د ایران د اسلامي جمهوریت مذهبي مشر د دغه هېواد د ولسمشرۍ په ټاکنو کې د ګډون په اړه وویل: د ایران اسلامي جمهوریت دوام او ثبات او په نړۍ کې د هغه عزت او ابرو په ټاکنو کې د خلکو ګډون پورې تړلي دي. علي خامنه یي د ایران له خلکو وغوښتل چې په دې مهم سیاسي ازماېښت کې خپل کډون جدي وګڼي.
د ایران د اسلامي جمهوریت مذهبي مشر زیاته کړه، باید خلک له رایې ورکولو ډډه ونه کړي، چې د ده په وینا هیڅ لګښت، هڅو او سرچینو ته اړتیا نه لري.
هغه همداراز ټینګار وکړ، چې د اسلامي جمهوریت د نظام د درستۍ او صداقت د ثابتولو لپاره په ټاکنو کې د خلکو ګډون ضروری او واجب دی.
علي خامنه یي دا څرګندونې نن د ولسمشرۍ ټاکنو لپاره د رای اچونې بهیر له پیلېدو سره وکړې.
د ځینې کارپوهانو په وینا یو شمیر ایراني وګړي د دغه هېواد د ولسمشرۍ په ټاکنو کې د ګډون علاقه نه لري.
په اوسنیو ټاکنو کې مسعود پزشکیان، سعید جلیلي، مصطفا پورمحمدي او محمد باقر قالیباب ولسمشرۍ ته نوماند دي.
د راپورونو له مخې، په پخوانیو قبایلي سیمو کې د ټي ټي پي اړوند وسلوالو حضور څو برابره زیات شوی دی او دغه ډله نوره هم د پراخېدو په حال کې ده. دغې وسلوالې ډلې نه یوازې پر پاکستاني امنیتي ځواکونو بریدونه ډېر کړي دي بلکې د سیمو د نیولو لپاره د چمتو کېدو په درشل کې ده.
په افغانستان کې د طالبانو د بیا ځلي واک ته رسېدو سره د پاکستاني طالبانو غورځنګ بېرته خوځند او بریدونه یې ډېر کړل.
لامل یې هم دا و چې د ټي ټي پي مشر مفتي نور ولي ډيورنډ فرضي کرښې ته څېرمه پر پخوانیو قبایلي سیمو سربېره ملاکنډ ته هم سفرونه وکړل او له دغې ډلې ناراضه شوي غړي یې بېرته سره یوځای کړل او کوچنۍ ډلې یې ختمې کړې.
ټي ټي پي د منظم تحریک پرمخ بېولو لپاره له واک مخکې د افغان طالبانو تګلارې ته مخه کړه. دې ډلې له هر څه وړاندې حکومت ته ورته کابینه جوړه کړه او د هرې سیمې لپاره یې مسوولین وټاکل.
د ټي ټي پي منظمېدو او نوې تګلارې سره د دې ډلې په لیکو کې ورځ تر بلې وسلوال مخ په زیاتېدو شول او هم یې هغه غړي ور سره ملګري شول چې تر دې مخکې یې په افغانستان کې د طالبانو په لیکو کې فعالیت کاوه.
دوی له افغان جګړې په وزګارېدو خپلې تجربې له ټي ټي پي سره شریکې او له مخې یې په پاکستان کې خونړي او جبهه يي بریدونه زیات او اغېزناک کړل.
خپلو سیمو ته ستنېدل
پاکستان کې د تحریک طالبانو پاکستان د بریدونو ډېرېدو سره بیا بیا د اسلام اباد چارواکو د طالبانو له حکومت غوښتي چې د دې ډلې پرضد ګامونه واخلي. ان بیا بیا داسې خبرونه هم خپاره شول چې افغان طالبان له پاکستان سره د ټکر د مخنیوي لپاره غواړي د دې ډلې وسلوال له ډیورنډ کرښې نورو سیمو ته ولېږدول.
د تحریک طالبان پاکستان سرچېنو افغانستان انټرنشنل خبریال عبدالحق عمري ته ویلي له هغه وروسته چې افغان طالبانو له لوري پرېکړه وشوه، چې ټي ټي پي وسلوال له ډيورنډ کرښې څخه لیرې کړي نو ټي ټي پي دا غوره وبلله چې د مشرانو ترڅنګ خپل جنګیالي هم پخوانیو قبایلي سیمو کې خپلو خپلو سیمو ته ستانه کړي.
