ډېپلوماتیکې سرچینې: د جي ۷ هېوادونه د دوحې د درېیمې ناستې د جوړښت او اجنډا خلاف دي

رویټرز خبري اژانس د دوشنبې په ورځ (د جنګاښ ۴مه) د اور وژنې د مشر کیم جین یونګ په حواله راپور ورکړ، چې په وژل شویو کې ۱۸ چینایي او یو د لاو کارګر شامل دی.

هغه زياته کړه، چې د نورو کارکوونکو هويت تر اوسه نه دى په ډاګه شوى.

د دغه رپوټ له مخې؛ اورلګېدنه په ځايي وخت د سهار په لس نیمو بجو هغه مهال رامنځته شوه چې په یوه ګودام کې چې شاوخوا ۳۵ زره بېټرۍ بار وې وچاودېدې.

د جنوبي کوریا چارواکي وايي، چې د چاودنې لامل لا هم معلوم نه دی او د علت د معلومولو لپاره یې پلټنې روانې دي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت ویاند د دوشنبې په ورځ د (چنګاښ څلورمه) د بهرنیو چارو وزات کارکونکو ته د لوی اختر له رخصتیو وروسته د رسمیاتو د پیل پرمهال وینا خپره کړې ده.

امیر خان متقي د خپلې وینا پر مهال د دوحې درېیمې ناستې ته په اشاره وویل: «د دوحې ناستې ته زموږ وربلل او ګډن کول د نړېوالو له لوري زموږ د ارزښت پوهېدو په معنا دي.»

نوموړی زیاتوي: «په راتلونکو ورځو کې د دوحې ناسته جوړیږي، موږ ته رسمي بلنه راکړل شوې، چې په دغه غونډه کې ګدون وکړو، دا هم پردې دلالت کوي، چې زموږ ارزښت نړېوال ورځ تر بلې درک کوي.»

خو د طالبانو پر حکومت ملګري ملتونه او نور نړېوال سازمانونه نیوکې کوي او وايي، چې په افغانستان کې د یوه ټولکډونه حکومت نشتوالی، د نجونو د زده کړو او ښځو ته په ټولنیزو برخو کې د حق په نه ورکړې او په ډیرو نورو ستونزو سربېره یې بشري حقونه هم تر پښو لاندې کړي دي.

تردې مهاله طالبانو د دوحې په درېیمه ناسته کې د خپل احتمالي پلاوي نوملړ نه دی رسنیز کړی. خو تمه ده چې د راتلونکي اونۍ تر ورستیو به طالبان د دوحې په غونډه کې د ګډون په موخه خپل استازي قطر ته واستوي.

د رویټرز په وینا، د زده‌کړو هغه مرکز چې د یکشنبې په ورځ د اسراییلي ځواکونو لخوا برید پرې شوی و د ملګرو ملتونو تر څارنې لاندې د فلسطیني ځوانانو د زده‌کړو لپاره فعالیت کوي، خو اوس د فلسطیني کډوالو لپاره د مرستو وېش په مرکز بدل شوی دی.

رویټرز د یوه عیني شاهد له قوله ویلي، چې د برید پر مهال یو شمېر کډوال د مرستې او نور د اوبو راوړلو لپاره راغلي وو.

دغه خبري اژانس د خپل عکس اخیستونکی له قوله هم لیکلي چې د برید په ځای کې یې یوه بشپړه ویجاړه ودانۍ لیدلې او وايي، د کوڅې په څنګ کې یو شمېر مړي په کمپلو کې پراته وو.

د اسراییل پوځ ویلي، چې دغه ځای د حماس او اسلامي جهاد وسله والو کارولی او له برید مخکې ورته له وړاندې خبرداري ورکړل شوي وو.

د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین د پنجشنبې په ورځ وویل چې روسیه ښايي شمالي کوریا ته وسلې واستوي چې د هغه په وینا، دا اوکراین ته د لوېدیځ لخوا د وسلو ورکولو ځواب دی.

