طالبانو په خاص روزګان کې د شیعه دیني عالم د وژنې په تور تر ۴۰ زیات هزاره ګان نیولي

پاکستاني چارواکو د جولای پر ۱۹ یا شپږ ورځې مخکې د نوموړي د نیول کېدو خبر رسنیز کړ.

هغه مهال د پاکستان د ترهګرۍ ضد ادارې وویل، چې د استخباراتي ځواکونو په همکارۍ یې امین الحق ونیو.

هغه مهال پاکستاني چارواکو د نوموړي د نیول کېدو کره نېټه ونه ښوده، خو د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاندې نن په اسلام اباد کې خبریالانو ته وویل: «د القاعده غړی امین الحق په سږني مارچ کې زموږ قانون پلي کوونکو ادارو هغه وخت ونیو چې له افغانستانه بې قانونه پاکستان ته اوښت.»

هغې زیاته کړه، چې د نوموړي اړوند مالومات یې له ملګرو ملتونو سره هم شریک کړي دي.

تر دې مخکې پاکستاني چارواکو دا هم ویل، چې امین الحق پاکستانی شناختي کارډ سره پاکستان کې وخت تېراوه.

امین الحق څوک دی؟

د افغانستان د ننګرهار اوسېدونکی امین الحق د القاعده د پخواني مشر اسامه بن لادن نږدې ملګری پاتې شوی.

اسامه بن لادن د ۲۰۱۱ کال د مۍ په دویمه کې د پلازمېنې اسلام اباد په څو پنځوس کیلومترۍ کې د پاکستان د یوې پوځې اډې ته څېرمه د امریکا د ځانګړو ځواکونو برید کې ووژل شو.

د پاکستان د ترهګرۍ ضد اداره وايي، چې امین الحق د ۲۰۰۱ کال د نومبر پر ۱۵ په وروستي ځل له اسامه سره لیدلی دي.

امین الحق د اسامه تر مرګ مخکې او ۲۰۰۷ کال کې په پاکستان کې ونیول شو، چې امریکايي چارواکو هم ترې پلټنې وکړې.

امنن الحق پر ۲۰۱۱ کال د پاکستان له بند خوشی شو.

نوموړی د ملګرو ملتونو د بندیزونو په نوملړ کې شامل دی

امین الحق د ۲۰۲۱ کال د اګست پر ۱۵ د طالبانو واکمنېدو سره افغانستان ته لاړ او هلته یې طالب وسلوالو تود هرکلی وکړ.

نوموړی د درملو برخه کې لسګونو فابریکو د فعالیت خبره په داسې حال کوي چې افغانستان ته تر ډېره له پاکستان، هند، ایران، بنګلدېش، ترکیې او نورو هېوادونو اړتیا وړ درمل وارېدیږي.

خو د درملو پر کاروباریانو نیوکه دا وي چې بې کیفیته دوا واردوي.

ښاغلي عمر د درملو له واردوونکو وغوښتل، چې د بې کیفیته درملو له قاچاق او واردولو لاس واخلي.
دغه طالب چارواکی دا هم وايي، چې په افغانستان کې باید د درملو تولیداتو کچه زیاته شي ترڅو د نړۍ هر درمل په افغانستان کې تولید شي.
د طالبانو د عامې روغتیا وزارت مرستیال زیاتوي، چې په افغانستان کې هر کال د یو میلیارد ډالرو په اندازه دوا مصرفیږي او که افغانستان خپله تولیدات ولري دا اندازه پیسې به په هېواد کې دوران شي.
ښاغلي عمر د ډبلیو اېچ او راپور ته په اشارې سره وویل، چې په افغانستان کې د عامو خلکو اویا سلنه پانګه د ناروغانو په تشخیص او درملنه مصرفیږي.
د نوموړي په وینا، د یادې سلنې د ټیټولو په موخه اړتیا ده چې په افغانستان کې کارونه او تولیدات معیاري شي.

دغه بنسټ چې مرکز یې په جنیوا کې دی، په یوه بیان کې د ملګرو ملتونو د کډوالو د ادارې له مشر فیلیپو ګراندي څخه غوښتي چې ژر تر ژره دې د افغان کډوالو وضعیت له نږدې وڅېړي او د دې هېواد له چارواکو سره د خبرو لپاره تهران ته ولاړ شي.

