انار کلي هنریار: د افغانستان کړکېچ یوازې د خبرو او سیاست له لارې د حل وړ دی

د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت د چهارشنبې په ورځ په يوې خبرپاڼه کې د ملا خیرخواه او په افغانستان کې د ناروې د شارژدافير پاول کلومن بکن د لیدنې خبر ورکړی.

خبرپاڼه زياتوي، چې خيرالله خيرخوا په دې ليدنه کې ويلي، چې: «اسلامي امارت غواړي له نړۍ سره د دوه اړخيزو اړيکو پر بنسټ مثبتې اړيکې ټينګې او پراخې کړي.»

نوموړي په دې برخه کې د ناروې رول اغېزناک بللی دی.

په خبرپاڼه کې راغلي، چې پاول کلومن بيکن د دوحيې د راتلونکي درېيمي ناستې په اړه معلومات شريکي او دا ناسته یې د افغانستان لپاره مهمه بللې ده.

په افغانستان کې د ناروې سفارت د بيکن د دې څرګندونو په اړه څه ندي ویلي

واک ته د طالبانو له رسېدو را وروسته ناروې هيواد په افغانستان کې په بېلابېلو برخو کې مرستې تر سره کړي.

څه موده مخکي د طالبانو ریاست الوزرا د سیاسي مرستیال دفتر د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره د ناروې د سفیر له قوله لیکلي وه، چې دغه هېواد د دې ډلې د مخالفانو ملاتړ نه کوي.

د ملګرو ملتونو اړوند دغه سازمان نن وویل، چې خلکو ته د مرستو رسولو لپاره بيړني کومک ته اړتيا لري.

د خوړو نړیوال پروګرام وايي، د افغانستان تر ۹۰ سلنه ډېر خلک د خوراک لپاره کافي خواړه نه لري.

دغه بنسټ خبرداری ورکړی، چې لوږه د ځينو کورنيوو د له منځه تللو لامل کېږي او يو شمېر کورنۍ د ژوندي پاتې کېدو لپاره د خپلو کورونو د توکو پلورلو ته اړې شوي دي.

ويل کيږي، چې دغه توکي دبلوچستان په نوکنډي سيمه کې د عملياتو پر مهال ترلاسه شوي دي.

د پاکستان د سرحدي ځواک د راپور له مخې، په دغو نیول شويو توکو کې د ۳۳۹ میلیونو کالدارو په ارزښت ۲۹۵ د شیشې او د ۱.۶۸ ميلیونو کلدارو په ارزښت۱۶ کڅوړي تریاک شامل دي

په دې عملیاتو کې مرمۍ، دوه میله کلاشینکوف او عصري مخابراتي وسایل هم نیول شوي دي.

د پاکستان د نشه يي توکو په وړاندي د مبارزې ادارې په دې وروستیو کې په کراچۍ کې په يوې کښتۍ کې د ۲۲۴ کیلو ګرامه میتامفیتامین د نیولو خبر ورکړ، چې غوښتل یې بلجیم ته قاچاق شي.

د افغانستان ګاونډي او د منځنۍ اسیا ډېری هېوادونه له افغانستان څخه خپلو هېوادونو ته د نشه‌يي توکو د قاچاق له دوام اندېښمن دي.

د ملګرو ملتونو د نشه يي توکو او جرمو اداره نن د نشه يي توکو د نړیوالې ورځې په مناسبت خپل کلني راپور کې وايي، په افغانستان کې د تریاکو یا اپینو دغه بې ساري کمېدل به د افغانستان، ټرانیزیټي او مقصدي هېوادونو لپاره ګڼې پایلې ولري.

دا اداره وايي، د طالبانو بندیز سره به د نشه يي توکو مارکېټ کې د نګه یا سوچه هیروین یا پوډر هم کم شي.

ملګري ملتونه وايي، که څه هم سږ کال په ځینې سیمو کې د تریاکو د تولید زیاتېدو نښې شته، خو پخوانۍ کچې ته رسېدلی نه شي.

دغه اداره وايي، د روان ۲۰۲۴ کال لومړیو کې د اروپا، منځني ختیځ او سوېلي افریقا په مارکېټونو کې د افغان نشه يي توکو ریښتونی کمښت نه دی لیدل شوی، خو که افغانستان کې پرې بندیز روان وي، نو دا حالت به بدل شي.

ملګري ملتونه وايي، د دې توکو د تولید کمښت سره به د هغوی اړوند درملنه هم اغېزمنه او پوډر یا هیروین کاروونکي به نورو صنعتي نشه يي توکو ته مخه کړي.