امریکايي چارواکي په دې باور دي چې شمالي کوریا له روسیې څخه د جنګي الوتکو، توغندیو، زغره والو ګاډو، د بالستیک توغندیو د تولید تجهیزات یا توکي او نورې پرمختللې تکنالوژۍ ترلاسه کولو ته لیواله دي.

دغه تړون چې د چهارشنبې په ورځ د پوتین او شمالي کوریا د ولسمشر کیم جونګ اون لخوا لاسلیک شو، دواړه خواوې ژمنې کوي چې د یو بل پر وړاندې د وسله وال تیري پر مهال به یو بل ته سملاسي پوځي مرستې چمتو کوي.

پوتین ویلي دي چې مسکو د شمالي کوریا سره د همکارۍ تمه لري چې د لوېدیځ په وړاندې د مخنیوي عمل وکړي، خو په اوکراین کې د شمالي کوریا د پوځیانو کارولو ته اړتیا نشته.

د امریکا متحده ایالات او اوکراین وايي چې شمالي کوریا مخکې له دې روسیې ته د پام وړ توپچي مرمۍ او بالستیک توغندي ورکړي، خو روسیه او شمالي کوریا دا تورونه ردوي.

دوجاریک زیاته کړه چې د دوحې غونډې «د یوه بهیر برخه ده، نه یو ګام» او افغان ښځې او مدني ټولنې به د دې بهیر برخه وي.

طالبان به د راتلونکې اونۍ په پای کې قطر ته خپل استازي واستوي چې په دوحه کې په دوه ورځنۍ غونډه کې د ملګرو ملتونو د لوړ پوړو چارواکو او د افغانستان لپاره د ۲۵ هېوادونو د ځانګړو استازو سره ګډون وکړي.

دا د ملګرو ملتونو په مشرۍ درېیمه او د طالب چارواکو په شتون کې لومړۍ ناسته ده چې ترسره کېږي، خو له اصلي غونډې څخه د ښځو او مدني ټولنو د استازو وتل د پراخو نیوکو لامل شوي دي.

د بشري حقونو څار سازمان اجرایوي مشرې تیرنا حسن، رویټرز ته وویل: «د دوحې له غونډې څخه د ښځو ایستل طالبانو ته د مشروعیت ورکولو خطر زیاتوي او د ښځو د حقونو د مدافع په توګه د ملګرو ملتونو باور او د هغوی معنا لرونکي ګډون ته زیان رسوي.»

د بښنې نړیوال سازمان سرمنشي اګنیس کالمارد د دوحې د دریمې ناستې په اړه وویل چې «د بشري حقونو په اړه خورا مهم بحثونه څنډې ته کول د منلو وړ نه دي او یو ډیر زیانمن تاریخ جوړوي.»

د ملګرو ملتونو د سیاسي چارو مشره روزماري ډی کارلو او د افغانستان په چارو کې د ملګرو ملتونو ځانګړې استازې روزا اوتونبایو له طالبانو سره تر لیدنې وروسته د افغانستان د مدني ټولنې له ډلو سره جلا جلا لیدنې کوي.

خو روزا اوتونبایوا په نیویارک کې په یوه خبري ناسته کې د افغانستان انټرنشنلد خبریالې مریم رحمتي د پوښتنې په ځواب کې چې د دوحې په غونډه کې د ښځو له ګډون سره د طالبانو مخالفت څه دی،وویل: «طالبان زموږ او تاسو په څېر نه دي. طالبان له غرونو او جګړې څخه راغلي او دا اسانه کار نه دی چې هغوی په داسې کسانو بدل کړي چې د خبرو مېز ته کېني او زموږ اصول ومني.»

اوتونبایوا وویل چې د دوحې غونډه به د خصوصي سکټور او د نشه یي توکو پر وړاندې پر مبارزې تمرکز وکړي. هغې دا هم وویل چې راتلونکې غونډې «د پام وړ تمې رامنځته کړې چې په حقیقت کې دغه تمې په یوه ناسته کې نشي پوره کیدای.»