د غزې د رواغتیا وزارت وایي، چې د اسراییلي ځواکونو په سوېلي ښار خان یونس باندې تازه ځمکني بریدونه کړي، چې په ترڅ کې یې لږ تر لږه ۸۴ فلسطینیان وژلي او ۳۲۹ نور یې ټپیان کړي دي.
اسراییلي پوځ د غزې ۸۰ سلنه څخه زیاته برخه د تخلیې امر لاندې راوستې او یا هم «د نه تلو زون» سیمه ګرځولې ده. خو فلسطینیان وایي، موږ چیرې ولاړ شو؟
د قطر او مصر په مشرۍ او د متحده ایالاتو په ملاتړ د اوربند هڅې تر دې دمه د جنګیالیو ترمنځ د اختلافاتو له امله ناکامه شوې.
د اکتوبر له اوومې راهیسې په غزه کې د اسراییل په جګړه کې لږ تر لږه ۳۹ زره او ۹۰ فلسطینیان وژل شوي او ۹۰ زره او ۱۴۷ نور ټپیان دي.
د اکټوبر له ۷مې نېټې راهیسې د حماس تر مشرۍ لاندې د بریدونو له امله یو زرو ۱۳۹تنه وژل شوي او لسګونه کسان لا هم په غزه کې بندیان دي.
په تېره اونۍ کې د غزې پر مرکزي سیمو کې د اسراییل بریدونه د النصیرات پر کمپ متمرکز وو، چې لسګونه کسان پکې وژل شوي دي.
د ایران د پوځ یو چارواکی وايي، چې ایران له افغانستان سره پر پوله دېوال جوړي چې د ناقانونه ننوتلو او د نشه یې توکو د قاچاق مخنیوی وشي. له دې وړاندې هم ایراني چارواکو ویلي وو، چې د ټولنیزو او امنیتي ستونزو د حل لپاره د افغانستان سره پر پوله دېوال جوړوي.
د ایران د پوځ د ځمکني ځواک د انجینرۍ قطعې قوماندان جنرال احمد اکبري نن سې شنبه ایراني رسنیو ته وویل، چې دغه څلور متره لوړ دېوال به له افغانستان سره د څه باندې ۹۰۰ کیلومتره پولې ۳۰۰ کیلومتره برخه بنده کړي.
ایراني رسنیو لیکلي چې تمه کیږي، چې دغه دېوال به د مخدره توکو د قاچاق مخه ونیسي او له افغانستان څخه د ناقانونه کډوالو د راتګ په لړ کې به په سرحدي سیمو او ټول هېواد کې د اوسېدونکو امنیت پیاوړی کړي.
دغه پلان چې د روان کال په لومړیو کې په ډاګه شو، د کانکریټي دېوال جوړول، د اغزن تار، کټارو او د پولو په اوږدو کې د مناسبو سړکونو جوړول شامل دي.
ایران د لسیزو راهیسې د میلیونونو افغان کډوالو کوربه دی؛ خو په ۲۰۲۱ کال کې د طالبانو له خوا د افغانستان له نیولو وروسته ایران ته د افغان کډوالو د تګ بهیر چټک شوی دی.
رسمي سرچینې په ایران کې د مېشتو افغان کډوالو شمېر ۵ میلیونه بولي.
له دې وړاندې محمدباقر قالیباف د ایران د ولسمشریزو ټاکنو د نوماندانو په یوې مناظره کې ویلي، چې ټولې ټولنیزې ستونزې د هېواد ختیځې برخې سره تړلې دي.
د ولسمشرۍ لپاره دغه نوماند زیاته کړې وه:« باید د پاکستان او افغانستان سره پر ختیځه پوله دېوال وغځوو، چې د هغه ځای امنیت ټینګ شي.»