په راپور کې راغلي چې په دغسې حالت کې به د روغتیا لپاره پام وړ خطرې زیاتې او د نیتازین په څېرځینې ځواکمنو نشه يي توکو په ګډون د مختلفو مخدره موادو کارېدل زیات شي.

د نیتازین په څېر ځینې پرمختللي نشه يي مصنوعي توکي دې وروستیو کلونو کې په اروپا کې دود شوي دي.

د ملګرو ملتونو د نشه يي توکو او جرمونو ادارې سرڅېړونکې انجلا مي وايي، په ایرلنډ، بریتانیا، استونیا او لیتویا کې له دې نشه يي توکو د ډېرو کسانو د مړه کېدو خبر هم و رکړل شوی دی.

ملګري ملتونه وېره ښيي چې د بدیلو نشه يي توکو کارولو سره امکان ډېر دی چې ورته مړینې لا زیاتې شي.

د امریکا په یرغل پسې افغانستان د نړۍ د نشه يي توکو په تر ټولو ستر صادروونکي بدل شو، خو د طالبانو واکمنېدو پسې د دې ډلې مشر په ۲۰۲۲ کال د دې توکو پر کر، تولید او تجارت بندیز ولګاوه.

د دغه بندیز د یو کال تېرېدو سره افغانستان د نشه يي توکو د تولید نوملړ کې خپل ځای میانمار ته پرېښود.

خو د ملګرو ملتونو د نشه يي توکو او جرمونو اداره وايي، په میانمار کې د افینو یا تریاکو د تولید ۳۶ سلنې زیاتېدو سره بیا هم هیرویین یا پوډر په نړیواله کچه ۷۵ سلنه کم شوي دي.

دغه ډله وايي، په غويي میاشت کې یې تر ټولو ډېر صادرات پاکستان، هند او عربي اماراتو ته کړي؛ خو تر ټولو ډېر واردات یې بیا له ایران، چین او پاکستان ته کړي دي.

د طالبانو تر واک لاندې د احصایې او معلوماتو ملي ادارې د چهار شنبې په ورځ د (چنګاښ ۶مه) د ۱۴۰۳ کال د وري او غويي په میاشتو کې له افغانستانه د صادراتو او وارداتو په اړه تحلیلي راپور خپور کړی.
په دغه راپور کې ویل شوي، چې په غويي میاشت کې د څه باندې ۱۱۴.۶ مېلیونه ډالرو په ارزښت صادرات او ۹۵۰.۵ مېلیونه ډالرو په ارزښت واردات شوي دي.
د احصايې او معلوماتو ادارې د راپور له مخې، د روان کال د وري په میاشت کې د هېواد د صادراتو ټول ارزښت ۹۵.۶ مېلیونه ډالره و؛ خو په غويي میاشت کې د وري پرتله په صادارتو کې ۱۹ مېلیونه ډالر زیاتوالی راغلی.
همدارنګه په راپور کې ویل شوي، چې په وري میاشت کې افغانستان ته د ۶۵۰ مېلیونه ډالرو په ارزښت واردات شوي وو؛ خو په غويي میاشت کې د وري میاشتې پرتله په وارداتو کې ۳۰۰.۵ مېلیونه ډېروالی راغلی دی.
د احصايي او معلوماتو اداره وايي، د روان کال په غويي میاشت کې تر ټولو ډېر صادرات یې پاکستان، هند او متحده عربي اماراتو ته کړي دي.
خو په راپور کې ویل شوي، چې تر ټولو ډېر واردات بیا له ایران، چین او پاکستان څخه شوي دي.

د دغه راپور له مخې ۵۴.۵ مېلیون ډالرو په ارزښت صادرات پاکستان، د ۳۰.۱ مېلیون ډالرو په ارزښت هند او ۴.۶ مېلیون ډالرو په ارزښت صادرات یې متحده عربي اماراتو ته کړي دي.
طالبان په داسې حال کې پاکستان ته د ډېرو صادراتو په اړه ادعا کوي، چې په دې ورستیو کې د دواړو هېوادونو ترمنځ سیاسي اړیکي خورا ترینګلې شوې او ېیر وختونه د سپین بولدک او تورخم دروازې د سوداګرۍ پر مخ تړلې پاته کېږي.

له بل پلوه تر اوسه د طالبانو د دغو راپورونو په اړه خپلواکو سرچېنو څه نه دي ویلي او نه طالبان په دې اړه داسې ادارو ته اجازه ورکوي، چې په خپلواکه بڼه د دوی د ورکړل شویو راپورونو کره‌والی روښانه کړي.