دا سرچېنې وایي، د پاکستان جماعت علمای اسلام مشر مولانا فضل الرحمان دا خبرې له حقیقت لرې نه بولي، چې ټي ټي پي به په درېو میاشتو کې پښتونخوا ونیسي.
دوی زیاتوي په هغو سیمو کې چې ټي ټي پي حضور لري هلته د پاکستان د حکومت حاکمیت نشته.
د پاکستاني طالبانو سرچینې وايي څو ورځې وړاندې د دې ډلې دوه مهم مشران چې په بلوچستان کې د پاکستان لخوا نیول شوي دا په دې دلالت کوي چې د جنګیالو ترڅنګ د ټي ټي پي لومړۍ درجه مشران په پاکستان کې حضور لري.
خو یو ځايي خبریال لعل وزیر د مولانا فضل الرحمان د څرکندونو په اړه بیا بل ډول نظر لري.
دی وايي چې کوم حالت زه له نژدې وینم په لویه کچه د سقوط کوم خطر نشته او مولانا فضل الرحمان چې کومې څرګندونې کوي هغه د پارلماني ټاکنو له نتجې ناراضه دی نو مولانا اوس له پوځ څخه خفه دی او داسې خبرو سره غواړي چې یوځل بیا د واک ورکړل شي.
د پاکستاني طالبانو سرچینې د پاکستان حکومت لخوا د عزم استحکام د عملیاتو د پیلولو په اړه په دې باور دي چې پاکستان هېڅ کله د ټي ټي پي پرضد عملیات نه دي درولي او دوی په مسلسل ډول د پاکستاني طالبانو پرضد عملیات کړي دي خو د دوی هېڅ ځانګړو عملیاتو کومه نتجه نه ده ورکړې او نه یې هم ټي ټي پي ختمه کړې ده.
خو د پاکستان د حکومت لخوا د عزم استحکام په نامه د عملیاتو په اړه بیا قامپرسته ګوندونه وايي چې پاکستان د ټي ټي پي د ختمولو اراده نه لري او د بهرنیو مرستو د ټولولو لپاره د پښتنو په سیمه کې بیا جګړه پیلوي.
ټي ټي ټي له پخوا څخه ځواکمنه شوې ده
پاکستاني طالبانو اوس مهال د پاکستان په ډېرو سیمو واک لري او له پخوا څخه جنګیالي او پرمختللې وسلې په واک لري.
د معلوماتو له مخې ټي ټي پي په شمالي او جنوبي وزیرستان، ملاکنډ، ټانک، ډي اې خان، بنو، لکي مروت، دیر، سوات او د پېښور څنډو کې پراخ حضور لري.
په زیاتره سیمو کې د ټي ټي پي ځايي خلکو ته خبرداری ورکړی چې د پاکستان نظامي ادارو کې دې خپلې دندې پرېږدي او له حکومت سره له هر رنګه کار کولو دې لاس پر سر شي.
د ټي ټي پي د بریدونو له ویرې پاکستاني عسکرو او په ځانګړي توکه د پښتون میشتو سیمو پورې اړوند ځینې نظامیان خپلې دندې پرېښودو اړ شوي دي.
ټي ټي پي په واک کې سیمو کې د پاکستاني نظامیانو فعالیتونو تر خپلو نظامي مراکزو محدود شوي دي او د پخوا په څېر اوس دوی د پاکستاني طالبانو له ویرې کزمې نشي کولی.
ټي ټي پي د افغان طالبانو په څېر له ځايي خلکو عشر او ذکات ټولوي او ځینو سیمو کې د شرعیت له مخې تورنو کسان په عام محضر کې سزاګانې ورکوي.
ټي پي پي پخوا هم تایید کړې چې د دوی د جنګیالیو شمېر مخ په زیاتېدو دی او زیاتره په پاکستاني مدرسو کې روزل شوي طالبان له دغې ډلې سره یوځای کېږي.
