د تهران پوهنتون استاد وايي، چې په ایران کې کډوال خپلو حقونو ته لاس رسی نه لري

ښاغلي موسوي په اېکس کې لیکلي چې د ایران اسلامي جمهوریت په حکومت کې هیڅ مقام یا ادارې د کډوالۍ ضد ګامونه نه قبلوي او دوی یې "د اسلامي ورورولۍ او د میلمه پالنې له کلتور سره په ټکر کې" ګڼي.

داسې ښکاري چې دا یادښت د ایراني پولیسو له خوا د یوه افغان ماشوم د شکنجه کولو په اړه د پراخو نیوکو په ځواب کې خپور شوی دی.

ښاغلی موسوي د ایران د بهرنیو چارو د وزارت لومړنی چارواکی دی چې دغو نیوکو ته ځواب ورکوي.

خو هغه څرګنده نه کړه چې پولیسو ولې د افغان ځوان په وړاندې له تاوتریخوالي کار اخیستی دی.

نوموړي په خپل يادښت کې دا هم نه دي ويلي، چې پر دغه افغان تور څه و او هغه پوليس چې پر ده يې تاوتريخوالى کړى، قانون ته به ځواب ویونکي شي او کنه.

په تېرو څو ورځو کې د دماوند د ​​پولیسو له خوا د یوه ۱۶ کلن افغان کډوال د شکنجې د ویډیو خپرېدو پراخ غبرګونونه راپارولي دي.

په ویډیو کې لیدل کیږي چې یو ایراني پولیس د سید مهدي لاسونه او پښې نیولي دي او یو بل پولیس د هغه پر ​​غاړه زنګون ایښی دی.

په همدې حال کې د سید مهدي مور د پولیسو له افسرانو غواړي چې زوی یې خوشی کړي.

د سید مهدي کورنۍ د پنجشنبې په ورځ یوه ویډیو خپره کړه او له زوی سره یې د ایراني پولیسو د ناوړه چلند د څېړلو غوښتنه وکړه.

د دغه پخواني ولسوال نژدې خپلوانو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وویل، په جمهوریت کې د پکتیکا د وازېخوا او اومنې ولسوالیو ولسوال نادرخان سلیمانخېل تېره سې شنبه طالبانو استخباراتو په خیرکوټ ولسوالۍ کې نیولی و.

دوی همدراز زیاتوي طالبانو له نادر خان سلیمانخېل وسلې غوښتې او هغه هم په زندان کې «له سختې شکنجې وروسته ورته وویل، چې وسلې یې د کور څلوېښت متره څا کې پټې کړې دي.»

خو د نوموړي نژدې خپلوان وايي چې هغه هېڅ وسلې په کور کې نه درلودې.

د دوی په خبره، ښاغلی سلمانخېل له څو طالبانو او د کلي د یو ځايي مشر په ملتیا د کور انکړ ته ننوځي: «اول خپل بچیان مچوي او بیا خلکو ته وايي، چې پر بچیانو یې پام کوي. دې سره ځان څا ته اچوي او د ځانوژنې هڅه کوي.»

سرچینو د افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وویل پخوانی ولسوال نادر خان سلمانخېل څا ته غورځېدو سره «سخت ټپی کېږي ملا، لاسونه او پښې یې ماتېږي، همدا وجه ده چې اوس د ګردېز په روغتون کې بستر دی ماتې دي.»

سرچینې زیاتوي پخواني ولسوال نادر خان سلمانخېل د ځان وژنې تر هڅې وروسته د طالبانو جنايي مسوولینو ته په خپل اقرار کې ویلي: « طالبانو زما په قسمونو باور نه کاوه، زه یې په وهلو مجبورولم چې وسله ور ته وښیم، خو له سختې شکنجې وروسته پوه شوم چې دا خلک زما په قسمونو او قران باور نه کوي او یوازې د لرګي په اقرار باور لري نو د ځان وژنې لپاره مې د کور څا ورته وښودله، جې دوی مې ورولي او زه ځان ور واچوم.

