د ننګرهار پخوانی والي او د جمهوري غوښتونکو خوځښت د سیاسي اړیکو مشر
د افغانستان د څلویښت میلیونه نفوس په منځ کې ډېر محدود کسان دي، چې شمېر یې زرګونو کسانو ته هم نه رسېږي، د افغانستان د تجزیه طلبۍ مسایل او یا داسې نور مسایل مطرح کوي، چې د افغانانو تر منځ د نفاق تخم وکري.
دا ډول کسان دوه طبقې خلک دي.
یوه ډله هغه کسان دي، چې د خپلو خلکو په منځ کې تجرید شوي او خریدار نه لري؛ خو د دغه سوژو په نوم غواړي، چې د خلکو پام ځانونو ته راواړوي او یو څو کسان پلویان پېدا کړي.
بله ډله بیا هغه کسان دي، چې د سیمې او یا نورو هېوادونو له خوا ګومارل شوي دي، تر څو د افغانانو په منځ کې یې اتفاقي واچوي، ملي وحدت کمزوری او د خپلو ګوډاګیانو له لارې په افغانستان کې نفوذ ته دوام ورکړي.
د دغه تجزیه طلبو کسانو د څرګنونو په وړاندې بیا یو شمیر نور محدود قومي سوداګر او کمېشن کاران هڅه کوي، چې د ځینو تجزیه طلبو څرګندونو ته قومي، ژبني او سمتي رنګ ورکړي.
دوی د دغه قومي، سمتي او ژبني تعصب د تبلیغ له لارې سرمایه تر لاسه کوي او خپلې کمیشنکارۍ او سوداګرۍ ته دوام ورکوي.
د دې لیکنې مخاطبین متعصبین او کمېشنکاران نه دي، بلکې عام ولس او په ځانګړې توګه هغه ځوانان دي، چې باید له خپل فکر څخه کار واخلي څو د دغه ډول کسانو ملاتړ او پلوي په پټو سترګو ونه کړي او نه د دوی خبرې په پټو سترګو بدرګه کړي.
د دې لیکنې په وخت کې یوه کیسه را په یاده شوه، چې کله به په پېښور کې د حکمتیار د اسلامي حزب مشران چېرته تلل او خبرې به یې کولې؛ نو له ځانونو سره به یې دوه درې موټره ځوانان هم د شعارونو ورکولو لپاره غونډو ته بیول، تر څو د دوی خبرې د تکبیر په شعارونو بدرګه کړي.
یو ځلې په چارسده کې د پاکستان د اسلامي جمعیت د تنظیم له خوا غونډه جوړه شوې وه، چې د مجاهدینو د تنظیمونو مشران یې هم دعوت کړي و.
د حکمتیار د اسلامي حزب په مشرۍ قاضي محمد امین وقاد خبرې کولې.
هغه په خپلو خبرو کې د پخواني پاچا ظاهر شاه په ضد خبرې وکړې.
د قاضي وقاد خبرې د حزب ځوانانو د مرګ په ظاهر شاه شعارونو سره بدرګه کولې.
د قاضي محمد امین وقاد له خبرو وروسته د مولوي محمد یونس خالص نوبت و.
مولوي خالص بې له مقدمې او ان له بسم الله ویلو پرته په خلکو غږ وکړ، چې اې خلکو!
د ظاهر شاه اېجنټان مو وپېژندل چې د ظاهرشاه لپاره تبلیغ کوي؟
ټولو وویلې، چې نه.
مولوي خالص وویل؛ همدا هلکان چې د ظاهرشاه په ضد خبرې کوي او شعارونه ورکوي، همدا د ظاهر شاه اېجنټان دي، ځکه مونږ او تاسو ته هغه را په یادوي که نه ظاهر شاه د هېچا په یاد هم نه دی.
له دې خبرو وروسته د غونډې منتظمینو د مولوي خالص د خبرو په منځ کې لاوډسپيکر بند کړ، چې ګډوډي رامنځته نه شي.