د پاکستان لومړی وزیر نن د دغه هیواد په پارلمان کې وویل، د پښتونخوا زړور خلک دي او د ترهګرۍ ضد جګړه کې یې ډېره قرباني ور کړې ده. د شهباز شریف دا څرګندونې په پښتونخوا او بلوچستان کې د عزم استحکام د عملیاتو درشل کې دي چې په دواړو صوبو کې یې ځینې ملتپال او مذهبي ګوندونه خلاف دي.
د شهباز شریف په مشرۍ حکومت چې د دې عملیاتو ملاتړ کړی نن په پارلمان کې د پښتونخوا امنیتي حالت ته په اشاره د دې صوبې خلک وستایل.
د پاکستان تر نورو صوبو پښتونخوا کې ډېر وسلوال بریدونه کېږي او په دغه هېواد کې تر نورو ناامنه صوبه بلل کېږي.
که څه هم پاکستان کې د وسلوالو د ځپلو پرضد د ترهګرۍ ضصد څانګې جوړې شوې دي، خو شهباز شریف وايي چې لا هم په پښتونخوا کې د ترهګرۍ ضد اداره نشته.
خو نوموړی دا هم وویل چې د ترهګرۍ ضد جګړه کې د وړتیا زیاتولو لپاره دې صوبې ته په تېرو کلونو کې ۵۹۰ میلیارده روپۍ ور کړل شوې دي.
هغه د اپوزیسیون مشرانو په مخاطبولو سره زیاته کړه چې ملي مالي کمېسون ایوارډ کې پر ۲۰۱۰ کال دې صوبې ته د یو سلنه اضافي سرچینو ور کړه هم منظوره شوه.
د عمران خان د تحریک انصاف په ګډون د جمعیت علمای اسلام او نورو ډلو مشران چې اوس په پارلمان کې اپوزیسیون دي په پښتونخوا کې د عزم استحام عملیاتو مخالفت کوي.
دوی وايي، له ۲۰۱۰ کال راهیسې په دغه صوبه کې وخت ناوخت عملیات شوي، خو وسلوال ور سره ورک نه شول.
مولانا فضل رحمان خو په دې باور دی چې د پاکستان حکومت دا عملیات د چین په غوښتنه او خوښه کوي او تاوان به یې ولس ته رسېږي.
خو د شهباز شریف په مشرۍ حکومت وايي، دا عملیات به تر پخوانيو توپیر ولري او چا ته به پکې زیان ونه رسېږي.
دغه مناظره چې د سياېناېن ټلویزیون او هممهاله افغانستان انټرنشنل هم د دري ژباړې سره خپره کړه د دغو دواړو نوماندانو د کاري تګلارو پر ځای تر ډېره یو بل ته له پیغور ورکولو او یو پر بل له نیوکو ډکه وه.
د امریکا ولسمشر جو بایډن په دغې ټاکنیزه مناظره کې خپل سیال ډونالډ ټرمپ د یو «بد مدیر» په توګه یاد کړ او ویې ویل: «د ده د ولسمشرۍ پر مهال د امریکا اقتصاد له ماتې سره مخامخ شو او موږ وتوانېدو، چې له دغه وضعیته ځان او خپل هېواد راوباسو چې دا کار مو وکړ.»
ښاغلي بایډن دا رنګه په افغانستان کې د امریکا پوځي ماموریت ته په اشارې سره وویل، چې هره ورځ به په افغانستان کې زموږ ځواکونه وژل کېدل؛ خو د مخنیوي لپاره یې هیڅ کار نه و شوی،
د هغه په وینا، د هغه په ولسمشرۍ کې هیڅ یو امریکایي سرتېری هلته نه دی وژل شوی.
ډونالډ ټرمپ د خپل سیال په ځواب کې وویل: زموږ هیله دا وه، چې په بشپړ برم او عزت سره له افغانستانه ووځو؛ خو د بایډن د واکمنۍ پر مهال له افغانستانه زموږ وتنه ډېره شرموونکې وه او دا د امریکا په تاریخ کې د یوې تورې ورځې په نوم ثبته شوه.