د نادر خان سلمانخېل څلور زامن چې په تېر جمهوري نظام کې یې په امنیتي ارګانونو کې دندې درلودې د طالبانو له ډاره په یوه کاونډي هېواد کې ژوند کوي.

د طالبانو راتګ سره نادر خان سلیمانخېل څو وارې طالبانو د څېړونو لپاره نیولی و خو د قومي مشرانو په ضمانتونو له بنده خوشی شوی و.

د دغه ولسوال نژدې خپلوان وايي، چې نوموړي اوس د پکتیکا خیرکوټ ولسوالۍ په محمدوستي کلي کې د کور په څنګ کې یو دوکان جوړ کړی و او خپله دوکانداري یې کوله.

په دې وروستیو کې د افغانستان له بېلابېلو ولایتونو د تېر حکومت دولتي کارکوونکو د نیولو او د شکنجو راپورونه زیات شوي دي.

د افغانستان د ولایتي شوراګانو ټولنه هم نن په یوه اعلامیه کې وايي، چې د طالبانو د مشر د بښنې له فرمان سره، سره هره ورځ په دغه هېواد کې پخواني پوځیان، دولتي کارکوونکي، خبریالان او مدني فعالان نیول کېږي، ربړول کېږي او ځیني یې په مرموزه توګه وژل کېږي.

یوناما هم په خپل وروستي راپور کې ویلي چې پخواني نظامیان وژل کېږي، بندیانېږي او شکنجه کېږي، خو طالبانو دا راپور رد کړی دی.

دغه ښوونځی چې افتاب نومېده د ۲۰۲۳ میلادي کال په جنورۍ کې د هغو افغانو نجونو لپاره پرانیستل شو، چې تازه له افغانستانه کډوالې شوې او په اسلام اباد کې مېشتې شوې وې.

د شاوخوا اتلس میاشتو په ترڅ کې دغلته تر ۴۰۰ زیاتو نجونو چې په خپل هېواد کې له زده‌کړو بې برخې شوې وې، زده‌کړې کولې او د افغانستان د تعلیمي نصاب سره سم د افغانو ښوونکو له‌خوا ورته تدریس کېده.