د مولوي خالص خبره د ستراتیژیک کمونیکیشن په برخه کې سمه وه، ځکه چې د مخالفینو په ضد بې ځایه منفي تبلیغ هم د هغوی لپاره مثبت تبلیغ کېدلی شي او هغوی مطرح کوي.
لکه مخکې مې چې یادونه وکړه، د تجزیه طلبو او هم د قومي متعصبینو او کمېشنکارانو شمېر ډېر کم دی، خو د یو بل په ضد تبلیغ دواړو ډلو ته پلیټ فارم ورکوي او د دوی منفي تبلیغ د یو بل په ضد د دوی لپاره مثبت تبلیغ دی، ځکه یو څو کسان په اګاهانه او یا غیر اګاهانه توګه د احساساتو پر بنسټ د دوی پلوي کوي.
له بده مرغه د ژورنالیزم له نظره د مثبت تبلیغ خبرونه زیات نه جوړېږي؛ خو منفي تبلیغ بیا د خبرونو سر ټکي وي لکه په ژورنالیزم کې چې وایي؛ News is always bad news یعنې خبر تل بد خبر وي.
که ووایو، چې یوه سپي لس کسان وخوړل دا مهم خبر نه دی، ځکه سپي خوړل کوي، خو که ووایو چې یوه سړي یو سپی وخوړ نو دا خبر مهم دی ځکه انسان سپی نه خوري.
د افغانستان تجزیه طلبان دې پوه شي، چې افغانستان د ډیموګرافیک، جیو پالیټکس او جیو اکنامیکس (اقتصادي) له پلوه تجزیه کېدای نه شي.
ګاونډیان به تجزیه شي، خو افغانستان تجزیه کېدلی نه شي، نو د تجزیې په نوم نفاق اچوونکي باید پوه شي، چې د دوی دا د بې اتفاقۍ تخم نه زرغونیږي.
د دوی د مفکورې خریدار په داخل او بهر کې نه شته، خو دوی فقط خپل بازار ګرم ساتي.
د تجزیې په اړه افغانان باید هیڅ اندېښنه ونه لري، ځکه د پورته درېو مهمو اړخونو له امله د افغانستان تجزیه یو ارماني فکر دی.
که افغانستان تجزیه کېدلی، نو څو لسېزې مخکې به هغه وخت تجزیه شوی و، چې د شوروي اتحاد له وتلو وروسته کورنۍ جګړې او ملوک الطوایفي حاکمه وه.
د لاندې څلورو ټکو تغیر ناممکن ښکاري؛
د افغانستان نوم؛
د یوه نوي هېواد ایجادول او بیا د هغه نوم د یوه هېواد په خپلو خلکو او نړۍوالو منل، اصلا په اوسني وخت کې ناشونې ښکاري.
د افغانستان نوم په نورو ستانونو نه شي بدلېدلی، خو نور ستانونه به په افغانستان کې وي او د افغانستان نوم به باقي وي.
که هر څومره کتابونه او مقالې څوک ولیکي، د افغانستان نوم به په خپل ځای پاتې وي.
د یوه هېواد نوم د څو کسانو په غوښتنو، لیکنو، مقالو او کتابونو هېڅکله بدلېدلینه شي، نو په دې اړه باید افغانانو هېڅ کومه اندېښنه و نه لري.
د افغانستان د اوسېونکو هویت؛
د افغانستان د جغرافیې ټول اوسېدونکي که د هر قوم، دین او مذهب پورې تړاو لري، دوی افغانان دي او د هویت دا کلمه “افغان” هېڅوک بدلولی نه شي.
د افغان کلمه د افغانستان له نوم سره تړلې ده او دا د افغانستان په یوه قوم پورې اړه نه لري، بلکې دا د افغانستان د جغرافیې د ټولو اوسېدونکو هویت دی.
ځیني محدود کسان که هویت نه مني، له هغوی سره اصلا بحث پکار نه دی.