په وروستیو ورځو کې د تهران په ګډون د ایران په بېلابېلو ښارونو کې پر افغان کډوالو د ډله ییزو بریدونو راپورونه خپاره شوي دي.

ځینې راپورونه ښيي، چې افغان کډوال وهل شوي او کورونه یې سوځول شوي دي.

همدا راز، د بشري حقونو د مدافعانو ټولنې د ایران له حکومته غوښتي چې له افغان کډوالو سره دې د نړۍوالو منل شویو معیارونو پر بنسټ چلند وکړي او د افغان کډوالو پر وړاندې دې د کرکې د ترویج څخه ډډه وکړي.

په دې اعلامیه کې د کډوالو په اړه د ۱۹۵۱ کال د کنوانسیون له غړو هېوادونو غوښتل شوي، چې په ایران کې د افغان کډوالو د وضعیت د ښه کولو لپاره "په نړۍواله او سیمه ییزه کچه رغنده ډېپلوماسي وکاروي".

دې اعلامیې د ایران پر خلکو غږ کړی، چې د افغان کډوالو په وړاندې چې په اوسني وضعیت کې د بشري مرستو مستحق دي، زغم ولري.

د بشري حقونو د مدافعانو ټولنې خبرداری ورکړی، چې په ایران کې د افغان کډوالو پر وړاندې د تاوتریخوالي دوام د دواړو هېوادونو کلتوري او ټولنیزو اړیکو ته چې ژورې تاریخي او کلتوري ریښې لري، ناوړه پایلې لرلی شي.

له درېیو افغان کډوالو سره په شخړه کې د یوه ایراني د وژل کېدو له خبر وروسته د پلازمینې په ختیځ کې یو شمېرافغان کډوال وایي؛ د ځایي خلکو له پراخ ناوړه چلند سره مخ شوي دي.

تېره اونۍ راپور ورکړل شوی و، چې یو ایرانی له درېیو افغان کډوالو سره په جګړه کې ووژل شو.

له دې پېښې وروسته د تهران له ختیځ څخه څو تنو افغان کډوالو افغانستان انټرنشنل ته لیکلي، چې په دې وروستیو ورځو کې ځايي خلکو د دې سیمې په پارکونو، کوڅو او د میټرو په تمځایونو کې پر افغان کډوالو بریدونه کوي.

همدا راز، افغانستان انټرنشنل داسې ویډیوګانې ترلاسه کړې، چې د تهران په ختیځ ۱۵مه سیمه کې خایي خلک څو کسان رانیولي او وهي یې، د ویډیو لیږونکي وایي چې دا افغان کډوال دي، چې د ځایي خلکو له خوا وهل کیږي.

د طالبانو د لوړو زده کړو وزیر په کابل کې د کار ملي کنفرانس کې د وینا پر مهال وویل، چې دوی له دوو کلونو راهیسې په نوي نصاب کار کړی او د ټولنې د اړتیاو له مخې یې بدلونونه پکې راوستي دي.

دغه طالب چارواکي څرګنده نه کړه، چې د لوړو زده کړو په نوي تعليمي نصاب کې څه ډول بدلونونه راغلي او کوم مضمونونه لرې شوي دي.

خو تر دې وړاندې يې ويلي وو، چې په تعليمي نصاب کې د اسلام د تاريخ، سياست او حکومتدارۍ په ګډون پنځه نوي ديني مضامین شامل شوي دي.

څه موده وړاندې د لوړو زده کړو وزارت باوري سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي وو، چې طالبانو د پوهنتونونو د اساسي مضمونونو درسي ساعتونه کم کړي او د اسلامي مضمونونو ساعتونه یې درې برابره زیات کړي دي.

دا په داسې حال کې ده، چې په افغانستان کې واک ته د طالبانو له رسېدو را وروسته د افغانستان په ټولو پوهنتونونو کې د موسیقۍ او مجسمو په ګډون د هنري مضامینو تدریس بند شوی دی.

برېتانیا او امریکا تر دې مخکې ویلي وو، چې د بندیزونو د پایلو په اړه د طالبانو خبرې د خلکو د اقتصادي او معیشتي وضعیت په اړه ناسمې دي.