د دغه ښونځي موسس سید فاسم هاشمي افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل: دغه ښوونځی چې په بهر کې د مېشتو یو شمېر افغان خواخوږو په ملاتړ او د نومړي په شخصي لګښت جوړ شوی و، له دوه میاشتو را په دې خوا د مالي ملاتړ د نشتوالي له امله وتړل شو چې له امله یې شاوخوا ۴۰۰ نحونې له تعلیمه بې برخې پاتې شوې.
ښاغلی هاشمي وايي، چې د ښونځي د بیا پرانیستلو لپاره یې د کډوالو لپاره د ملګرو ملتونو له عالي کمېشنرۍ او د ماشومانو د ملاتړ صندوق یونېسف له ادارو څخه یې په وار، وار د مرستو غوښتنه کړې؛ خو دغو ادارو ورسره له مرستې چور لټ انکار کړی.
دغه ښوونځی چې د افغان کډوالو په ګڼ مېشته سیمه کې جوړ شوی و، ډېرو هغو نجونو په کې زده‌کړې کولې چې له افغانستانه کډه شوې وې او د ګڼو کورنیو د کډوالۍ لامل هم د هغوی د لوڼو د تعلیم مسله وه چې په افغانستان کې د طالبانو له‌خوا پرې بندیز لګول شوی دی.
موږ په دې اړه هڅه وکړه، چې د ملګرو ملتونو د اړونده ادارو غبرګون هم ولرو؛ خو د پر له پسې اړیکو سره، سره هغوی زموږ پوښتنو ته ځواب و نه وایه.
په اسلام اباد کې ګڼې کورنۍ وايي، دوی له دغه ښوونځي څخه ځکه رضایت لاره چې یو خو یې میاشتینی فیس نه اخیست او بله دا چې د افغاني نصاب سره سم یې لوڼو زده‌کړې کولې او هم ګڼې زده‌کوونکې یې افغانې وې؛ نو له همدې امله د دوی لوڼو په کې ښې زده‌کړې کولای شوې.
په اسلام اباد کې افغان کډوال محمد نعیم وايي، د هغه درې لوڼو په دغه ښوونځي کې زده‌کړې کولې، اوس چې ښوونځی تړل شوی نو هغه د دې وس نه لري چې خپلې لوڼې په پاکستاني ښوونځیو کې د فیس په بدل کې شاملې کړي، چې دا کار د ده لپاره سخت ځورونکی دی.
یوه بله افغانه کډواله ګل مکۍ وايي، دلته په پاکستاني ښوونځیو کې د فیس تر څنګ زموږ له ماشومانو څخه د پاسپورټونو او ویزو غوښتنې هم کوي چې ډېر افغان کډوال ویزې نه لري او که لري یې هم، وخت پرې تېر شوی دی او دغه وخت تېرې ویزې هم دوی ته د منلو نه وي.
په اسلام اباد کې ګڼ افغان کډوال وايي، چې د ملګرو ملتونو او د مهاجرت سازمان د کنوانسیونونو له مخې هر کډوال چې د ناخوالو او تاوتریخوالي له امله نورو هېوادونو ته کډه شوی وي، هغه دا حق لري چې د ملګرو ملتونو د ادارو له‌خوا ورته د تعلیم او روغتیا زمینې برابرې شي؛ خو په پاکستان کې دوی ته هیڅ ډول اسانتیاوې نه دي برابرې شوې او دغه ادارې هم د هغوی غږ نه اوري.
په افغانستان کې د تېر نظام پر مهال ګڼو هغو خلکو چې په لرې پرتو سیمو کې هم ژوند کاوه، هیله یې دا وه چې د هغوی لوڼې د هغوی د زامنو په څېر د تعلیم په ګاڼه سینګارې شي؛ خو واک ته د طالبانو له رسېدو سره سم د دوی دغه هیلې په سیند لاهو شوې.

د نجونو تعلیم خو په خپل ځای، د هغوی د زامنو لپاره هم اوس هغسې زمینې نه دي برابرې چې دوی وشي کولای د نړۍ له نورو هېوادونو سره ځانونه د تعلیم په ډګر کې سیال وګڼي.

ولادیمیر ورونکوف زیاته کړه، چې دغې ډلې په خپلو لیکو کې د نویو ځواکونو د جذبولو لپاره خپلې هڅې ګړندۍ کړې دي.
نوموړي خبرداری ورکړی، چې ښايي د افریقا ډېره پراخه سیمه د داعش او پر هغې پورې د تړلو نورو ډلو په کنټرول کې راشي.
ورونکوف دا هم ویلي، داعش خراسان د نړۍ په بېلابېلو برخو کې د بریدونو په منلو سره دا وښوده چې دوی د نړۍ په هر ګوټ کې د بریدونو توان لري.
د داعش خراسان ډله په افغانستان او پاکستان کې مرکزونه لري.

د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په خپل راپور کې ویلي، چې داعش خراسان ډلې د طالبانو په امنیتي ځواکونو کې نفوذ پیدا کړی او غواړي خپل دغه نفوذ د مرکزي اسیا هېوادونو ته هم وغځوي.
د دغې شورا د ارزونې له مخې، طالبان د داعش په کنټرولو کې پاتې راغلي.

طالبانو ویلي، چې دغه ډله افغانستان ته ګواښ نه شي پېښولای.
ورونکوف د امنیت شورا ته ویلي، چې د داعش نورو څانګو «خپل عملیات د افریقا په لویديځو برخو او نورو سیمو کې پراخه کړي دي.»
هغه ویلي: «که د هغو نفوذ همدغه شان د پراخېدو په حال کې وي؛ نو ګڼې سیمې له مالي څخه نېولې د نایجریا تر شمالي برخو پورې ټولې سیمې به د هغوی په کنټرول کې راشي.»
د ملګرو ملتونو مرستیال دا رنګه زیاته کړې، چې د موزمبیق، سومالیا او د کانګو د ډیموکراټیک جمهوریت ځینې برخې د «ترهګریزو بریدونو» شاهدې وې چې له امله یې ګڼو ولسي خلکو ته مرګ ژوبله هم اوښتې ده.