په دې توګه هندوان، سېکان، پښتون، تاجک، هزاره، ازبک، نورستانيان، پشه یي، ایماق او نور ټول قومونه چې د افغانستان په جغرافیه کې اوسېږي، افغانان دي.
د څو کمېشنکارانو په وسیله د دوی هویت بدلېدلی نه شي.
د افغانستان دین؛
د افغانستان مطلق اکثریت مسلمانان دي او هیڅ داسې رژیم په افغانستان کې نه شي راتلی او نه بقا کولی، شي چې اسلامي ارزښتونه ونه مني.
هو! یو څو محدود کسان به د اسلامي عقایدو او د اسلام د دین مخالف وي او یا یو څو کسان چې ځانونه د دین ټیکه داران بولي، د دین تر نامه لاندې به غیر اسلامي، غیر افغاني او غیر انساني کړنې تر سره کوي، خو هغوی هېڅکله د اسلام او اسلامي حکومت استازولي نه شي کولی.
افغانان مسلمانان دي، خو اکثریت افغانان افراطیان نه دي.
د افغانستان تجزیه؛
لکه مخکې چې یادونه وشوه، په تېرو پنځو لسیزو کې د افغانستان حکومتونه او رژیمونه د ایډیالوژيو او قومي جوړښتونو په اساس رامنځته شول او داسې وخت هم و، چې هره سیمه کې ملوک الطوایفي حاکمه وه، خو افغانستان تجزیه نه شو.
د جګړو او لاسوهنو تر څنګ د سیمې او نړۍ هېوادونو هڅه وکړه، چې د افغانانو ملي احساس ووژني، خو د دوی د کړنو له امله ملي احساس د افغانانو په منځ کې ورځ تر بلې پیاوړی کیږي او ملي ارزښتونه لکه د افغانستان نوم، درې رنګه ملي بیرغ، دین او هویت د څو کسانو په شعارونو د افغانانو له زړونو پاکولی نه شي.
د افغانستان مهمې پرېکړې به یوازې د افغان ملت کوي او ملت په عموم کې که د هر قوم او سمت دي، د دغه مسایلو له بدلون سره مخالف دي.
په پایله کې یادونه کیږي، هغوی چې د تجزیې په نوم وېره خپروي او یا ځیني سیاسي کمېشنکاران د تجزیې د وېرې له امله د افغانستان د قومونو په منځ کې کرکه پیدا کوي، هغوی فقط له پپولیستي سیاست څخه کار اخلي، چې یو څو کسان پلویان د هاها لپاره پیدا او خپل بازار ګرم وساتي.
د داسې اشخاصو څېرې ورځ تر بلې رسوا کیږي او نور د افغانستان د سیاست په بازار کې د افغانانو په منځ کې ځای نه لري.
یادونه: افغانستان انټرنشنل - پښتو د یوې بې پرې رسنۍ په توګه د ټولو لیکوالو نظریاتو ته درناوی لري؛ خو د چا د نظر ملاتړ نه کوي.
د سیګار په وینا، دغه پیسې د بشري مرستو، د کډوالو د استوګنې او د افغانستان د بهرنیو اسعارو د شتمنۍ د بېرته تادیه کېدو په برخو کې لګول شوې دي.
بشري مرستې
په راپور کې ویل شوي، چې له افغانستان سره د ۱۴۰۰ کال د زمري له میاشتې څخه د ۱۴۰۳ د چنګاښ تر میاشتې د ۲۰.۷۱ مېلیارډه ډالرو مرستو له ډلې څخه ۲.۹۷ مېلیارډه یې په بشري مرستو او ودانیزو مرستو لګول شوي دي.
د سیګار په وینا، دا مرستې په څلورو برخو کې لګول شوي: (۲.۰۲۹ مېلیارده) بشري مرستې، (۴۵۸ مېلیونه) پراختیایي او رغنیزې مرستې، (۳۱۶ مېلیونه) سازماني عملیات او (۱۰۰مېلیونه) د امنیت په برخه کې لګول شوي دي.