د چین د بهرنیو چارو وزارت اعلان کړی، چې د حماس او فتح په ګډون ۱۴ فلسطیني ډلو د خپل منځي اختلافاتو د پای ته رسولو لپاره د بېجینګ په منځګړتوب د «ملي یووالي» تر نامه لاندې یوه موافقه لاسلیک کړه. دغه موافقه د سې شنبې په ورځ په بېجينګ کې د درې ورځنيو غونډو په پای کې لاسليک شوه.
د چين بهرنيو چارو وزارت د سې شنبې په ورځ (د زمري ۲مه) نېټه په يوې اعلاميه کې ویلي، چې د جولای په ۲۱مه او ۲۳مه نېټه د دغه هېواد په پلازمېنه کې د خبرو اترو په پای کې د ۱۴ فلسطيني ډلو ترمنځ دغه تړون لاسلیک شو.
د حماس یوه جګپوړي چارواکي حسام بدران وویل: «د بیجینګ د اعلاميې تر ټولو مهم ټکی د فلسطین د چارو د اداره کولو لپاره د فلسطین د ملي يوالي د حکومت جوړول دي.»
د حماس او فتح د پخلاینې او د ۱۷ کلنې جګړې د پای ته رسولو لپاره د مصر او نورو عربي هېوادونو پخوانۍ هڅې بریالۍ نه وې.
دا غونډه په غزه کې د اوربند هوکړې ته د رسېدو لپاره د نړۍوالو منځګړیو د هڅو په ترڅ کې جوړه شوې وه او په دې غونډه کې د اختلاف یو ټکی د «راتلونکې ورځ» په نوم پروګرام دی، چې د جګړې له پای ته رسېدو وروسته به د غزې اداره څنګه وي.
د اسراييل لومړي وزير بنيامين نتنياهو ويلي، چې د ده موخه د ايران له ملاتړه برخمنه حماس ډله له منځه وړل دي او د غزې تر جګړې وروسته په اداره کې د دې ډلې د هر ډول رول مخالف دی.
د اسراییل بهرنیو چارو وزیر یسرایل کاتز پر اېکس پانه د دې موافقې په غبرګون کې ليکلي: «محمود عباس د دې پر ځای چې ترهګري رد کړي، د حماس قاتلین او تیري کوونکي په غېږ کې نيسي او خپله اصلي څېره په ډاګه کوي.»
هغه زیاته کړه: «په حقیقت کې به دا ونه شي، ځکه چې د حماس حکومت به نسکور شي او عباس به له لرې څخه غزه وګوري، امنیت به یوازې د اسراییل په لاس کې وي»
اوس مهال غزه د حماس ډلې له خوا اداره کیږي او فتح د فلسطین د ادارې د ملا تېر جوړوي، چې په لوېدیځه غاړه کې محدود کنټرول لري.
دغه مخالفو ډلو حماس او فتح د روان کال په اپریل میاشت کې په بیجینګ کې سره وکتل، چې له ۱۷ کلنې شخړې وروسته د پخلاینې په اړه خبرې وکړي.
دا د غزې د جګړې له پیل راهیسې چین ته د حماس د پلاوي لومړی سفر دی.
د هینلي پاسپورټونو د ارزونې ادارې اعلان کړی، چې د افغانستان د پاسپورټ ارزښت تر ټولو ټیټې کچې ته رسېدلی او نور هم بې اعتباره شوی دی. د ارزونې له مخې؛ پخوا افغان پاسپورټ لرونکو ۲۷ هېوادونو ته له وېزې پرته تګ راتګ کاوه، خو اوس دا شمېر ۲۶ هېوادونو ته راټیټ شوی دی.
د هینلي ادارې په خپله ارزونه کې چې د سې شنبې په ورځ خپره شوه، یو ځل بیا د افغانستان پاسپورت د نړۍ تر ټولو کمزوری پاسپورټ بللی دی.
د هینلي پاسپورټ ارزونې ادارې ویلي: "افغانستان د نړۍ تر ټولو کمزوری پاسپورټ پاتې شوی او په تېرو شپږو میاشتو کې یې یو بل هېواد ته لاسرسی له لاسه ورکړی دی."