د امریکا حکومت وايي، په تېرو درېیو کلونو کې یې تر ۵۰ ډېر امریکایان د نورو هېوادونو له زندانونو خوشې کړي او بېرته یې امریکا ته استولي دي.
په وروستي هغه کې روسیې او امریکا د ترکیې په منځګړیتوب په یوه تاریخي تړون کې (د زمري په ۱۱مه) خپل یو شمېر بندیان تبادله کړل.
د وال سټریټ ژورنال خبریال اېوان ګېرشکوویچ او د امریکا د سمندري ځواک سرتیېی پاول ویلان چې په روسیه کې بندیان وو، خوشې شول.
امریکا په وار، وار د خپلو خلکو د ازادۍ غوښتنه کړې؛ خو طالبانو د یادو امریکايي وګړو خوشې کېدل مشروط کړي او په بدل کې یې د متحده ایالاتو له زندانه د طالب غړو د خوشې کولو غوښتنه کړې.
د امریکا د ‍بهرنیو چارو وزارت ویاند د طالبانو د غوښتنو هیڅ ډول یادونه ونه کړه.
متیو مئلر په واشنګټن کې په یوه خبري کنفراس کې وویل: «موږ د محمود حبیبي، ریان کوربت او جورج ګلزمن د وضعیت په اړه په کلکه اندېښمن یو او دوی ناحقه بندیان شوي دي»
هغه زیاته کړه، چې د طالبانو سره په هره کتنه کې د دغه درېیو بندیانو د ازادۍ مسله غږېدلي دي.
تر دې دمخه، په دوحه کې د متحده ایالاتو استازو له طالبانو سره د امریکايي وګړو د خوشې کېدو په اړه خبرې کړې وې.
د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد ویلي، چې واشنګټن باید د خپلو وګړو د خوشې کېدو په بدل کې د طالبانو غوښتنې او شرطونه ومني.
د دغې ډلې یوه غوښتنه د طالبانو د پخواني غړي محمد رحیم افغاني خوشې کول دي، چې په ګوانتانامو کې بندي دي.
ریان کوربت د ۱۴۰۱ کال په چنګاښ میاشت کې افغانستان ته د سفر پر مهال ونیول شو.

د نوموړي کورنۍ وايي، چې ریان په ډېر بد وضعیت کې په یوه تل خونه کې ساتل کېږي.
محمود حبیبي یو افغاني الاصله امریکایی وګړی دی، چې د افغانستان د هوا پېژندنې پخوانی رییس و.

هغه د ۱۴۰۱ کال په زمري میاشت کې د (ای ار اېکس کمیونکېشن) د ۲۹ نورو کارکوونکو په ګډون ونیول شو.
د حبیبي کورنۍ وايي، چې هغه د القاعده د پخواني مشر اېمن الظواهري تر وژنې یوه ورځ وروسته د کابل په شیر پور سیمه کې د طالبانو له لوري ونیول شو.
طالبانو دغه شرکت د اېمن الظواهري د اوسېدو د ځای په نښه کولو کې په لاس لرلو تورن کړی دی.
درېیم امریکايي وګړی جورج ګلزمن، د ۱۴۰۱ کال د لېندی په میاشت کې د طالبانو له لوري ونیول شو.
په زندان کې د نوموړي وضعیت د اندېښنې وړ ښودل شوی دی.
طالبان او متحده ایالات د بندیانو د تبادلې تجربه لري.
په وروستۍ تبادله کې، متحده ایالاتو د مخدره توکو یو لوی قاچاقبر او د طالبانو لومړنۍ تمویلونکی بشر نورزی له بنده خوشې کړ.
بشر نورزی د متحده ایالاتو د انجنیر مارک فاکس په بدل کې خوشې شو.