خو سیګار دا نه ده روښانه کړې، چې د "سازماني عملیاتو" او "امنیت" څخه هدف څه ډول همکاري ده چې امریکا په افغانستان کې پرې پیسې لګولې دي.
د سیګار د راپور له مخې، دغه مرستې د ۲۰۲۱ کال له اکټوبر څخه د ۲۰۲۴ کال د جون تر پایه د امریکا د متحده ایالاتو د نړۍوالې همکارۍ سازمان او د ملګرو ملتونو د اړوندو بنسټونو له لارې لګول شوې دي.
د افغانستان د بهرنیو اسعارو د شتمنیو بېرته تادیه کول
د دغه راپور له مخې، د افغانستان د بهرنیو اسعارو د شتمنیو د بېرته ورکولو لپاره د دغه هېواد د خلکو لهخوا په دغه صندوق کې د ساتلو لپاره د دغه هېواد اماني صندوق ته ۳.۵ مېلیارډه ډالر نور هم لېږدول شوي دي.
دا پیسې چې په امریکا کې د طالبانو د واکمنۍ له راتګ وروسته بندې شوې وې، په سویس کې د افغانستان اماني صندوق ته لېږدول شوې، چې د افغانانو په استازیتوب د دغه صندوق تر څارنې لاندې وساتل شي.
د سیګار د راپور له مخې، دا پیسې او ګټه یې د ۲۰۲۴ کال (د جون تر ۲۸مې) نېټې پورې ۳.۸۴ مېلیارډ ډالرو ته رسېدلې ده.
د کډوالو د لېږد او بیا مېشتېدنې په برخه کې مرسته
سيګار زياتوي، چې له افغانستانه امريکا ته د سيمهييزو امريکايي همکارانو د لېږد او استوګنې لپاره نور ٨.٧ مېليارده ډالر لګول شوي دي.
د دغو پیسو د لګښت جزییات د سیګار په راپور کې نه دي روښانه شوي.
د سیګار په وینا، د متحده ایالاتو دفاع وزارت د ملکي مرستو، بشري مسلو او د ناورین سره د مبارزې په ګډون په یوه بهرنۍ تګلاره کې ۵.۳۶ مېلیارده ډالر لګولي دي.
د سیګار په راپور کې د دغې تګلارې په اړه جزییات نه دي ورکول شوي.
سیګار په خپل راپور کې ویلي، چې د امریکا د روغتیا او بشري خدمتونو وزارت له افغانانو سره د ۳ مېلیارده ډالرو او د امریکا د کورني امنیت وزارت د ۲۸۴ مېلیونه ډالرو مرستې ژمنه کړې ده.
د نشهیي توکو په وړاندې مبارزه
سیګار په خپل راپور کې زیاته کړې، چې د ۲۰۲۲ کال د اپرېل په درېیمه د طالبانو د مشر ملا هبت الله اخندزاده د حکم له صادرېدو وروسته، په افغانستان کې د کوکنارو کښت د پام وړ کم شوی دی.
د راپور لیکوالانو دا پوښتنه راپورته کړې، چې طالبانو څنګه وکولای شول چې د کوکنارو کښت دومره ژر کم کړي؛ په داسې حال کې چې امریکا او متحدین یې په دوو لسیزو کې د نهه مېلیارد ډالرو په لګښت د دغه کښت په بندېدو کې پاتې راغلي وو.
سیګار په دې باور دی، چې د کوکنارو د کښت کموالی او د نشهیي توکو د بیو لوړوالی په افغانستان کې د نشهیي توکو وضعیت نور هم پېچلی کړی دی.
له بلې خوا د کوکنارو په کښت کې د کمښت سره، سره د افغانستان اقتصاد لا هم د نشهیي توکو پر تولید متکي دی.
د سیګار راپور زیاتوي، مخکې له دې چې د طالبانو د مشر حکم صادر شي کروندهګرو ته اجازه ورکړل شوې وه چې په زیاته اندازه نشهیي توکي وساتي.