ملا برادر د چهارشنبې په ورځ (د زمري ۳مه) د طالبانو تر واک لاندې په ولسمشرۍ ماڼۍ کې د کار ملي کنفرانس په دویمه ورځ وویل، چې د طالبانو حکومت د ملي ګټو او متقابل احترام په پام کې نیولو سره له ټولو هېوادونو سره مثبت تعامل ته چمتو دی.

هغه له نړۍوالې ټولنې وغوښتل، چې دغه بنديزونه لېرې کړي او له طالبانو سره مثبتې خبرې وکړي.

هغه سترو اقتصادي پروژو په ځانګړي ډول د قوش تېپې کانال، د امو د نفتي حوزې او بخش اباد بند ته په اشارې سره وويل، چې دغو پروژو په هېواد کې زرګونه کسانو ته د کار زمينه برابره کړې ده.

پر افغانستان نه پر طالبانو بنديزونه

وروسته له هغه چې طالبانو پر افغانستان واک تر لاسه کړ، د افغانستان د مرکزي بانک شتمنۍ کنګل شوې او نړۍوالې ټولنې پر طالبانو بانکي بندیزونه ولګول.

طالب چارواکو او د چین، روسیې او پاکستان په ګډون ځینو هېوادونو په وار - وار د طالبانو پر وړاندې د نړۍوالې ټولنې پر بندیزونو نیوکې کړې دي.

په دې وروستیو کې د افغانستان لپاره د امریکا د ځانګړي استازي دفتر د بندیزونو د پایلو په اړه د طالبانو څرګندونې د خلکو پر اقتصادي او د ژوندانه د وضعیت په اړه ناسمې وبللې.

د ټام ویسټ دفتر افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې طالبان د بندیزونو په اړه شکایت کوي؛ خو د امریکا د خزانې وزارت له خوا صادر شويو واکونو ته په پام سره، مرستندویه سازمانونه او خصوصي سوداګري د افغانستان د خلکو د حمايت لپاره د عمل کولو کافي ازادي لري.

په افغانستان کې د برېتانيا پخوانی شارژدافیر هوګو شارټر وايي، د طالبانو له واک ته رسېدو راهیسې پر افغانستان کوم بندیزونه نه دي لګول شوي.

هغه وویل، چې د ملګرو ملتونو بندیزونه د طالبانو اشخاص او بنسټونه په نښه کوي، نه د افغانستان هیواد.

دغه پخواني بريتانوي چارواکي ویلي، دا بندیزونه چې په ۲۰۱۱ کال کې د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د ۱۹۸۸ نمبر پرېکړه لیک له مخې تصویب شوي، ځینې شتمنۍ په نښه کوي، چې پکې د سفر او د وسلو بندیزونه پکې شامل دي.

د ملګرو ملتونو امنیت شورا د ۲۰۲۱ په دسمبر کې ۲۶۱۵ پریکړه لیک تصویب کړ، کوم چې بشري مرستې او د مرستندویه سازمانونو فعالیتونه له بندیزونو څخه معاف کوي.

واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته د امریکا حکومت د افغانستان د مرکزي بانک شاوخوا اووه میلیارده ډالره شتمنۍ کنګل کړې.

امریکا له دې څخه ۳.۵ میلیارده په سویس کې د افغانستان وجهي صندوق ته انتقال کړي او ۳.۵ میلیارده نور یې کنګل کړي دي.

د ملګرو ملتونو د بندیزونو د څارنې د کمېټې مشر سایق په ۱۴۰۱ کال کې افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د طالبانو ۷۰ مشران د ملګرو ملتونو د بندیزونو په لېست کې دي.

په دې وروستیو کې د ملګرو ملتونو د بندیزونو د څار ډلې په خپل راپور کې د هغو ۶۱ طالب چارواکو نومونه اعلان کړل، چې تر نړیوالو بندیزونو لاندې دي.

د راپور له مخې؛ د بنديزونو لاندې د ۶۱ کسانو له ډلې ۳۵ يې د طالبانو د کابينې او د رهبرۍ غړي دي.

کتونکي په دې باور دي، چې اقتصادي بحران، د بې وزلۍ زیاتوالی او بې روزګاري د طالبانو د حکومت په بې کفایتۍ او د ملکي او دولتي بنسټونو له سقوط سره تړاو لري.