د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زېلینسکي د یکشنبې په ورځ وویل، چې د امریکا د استازو په مجلس کې اوکراین ته د ۶۱ میلیارد ډالرو د مرستې بستې تصویب روسیې ته یو قوي پیغام ورکړ، چې اوکراین به د امریکا لپاره دویم افغانستان نه وي او کییف به یوازې نه پرېږدي.
د امریکا د متحده ایالاتو د استازو مجلس د یو شمیر جمهوري غوښتونکو استازو له څو میاشتو جنجالونو او مخالفتونو وروسته بالاخره د پنجشنبې په ورځ له اوکراین سره د اقتصادي او پوځي مرستو بسته تصویب کړه.
اوکراین په وار - وار خبرداری ورکړی، چې له دې مرستې پرته به له روسیې سره د جګړې پایله به له لاسه ورکړي.
زېلینسکي این بي سي تلویزون ته وویل: «د مرستو دغه بسته به اوکراین پیاوړی کړي او کرملین ته به یو قوي سېګنال واستوي چې اوکراین به له افغانستان وروسته دویم ځای نه وي.»
هغه زیاته کړه: "امریکا به د اوکراین تر څنګ ودریږي، د اوکراینیانو او په نړۍ کې د ډېموکراسۍ ساتنه به وکړي."
امریکا په افغانستان کې له شل کلن حضور وروسته په ۱۴۰۰ میلادي کال کې له افغانستانه ووته، چې په پایله کې یې افغان حکومت د طالبانو لاس ته ولوید.
سپینې ماڼۍ د دې وتلو په توجیه کې ویلي، چې د امریکا لومړیتوبونه بدل شوي او نور په افغانستان کې د پاتې کېدو دلیل نه لري.
دوه: له دننه څخه د بې طرفۍ ساتلو وړتیا. مانا کورني شرایط به داسې مدیریت کوې، چې له دننه څخه د ښکېلو اړخونو په پلوۍ کوم خوځښت احساس نه شي.ټول ملت باید په بې طرفۍ اجماع ولري او بې طرفي د یوه منل شوي ټولنیز قرار داد په توګه د خلکو له خوا وساتل شي.
افغانستان د اعلیحضرت محمد ظاهرشاه په وخت کې د مثبتې بې طرفۍ ښه تجربه لرله. له بده مرغه دغه بې پرېتوب له دننه مات شو. د محمد داود د جمهوریت پر مهال، د یوه لوري څه پلویان پاکستان ته وروتښتېدل او د خپل ملي حکومت په وړاندې یې وسله پورته کړه او بل لوري له خونړي بدلون سره د شورویانو پښه دغه هېواد ته راکش کړه.
هر هېواد باید د خپل کورني وضعیت په نظر کې نیولو سره د بې طرفۍ په مساله کې خپلې سره کرښې وټاکي. او محتاط اوسي چې دا سرې کرښې له دننه ماتې نه شي. همدا راز باید د نورو سرې کرښې هم وپیژني او پوه شي چې په کومو شرایطو کې د دوی بې طرفي له بهر څخه ماتېدلای شي؟
که افغانستان غواړي په روانو کړکېچونو کې بې طرفه پاتې شي، باید یو ملي او مشروع حکومت په څرګنده او واضح توګه د خپلو سرو کرښو په اړه یو تعریف او توافق ته ورسیږي او بیا د خپلو سرو کرښو په پام کې نیولو سره له نورو (بهرنیانو) سره یو تعریف او توافق ته ورسیږي.
د شوروي له جګړې وروسته په افغانستان کې لسګونه ډلې وسلو ، سیاسي واک او پیسو ته ورسېدې، چې پاکستان، ایران، عربي او غربي هېوادونو سره یې لکۍ تړلې دي. ډېر ځله د حکومتونو تر منځ رسمي او علني اړیکي د ډله ییزو او نیابتي اورپکو د پټو اړیکو په مټ نړېدلي او کمزورې شوې دي.
په اوږد مهال کې د افغانستان د بې پرېتوب په اړه توافق ممکن دی؛ خو موږ لا هم په دې نه پوهیږو چې افغانستان به له شته کړکیچ څخه څنګه خلاصیږي؟ د سیمې دغه روزل شوې نیابتي ډلې ډلګۍ به کله د ملي ګټو په درک سره داسې بې طرفۍ ته ریښتینې لار هواروي؟ خلک به څومره او څنګه د یوې سیمه ییزې بې طرفۍ په ارزښت خبریږي او په ټینګولو کې به یې خپله ملي اراده پلې کوي؟
په ټولیز ډول، بې پرېتوب یوه مثبته تجربه ده چې د سیمې هېوادونه به یې هرکلی وکړي، خو د تورکمنستان په څېر یو جلا او تړلې بې طرفي هم پاتېدای نه شي. تورکمنستان د بې طرفۍ ښه مثال نه دی، دا مطلق سیاسي تجرید او ګوښه توب دی، نه مثبته او ګټوره اقتصادمحوره بې طرفي.
له بلې خوا افغانستان د خپل قومي – مذهبي رنګارنګۍ او مهم جیو ستراتیژیک په لرلوسره تورکمنستان نه دی. موږ باید د مثبتې بې طرفۍ په اړه فکر وکړو چې د سیمې او نړۍ هېوادونه د دې بې طرفۍ په تضمین او درناوي کې خپلې ګټې ولیدلای شي. مانا په اروپا کې د سویس په شان.