د دې ترڅنګ، د کوکنارو د کښت په منعه کولو سره ځینو سیمو د دې حکم څخه سرغړونه وکړه او کښت ته یې دوام ورکړی.
د دغه راپور له مخې، د هبت الله د حکم له صادرېدو وروسته هم د نشهیي توکو سوداګري په لوړ ارزښت سره دوام لري.
د دغه راپور له مخې، په ۲۰۲۳ کال کې به په کندهار کې د هر کیلو تریاکو بیه ۲۶۳ ډالرو ته پورته شي، په داسې حال کې چې یو کال وړاندې دا بیه یوازې ۱۶۰ ډالره وه.
دغه راز په ننګرهار کې په ۲۰۲۳ کال کې د هر کیلو تریاکو بیه شاوخوا ۳۶۲ ډالره وه، په داسې حال کې چې یو کال وړاندې دا بیه ۲۲۰ ډالره وه.
له طالبانو سره د نړۍوالې ټولنې تعامل
سیګار په خپل راپور کې ویلي، چې د ۲۰۲۴ کال په لومړۍ ربع کې له طالبانو سره د نړۍوالې ټولنې تعامل په نړۍواله کچه او سیمهییزه کچه دوام لري.
دغه دفتر د دوحې د درېیمې ناستې د ترسره کېدو او په دې ناسته کې د طالبانو د پلاوي د ګډون یادونه کړې ده.
راپور له طالبانو سره د سیمې د هېوادونو د اړیکو دوام او د افغانستان او سیمې د هېوادونو ترمنځ سوداګریزې اړیکې د دغه تعامل یوه برخه ګڼي.
همدارنګه سیګار زیاته کړې، چې د دې راپور تر پوښښ لاندې دوره کې د طالبانو د کورنیو چارو وزیر سراج الدین حقاني سره له دې چې د متحده ایالاتو لهخوا د "ترهګر" په توګه تر څار لاندې دی، په افغانستان کې واک ته له رسېدو وروسته د لومړي ځل لپاره له دغه هېواده د باندې متحده عربي اماراتو او سعودي عربستان ته سفر وکړ.
سیګار دا یادونه هم کړې، چې دواړه هېوادونه د متحده ایالاتو متحدین دي او د متحده ایالاتو د نظامي ځواکونو کوربهتوب کوي.
د راپور لیکوالانو د لانګ وار ژورنال د راپور په حواله لیکلي، چې د حقاني سفر له ترهګرۍ سره نړۍواله مبارزه تر پوښتنې لاندې راولي.
سيګار زياته کړې، چې سراج الدین د حقاني شبکې مشر دى چې پر ملکي وګړو، نړۍوالو اېتلافي ځواکونو او بهرنيو سفارتونو په مرګوني تنظيمي بريدونو کې لاس لري.
حقاني نه یوازې د امریکا تر بندیزونو لاندې دی؛ بلکې له ۲۰۰۷ کال راهیسې له القاعده شبکې سره د همکارۍ له کبله د ملګرو ملتونو تر بندیزونو لاندې هم دی.
په افغانستان کې ترهګرې ډلې
سیګار د خپل راپور په یوه برخه کې لیکلي، چې په افغانستان کې د ترهګرو ډلو فعالیت دوام لري.
د دوحې په تړون کې د طالبانو لهخوا د شویو ژمنو نه مراعات کول، د امریکا او ملګرو ملتونو اندېښنې راپارولې چې افغانستان یو ځل بیا د ترهګرو په ځاله بدلېدونکی دی.
د سیګار په وینا، په داسې حال کې چې طالبانو د داعش خراسان پر وړاندې پرمختګ کړی؛ خو لا یې هم نورې ډلې لکه القاعده او تحریک طالبان پاکستان یې زغملې دي.
د افغانستان د بیارغونې لپاره د امریکا د ځانګړي څارونکې دفتر هم ویلي، چې د القاعده شبکې مشر سېف العدل له بهرنیو وسلهوالو غوښتي چې افغانستان ته کډه شي.