د امریکا پخواني ولسمشر ډونالډ ټرمپ خپل سیال ته د «جنایت کار» خطاب وکړ او زیاته یې کړه : «هغه څه چې په تېرو څلورو کالو کې له امریکا سره وشول د باور وړ نه ول. له دې وروسته به موږ ته څوک درناوی و نه کړي هر څه چې وغواړي موږ مجبور یو چې و یې کړو، هغوی فکر کوي چې موږ احمقان یو او هغه (بایدن) په رښتیني توګه جنایتکار دی.»
هغه وویل له افغانستانه زموږ له شرمه ډکه وتنه د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوټین په ځیر سره څارله او دا یې هم لیدل، چې موږ هلته څه پرېښودل.
هغه زیاته کړه: «موږ په افغانستان کې د مېلیارډونو ډالرو په ارزښت وسلې او مهمات پرېښودل او هغو ترهګرو ته مو په واک کې ورکړل، چې زموږ سرتېري یې وژل.»
هغه وویل، پوټین نه شو کولای چې زما د ولسمشرۍ پر مهال پر اوکراین برید وکړي.
د امریکا اوسني ولسمشر جوبایډن په دغې مناظره کې د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوټین ته د یو «جنګي جنایتکار» خطاب وکړ او ویې ویل، هغه غواړي چې د پخواني شوروي اتحاد امپراتوري یو ځلې بیا را ژوندۍ کړي.
هغه د اوکراین سره د امریکا د مرستو په اړه وویل: «موږ هغه پیسې چې اوکراین ته ورکوو د هغو وسلو په توګه دي، چې د ننه په امریکا کې جوړېږي. زموږ متحدین او ناټو هم ورته کار کوي.»
بایډن او ټرمپ دواړو د یو بل په بهرنیو سیاستونو بریدونه او نیوکې وکړې، چې د افغانستان او اوکراین اړوند موضوعګانې یې د سر، سر ټکي وو.
خو په ټوله کې بایډن پر دې خبرې ډېر ټینګار کاوه، چې ټرمپ د ولسمشرۍ لپاره وړ کس نه دی.
هغه وویل: «کله چې د هغه پلویانو د کانګرس پر ودانۍ برید وکړ، دا د امریکا په تاریخ کې یوه بېسارې پېښه وه او ان د هغه کابینې او مرستیال یې هم د ده د دغه کار څخه ننګه و نه کړه.»
ښاغلي بایډن دا هم وویل، چې ټرمپ د امریکا اقتصاد له نابودۍ سره مخامخ کړ: «ټرمپ زموږ اقتصاد ړنګ کړ؛ خو موږ د زرګونو خلکو لپاره کاري فرصتونه بیاموندل، په تېره بیا د لږکیو لپاره. موږ دا ډاډ تر لاسه کړ، چې زموږ خلک مناسب شغلي فرصتونه لري؛ خو د ټرمپ په وخت کې د پیسو پړسوب زیات شوی و.»
ډونالډ ټرمپ بیا د بایډن د کډوالۍ پر سیاستونو بریدونه وکړل او ویې ویل، چې اوس زموږه پولې د جنایت کوونکو، ترهګرو او رواني ناروغانو پر مخ پرانیستې دي؛ خو بایډن یې په ځواب کې وویل، هغه ترهګر چې درې تنه امریکايي سرتېري یې ووژل د ټرمپ د واکمنۍ پر مهال امریکا ته راغلی و.
ډونالډ ټرمپ د فلسطیني دولت د جوړولو په اړه د پوښتنې له ځوابولو په څنګ تېر شو؛ خو دا یې وویل چې د منځني ختیځ په روانه جګړه کې د جګړې ټول لګښت امریکا پرې کوي.
خو ټرمپ پر دې خبرې بیا، بیا ټینګار کاوه په هماغه ورځ چې ولسمشر شي؛ نو ټولې پولې به وتړي.
اسراییل د پنجشنبې په ورځ د غزې ښار پر ګاونډ برید وکړ او فلسطینیانو ته یې امر وکړ، چې د سویل پر لور ولاړ شي؛ ځکه چې پوځ د رفح ښار په سویلي برخو بریدونه کوي او دا هلته د حماس وسله والو پر وړاندې د عملیاتو وروستی پړاو دی.