د هینلي ادارې د راپور له مخې؛ د هغو هېوادونو شمېر چې افغان اتباع یې له وېزې پرته سفر کولای شي ۲۶ هېوادونو ته راټیټ شوي دي.
د ادارې په وینا؛ دا د ارزونې په ۱۹ کلن تاریخ کې تر ټولو ټیټه نومره ده.
سینګاپور یو ځل بیا د نړۍ د قوي پاسپورټ لقب خپل کړ.
د سینګاپور وګړي کولی شي له وېزې پرته ۱۹۵ هېوادونو ته سفر وکړي.
فرانسه، جرمني، ایټالیا، جاپان او اسپانیا په دویم ځای کې دي، چې هر یو یې ۱۹۲ بې وېزې هېوادونو ته تللی شي.
اتریش، فنلنډ، ایرلنډ، لوګزامبورګ، هالنډ، سویلي کوریا او سویډن په درېیم ځای کې دي.
انګلستان، بلجیم، ډنمارک، نیوزیلینډ، ناروې او سویس په څلورم ځای کې پاتې دي.
د متحده ایالاتو پاسپورټ د هینلي په لیست کې خپل ښکته تګ ته دوام ورکړ ، چې ۱۸۶ هېوادونو ته د وېزې پرته سفر کولو اجازه ورکوي، اتم ځای ته رسېدلی.
لس کاله وړاندې په ۲۰۱۴ کال کې برېتانیا او امریکا په ګډه د هینلي په نوملړ کې لومړی ځای درلود.
د وروستیو شمېرو له مخې؛ د متحده عربي اماراتو، چین او اوکراین د پاسپورټ ارزښت زیات شوی او د دغو هېوادونو پاسپورت لرونکي کولای شي له وېزې پرته نورو هېوادونو ته سفر وکړي. سوریه، یمن، بنګله دېش او نایجیریا هم زیات شاته تګ تجربه کړی دی.
د هینلي پاسپورټ ادارې یوه نړۍواله ارزونه ده، چې د پاسپورټونو اعتبار د هغو هېوادونو د شمېر پر اساس درجه بندي کوي چې د هر هېواد وګړي کولی شي پرته له وېزې سفر وکړي.
د بريتانیا د کورنیو چارو وزیره ايوت کوپر وايي، د دغه هېواد پخواني محافظه کاره حکومت روانډا ته د کډوالو د لېږلو پر پلان ۷۰۰ میلیون پونډه یا له ۹۰۰ میلیون ډالرو ډېر لګښت وکړ، خو یوازې په دې وتوانېدل، چې څلور کډوال په خپله خوښه دغه افریقايي هېواد ته ولېږي.
ايوت کوپر، چې د روانډا د جنجالي پلان مخه یې نیولې د بريتانیا پارلمان ته وویل، چې دا پلان د مالیه ورکوونکو لپاره ډیر لګښت درلود، مګر په عمل کې ناکام شوی دی.
د رشي سونک په مشرۍ د بريتانیا محافظه کار حکومت، چې د جولای مياشتي د څلورمې په ټاکنو کې یې د کارګر ګوند لخوا ماتې وخوړه، له تیرو دوو کلونو راهیسې په داسې پلان کار کاوه، چې هغه کډوال، چې په ناقانونه توګه د سمندر له لارې انګلستان ته داخل شوي روانډا ته ولېږي.
دا پلان په بريتانیا او اروپايي ټولنه کې له پراخو قانوني ننګونو سره مخامخ شو، دا پلان په واک کې د پاتې کېدو لپاره د محافظه کار ګوند یو له مهمو تبلیغاتي پروګرامونو څخه و.
جمير کليورلي، چې د بريتانيا په کابينه کې د کورنيو چارو وزير او د محافظه کار ګوند څخه دی، مېرمن کوپر یې د جعلي ارقامو په وړاندي کولو تورنه کړې.