د سیګار په وینا، العدل دغو وسلهوالو ته ویلي چې افغانستان ته ولاړ شي او روزنه ترلاسه کړي، چې د لوېدیځ پر ګټو بریدونه وکړي.
د دغه راپور له مخې، العدل له هغوی وغوښتل چې طالبانو ته د راتلونکې اسلامي دولتونو د بېلګې په توګه وګوري.
د دغه راپور له مخې، د کورنیو چارو وزارت د سراج الدین حقاني تر قوماندې لاندې په غزني کې د القاعدې شبکې او پاکستاني طالبانو د غړو لپاره د استوګنې او ښوونیز مرکزونه برابروي.
که څه هم چې طالبانو دغه راپور رد کړی،؛خو ویلي یې دي چې له پاکستانه اېستل شویو کډوالو ته د اوسېدو ځایونه جوړوي.
د سیګار په وینا، تحریک طالبان پاکستان په افغانستان کې له ۶۰۰۰ څخه تر ۶۵۰۰ پورې جنګیالي لري چې زیاتره برخه یې د افغانستان په ختیځو سیمو کې مېشت دي.
سیګار په افغانستان کې د طالبانو تر کنټرول لاندې د داعش خراسان د شتهوالي په اړه د ملګرو ملتونو د بندیزونو د څارونکې ډلې راپور ته په اشارې سره لیکلي، چې دا ډله «د افغانستان او سیمې لپاره تر ټولو ستر ګواښ» دی؛ خو پر افغانستان د طالبانو کنټرول د افغانستان لپاره ګواښ نه دی.
په راپور کې ویل شوي، چې داعش په افغانستان کې له ۲ زرو تر ۳۵۰۰ پورې جنګیالي لري او له دې ډلې سره د تړاو لرونکو غړو شمېر یې ۶ زرو ته رسېږي.
سیګار د امریکا د مرکزي قوماندانۍ سینټاګام د قوماندان مایکل کورېلا له قوله ویلي، چې داعش د شپږو میاشتو په موده کې د لوېدیځ پر ګټو د برید وړتیا او اراده لري.
طالب ځواکونه
سیګار د طالبانو د ځواکونو شمېرې د افغانستان د تېر حکومت له امنیتي او دفاعي ځواکونو سره پرتله کړې دي.
د سیګار د راپور له مخې، په داسې حال کې چې د تېر حکومت د دفاعي ځواکونو شمېر د ۲۰۲۱ کال د اپرېل په ۲۹مه ۱۸۲ زره ۷۱ تنو ته رسېده، د ۲۰۲۴ کال د جون په ۲۴مه د طالبانو دفاعي ځواکونه ۱۷۷ زره ۸۹۰ تنو ته رسېدلی دی.
پر همدغه مهال تر دې نیټې پورې، ۲۱۱زره ۲۴ تنه طالب د پولیسو له لیکو سره یو ځای شوي، چې د تېر حکومت د پولیسو شمېر ۱۱۸زره او ۶۲۸ تنه و.
په ټولیز ډول، د تېر حکومت پرتله طالبان شاوخوا ۸۸۰۰۰ ډېر کسان لري.
د طالبانو مخالف ځواکونه
د طالبانو مخالفو وسلهوالو د طالبانو پر ضد خپل بریدونه زیات کړي دي.
د دغه راپور له مخې، په تېرو درېيو مياشتو کې دغو ځواکونو د ٦٨ بريدونو مسووليت پر غاړه اخيستى، په داسې حال کې چې په تېرو درېيو مياشتو کې يې ٤٣ بريدونه کړي وو.
په دې برخه کې سیګار دوه وسلهوالې ډلې، د ملي مقاومت جبهه او د افغانستان د ازادۍ جبهې ته اشاره کړې ده.
د سیګار په وینا، دوی د اپرېل په میاشت کې په ګڼو بریدونو کې لاس درلود.
سيګار د يو شمېر نورو مخالفو ډلو يادونه هم وکړه، چې زيات تمرکز يې پر سياسي او استخباراتي فعاليتونو دی.