د غزې په ښار کې د شیجایه سیمې اوسېدونکو ویلي، چې دوی د ماسپښین په لومړیو کې د ټانکونو د را نږدې کېدو او ډزو له امله حیران شوي، بې پیلوټه الوتکو هم پر ښار د شپې مهارل بریدونه کړي.
د غزې ښار یو اوسيدونکي محمد جمال چې ۲۵ کلن دی رویټرز خبري اژانس ته ویلي: «داسې ښکاري چې جګړه بیا پیلیږي، د بمباریو لړۍ زموږ په سیمه کې څو کورونه نړولي او ودانۍ یې ولړزولې».
د پنجشنبې په ورځ د فلسطین ملکي اضطراري خدماتو وویل، چې د اسراییلي ځواکونو په بریدونو کې تر اوسه په شیجایه کې لږ تر لږه اووه تنه وژل شوي دي.
ویل شوي، چې د لا زیاتو تلفاتو وېره شته چې ښايي تر نړېدلو ودانیو لاندې بند پاتې وي.
د رویټرز له خوا تر لاسه شوي انځورونه ښیې، چې ښځې، نارینه او ماشومان د کڅوړو او خوراکي توکو سره د اسراییل له برید وروسته په کوڅو کې مڼډې وهي.
ځینې کسان د تیښتې پر مهال خپل ټپي شوي عزیزان هم له ځانه سره لیږدوي.
یوه سړي چې یو زخمي هلک یې په غیږ کې نیولی و، وویل: "دا (اسراییلي) اشغالګر موږ په نښه کوي، لکه څنګه چې تاسو لیدلی شئ. تاسو کولی شئ دلته ماشومان وګورئ، ماشومان په نښه کوي."
د اسراییل د پوځ یوه ویاند ویلي، چې دوی په شیجایه کې د تلفاتو په اړه څرګندونې نه کوي.
د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زېلینسکي بروکسل ته د درېیو امنیتي تړونونو د لاسلیکولو لپاره سفر کړی، چې یو یې د اوکراین او اروپايي ټولنې تر منځ دی.
هغه د پنجشنبې په ورځ (د چنګاښ ۷مه) پر اېکس ټولنیزې شبکې لیکلي، چې د اروپايي ټولنې له مشرانو او د دې اتحاديې د غړو هېوادونو له مشرانو سره ګوري او د دغه سفر په ترڅ کې به د اروپایي ټولنې په شمول درې امنیتي تړونونه لاسلیک کړي.
ښاغلي زېلنسکي وویل: «د لومړي ځل لپاره دا تړون د ټولو ۲۷ غړو هېوادونو ژمنې تضمینوي، چې د هر ډول داخلي بدلونونو په پام کې له نیولو پرته اوکراین ته د پام وړ ملاتړ چمتو کوي.»
د اوکراین ولسمشر دا تړون په اروپا کې د «سولې او سوکالۍ» پر لور یو ګام بللی دی.
بلجیم ته د زېلنسکي سفر په اروپایي اتحادیې کې د کییف د غړیتوب رسمي خبرو اترو پیل او په اوکراین باندې د روسیې د ترغل له پیل څخه دوه کاله ووسته ترسره کیږي.
زېلنسکي پر خپلې اېکس پاڼه د یو بل امنیتي تړون یادونه هم کړې او لیکلي یې دي، چې د استونیا له لومړۍ وزیرې کاجا کالاس سره یې د امنیتي همکاریو او اوږد مهاله ملاتړ تړون لاسلیک کړ.
زېلنسکي د یاد تړون په اړه ویلي، چې دغه تړون د وسلو او پوځي تجهیزاتو، روزنې، د معلوماتي تېکنالوژۍ او نورو فعالیتونو په ځانګړې توګه د دفاعي صنعت په برخه کې همکاري کوي.
ولادیمیر زېلنسکي پر اېکس په یوه بل لیک کې چې د لېتوانیا له ولسمشر ګيتاناس نوسيدا سره یې د امنیتي همکاریو تړون لاسلیک کړ، چې له مخې به یې لیتوانیا هر کال له اوکراین سره امنیتي او سیاسي ملاتړ کوي.
اوکراين تر اوسه پورې د امريکا، فرانسې، جرمني، برېتانيا او جاپان په ګډون ١٧ ورته دوه اړخيز امنيتي تړونونه لاسليک کړي دي.