د کیر سټارمر په مشرۍ د بريتانیا اوسنی کیڼ اړخی حکومت هیله لري، چې روانډا ته د غیر قانوني پناه غوښتونکو د لېږلو پر ځای، د اروپايي ټولنې له غړو هېوادونو سره کار وکړي، چې بریتانیا ته د کوچنیو کښتیو د تګ مخه ونیسي
د پښتون ژغورنې غورځنګ مشر وايي، د پاکستان پوځ د ترهګرۍ او جنګ خلاف او د سولې په حق کې د پښتنو د روانو هڅو د شنډولو لپاره په دغه هېواد کې ځینې «سیاستوال او خبریالان په پیسو اخیستي دي.» منظور پښتین وايي، «پوځ د پښتنو د روان ملي حرکت پرضد د منفي پروپګنډ لپاره» دا کسان ګومارلي دي.
ښاغلی پښتین که څه هم چا ته اشاره نه کوي، خو د پښتونخوا ملي عوامي ګوند مشر محمود خان اڅکزي څو ورځې مخکې وویل، پښتونخوا د پاکستان برخه ده او نه غواړي چې پښتانه له پوځ سره په جنګ اخته شي.
د نوموړي دا خبرې له هغه وروسته وې چې د پښتون ژغورنې غورځنګ د مرکزي شورا د غړي تر وژل کېدو وروسته منظور پښتین وویل، د اکتوبر پر ۱۱ د پښتنو جرګه را غواړي.
د محمود خان اڅکزي پر دې خبرو خواله رسنیو کې پښتنو ملتپالو نیوکې وکړې او د دې جرګې د پیکه کولو لپاره یې وبللې.
د محمود خان اڅکزي تر څرګندونو وروسته تازه پښتونخوا کې یوه خبریال فاروق فراق د پوځ درېشي اغوسې او ور سره یې لیکلي دي: «د آي ايس پي آر د ډائريکټر جنرل ليفټننټ جنرال احمد شريف د پريس بريفنګ اثر.»
که څه هم منظور پښتین د محمود خان اڅکزی یا بل چا نوم نه دی یاد کړی، خو خپل فیسبوک کې یې لیکلي: د ترهګرې او جنګ پر خلاف او د امن په حق کې د پښتنو روان حرکت پر خلاف جي ایچ کیو اوس نوي بله صحافیان ، یوټیوبران او بیله بیل تش په نام سیاست مداران په پیسو اخستي دي.
منظور پښتن زیاتوي، چې د پاکستان پوځ د پښتنو د حقونو لپاره د دوی د مبارزې د مخنیوي هڅه کوي او وايي: «د روان ملي حرکت مشکوک کولو د پاره منفي پروپیګنډو ته تیاري کړې ده او کار ئې هم پرې شروع کړې دې.»
ښاغلی پښتین له پښتنو غواړي چې د پوځ د دې هڅو مقابل کې غلي نه شي او په مقابل کی یې مهذبه مبارزه وکړي: «باید هیڅ یو پښتون په دې غلې پاتې نشی او د پروپیګنډې پرخلاف په دلیل او مهذب الفاظ سره خپله بیانیه وړاندې کړي چې تر څو زمونږ وطن په اور او زمونږ محکوم اولس په مرګونو کې ساتې مونږ دې یو خبرې اوریدو ته هم تیار نه یو.»
د پاکستان ځايي رسنیو کې د پښتنو د حقونو غوښتلو لپاره د پښتون ژغورنې غورځنګ غونډو او همدا راز د دوی د ملاتړو نظر څرګندولو ته وخت نه ور کول کېږي.
سره له دې چې د پاکستان پلازمنېه اسلام اباد کې د دې غورځنګ د مرکزي شورا غړي او شاعر ګیلمن وزیر ټپي کېدو او بیا مړه کېدو ته نړیوالو رسنیو کې پراخ پوښښ ور کړل شو، خو پاکستاني رسنیو یې خبر هم خپور نه کړ.