
په لسګونه زره هلکان دغو مدرسو ته ځي، د سیاسي، اقتصادي او تعلیمي سیستمونو ویجاړول او له منځه وړل بیوزلي رامنځته کوي او بیوزلي خپله په اوږدمهال کې د تروریزم او افراطیت ودې ته زمینه برابروي.
په دې توګه په اوږمهال کې به ترهګریزو، افراطي او جنایي ډلو ته د ګومارنې او سون توکو کمبود نه وي.
حل لار؛
د داخلي مشروعیت او حکومتولۍ په اړه د طالبانو مشران سره د نظر اختلاف لري.
د طالبانو زیات شمېر مشران په دې عقیده دي، چې د داخلي مشروعیت او له نړۍ سره د مثبت تعامل لپاره باید زمینه برابري، خو د دوی په منځ کې د افراطي ملایانو نفوذ او قوت زیات دی او نشي کولی چې د هغوی په وړاندې ودریږي.
د بېلګې په توګه د نجونو د ښوونځیو د بندولو په موضوع کې ولیدل شوه، چې د طالبانو مشران سره د نظر اختلاف لري.
افراطي ملایان چې مرکز یې په کندهار کې دی، زیات په واک کې دي.
د کابل د موقتې ادارې اکثره وزیران چې د کندهار له پرېکړو سره همغږي نه دي، نه شي کولی چې د هغوی په وړاندې ودریږي او د کندهار له مشرانو سره ډغرې ووهي.
دا د نظر اختلاف به نور هم زیاتیږي، ځکه اصلي فشار د حکومتولۍ او د افغانستان د ولس د کابل په موقته اداره کې دی، خو د موقتې ادارې د اکثره خدماتي او کلیدي وزارتونو مشران چې د ولس او له نړۍوالو سره په اړیکه کې دي، ډېر څه په واک کې نه لري او لویې پرېکړې نشي کولی.
ډېری دوستان چې کابل ته تګ او راتګ کوي، هغوی وایي چې د طالبانو ډېر لوړپوړي چارواکي د خپلو افراطي مشرانو د نظریاتو سره موافق نه دي.
که دا ومنو چې طالبان د افراطي او ترهګریزو ډلو د فعالیتونو د مخنیوی اراده لري؛ خو دوی د دې ظرفیت نه لري، چې له ټولو ډلو سره مبارزه وکړي سمه ده، خو له دې ډلو سره مبارزه د ولس له ملاتړ پرته ناشونې ده.
د ولس ملاتړ یوازې هغه وخت تر لاسه کېدای شي، چې یو قانونمند، مشروع او ولسواکه نظام په افغانستان کې رامنځته شي، چې حکومت ولس ته مسووله وي او ټولو ته خدمات د قانون په چوکاټ کې وړاندې کړي، داسې نه وي چې ملاکراسي حاکمه وي او ولس په پرېکړو کې هیڅ رول ونه لري.
له بده مرغه طالبانو د نظام د داخلي مشروعیت لپاره یو قدم هم نه دی پورته کړی او که وضعیت همداسې دوام وکړي، طالبان به په افغانستان کې د نورو د ګټو لپاره د نویو نیابتي جګړو او رقابتونو لړۍ ته زمینه برابره کړي، چې مسوولیت به یې د طالبانو په غاړه وي.
په دغه نیابتي جګړو او رقابتونو کې د افغانانو خیر نه شته.
یادونه: افغانستان انټرنشنل - پښتو د یوې بې پرې رسنۍ په توګه د ټولو لیکوالو نظریاتو ته درناوی لري؛ خو د چا د نظر ملاتړ نه کوي.