طالبان: د ډيورنډ کرښې ها غاړي سوداګرو او موټر چلوونکو احتجاج کړی

د طالبانو د عامي روغتيا وزارت نن په اعلاميه کې ويلي، نور جلال جلالي د افغانستان لپاره د بريتانيا له شارژدافير رابرټ ډيکسن سره په ليدنه کې د مور او ماشوم د روغتيا تر څنګ، د روغتيايي سيسټم او په نشه د روږدو ناروغانو د درملنې اړوند د همکاري غوښتلو په اړه هم خبرې کړې دي.

اعلاميه زياتوي، چې شارژدافير په روغتيايي برخه کې د همکارۍ ژمنه کړې.

که څه هم روغتيايي نړيوالو سازمانونو په ۲۰۲۴ کال کې په افغانستان کې د مور او ماشوم د وضعت په اړه خپل وروستي معلومات نه دي شريک کړي؛ خو تېر ۲۰۲۳ کال کې د ملګرو ملتونو سازمان ویاند سټېفن ډوچارېک ويلي و، چې افغانستان د زېږون پر مهال د میندو د مړینې له پلوه د نړۍ تر ټولو بد هېواد دی.

همدا راز، د روغتیا نړیوال سازمان هم د ۲۰۲۳ کال په خپل راپور کې ویلي و، چې افغانستان کې د میندو د مړینې کچه د دې هېواد تر شپږو ګاونډیو لوړه ده او د میندو د روغتیا د لا خرابیدو ویره شته.

د افغانستان ډېری ولایتونه په ځانګړې توګه کلیوالو او لرې پرتو سیمو کې معیاري روغتیايي اسانتیاوې او ډاکټران نشته.

لومړنیو روغتیایی خدمتونو ته نه لاسرسی او د روغتیایي کارکوونکو په ځانګړې توګه د ښځینه ډاکترانو او کارکونکو کموالی د میندوارۍ اړوند ناروغیو له امله د میندو د مړینې زیاتیدو لوی لاملونه بلل کیږي.

دغو پرتلوالو په ننۍ غونډه کې پرېکړه کړې چې که د انګور اډې له لارې له افغانستان سره د تګ لپاره یې د ویزې او پاسپورټ پرېکړه وا نه خیستل شي، نو د ۱۴ اګست چې د پاکستان د ازادۍ ورځې سره برابره ده په سوېلي وزیرستان کې به ټول خلک پر خپلو کورنو او دوکانونو تور بیرغونه لګوي.

د ځايي خلکو لخوا په ټولنیزو رسنیو کې خپرې شوي دي ویډیوګانې شيي، چې د انګور اډې بازار کې خلک نه لیدل کیږي.

د سوېلي وزیرستان په انګور اډه کې د برمل او انګور اډې په دروازه د پاسپورټ او ویزې د جبري کېدو په غبرګون کې د سیمې خلکو له لسو میاشتو راهیسې پرلت کړی دی.

د انګور اډې اوسېدونکو د دغه پرلت په لومړیو ورځو کې د پاکستان له حکومته څوارلس غوښتنې کړې وې، چې په څوارلسو غوښتنو کې په پاسپورت د تګ راتګ نه منل، د پوځ له خوا د افغانانو نه ځورول، د مالونو ازاد وړل راوړل، پر مالونو د مالیې کمښت، د دولتي ښوونځیو پرانیستل، په ځڼغوزیو د مالیې نه وضعه کېدل، د خمرانګ دروازې له منځه وړل، د حکومت له بندخونو د سیمې د ځوانانو خوشي کېدل، د لارې د امنیت ټینګول، روغتیايي اسانتیاو او دې ته ورته نورې غوښتنې شاملې وې.
د پاکستان حکومت تر اوسه په دې اړه خپل دريځ نه دی روښانه کړی.

د پکتیا د څکمنیو ولسوالۍ د ستر کلي اوسېدونکي وايي، دغو ځوانانو کې دوه تنه حیات خان او هجرت الله سره وروڼه دي او عزیز یې د تره زوی دی چې عمرونه له ۲۰ نیولې تر ۳۵ کلونو دي.

د څکمنیو د سترکلي اوسېدونکي وايي چې دا کار د دې کورنۍ د بې احتیاطۍ له امله شوی دی.

دوی زیاتوی د دغه کلي ځیني نور اوسېدونکي د خپلو کورونو د فاضله موادو د څا پاکولو لپاره له نورو وسایلو کار اخلي خو دوی غوښتل په ساده ډول له څا فاضله مواد وباسي، چې له امله یې دې موادو کې یو په بل پسې ډوب شول.

د دوی په خبره، یو ځوان چې څا ته کوز شوی او غرق شوی، بل یې د ژغورلو لپاره ور کوز شوی، خو هغه هم پکې ډوب شوی او ور پسې دریم هم.

د دغو کسانو جسدونه د کلي د اوسېدونکو پر مرسته له څا راباسل شوي دي او بیا د څکمنیو ولسوالۍ ځايي دولتي روغتون ته انتقال شوي دي.

دغې شبکې د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره د شنبې په ورځ د (زمري په ۲۰مه) ویلي، چې دغه جایزه یې مېرمن اکبر ته د هغې د هڅو او د ښځو د حقونو په لار کې د هغې د مبارزې او هلو ځلو په پار ورکړل شوې ده.
دغې شبکې په خپله خبرپاڼه کې دا هم ویلي چې: «موږ په دغې سیالۍ کې د یو سخت ازمون سره مخامخ وو؛ نو د دغې جایزې لپاره مو د بشري حقونو د ملاتړو دوه تنه غوره کړې او دواړه مو بریالۍ وګڼلې.»
دویمه مېرمن چې دغه جایزه یې تر لاسه کړې د تونس د بشري حقونو فعاله حفیدا چکیر وه، چې نوموړې هم په خپل هېواد کې د ښځو د حقونو او جنسیتي برابرۍ لپاره ډېرې هلې ځلې کړې دي.
زبیدې اکبر په افغانستان کې د جنسیتي برابرۍ لپاره مبارزه کړې او د هغې هلې ځلې لا هم د هغو مبارزو ښځو په ملاتړ راټولې دي، چې په افغانستان کې د ننه د طالبانو له‌خوا د لګېدلو بندیزونو پر وړاندې غږ اوچتوي.
هغې دا رنګه د هغو څېړنیزو پروژو مشري هم کړې، چې د نړۍوالې ټولنې له‌خوا د افغان مېرمنو لپاره په تېرو شلو کالو کې ترسره شوې دي.
زبیدې اکبر د ۲۰۲۳ کال په مارچ میاشت کې د ملګرو ملتونو په امنیت شورا کې د ښځو د وضعیت په اړه وینا کړې وه او د طالبانو کړنې یې د ټولو بشري حقونو سره به ټکر کې بللې وې.

دغه جایزه په ۲۰۱۸ کال کې د الجزایري زده‌کړیالې برای امل زواني په نوم نومول شوې ده.

هغه چې د حقوقو د څانګې زده‌کړیاله وه په ۱۹۹۷ کال کې د بنسټ پالو له‌خوا په دې تور وژل شوې وه، چې هغه ولې زده‌کړې کوي.

اوس دغه جایزه داسې مهال یوې افغانې مېرمنې ته ورکول کېږي، چې په تېرو درېیو کالو کې طالبانو مېرمنې او نجونې له خپلو ټولو بنسټیزو حقونو بې برخې کړې دي.

نوموړی وايي، اوس د امام حسین په نوم روغتون ورنه د جسد په بدل کې شاوخوا ۲ لکه افغانۍ غواړي.

محمد صدیق، د لغمان ولایت د الشینک ولسوالۍ اوسیدونکی، نن «د زمري ۱۹مه» افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وايي، چې یوه ماشت وړاندې یې د احمد الله په نوم ځوان زوی د یو ایراني هوټل د څښتن له خوا د درملو پر مټ بې هوښه او مرګوني حالت کې روغتون ته ولیږدول شو.

هغه وايي، چې زوی یې ۱۲ ورځې د کوما حالت کې و خو وروسته یې په روغتون کې ساه ورکړه.

محمد صدیق وايي، چې د روغتون ډاکترانو ورته ویلي چې زوی ته یې چا په لوی لاس داسې مواد ورکړي و، چې په زړه یې بد تاثیر کړی او د مرګ لامل شوي یې دي.

نوموړی همدراز وايي، چې زوی یې له دغه ایراني هوټلدار سره یو نیم کال کار کړی و خو د زوی له مرګ وروسته یې اوس دغه ایرانی کس نه خبرو ته حاضریږي او نه هم د دغه قتل په اړه وضاحت ورکوي. هغه وايي، چې د وژل شوي ځوان زوی پاتې څو میاشتنی معاش یې هم نه دی ورکړل شوی.

محمد صدیق زیاتوی، چې د زوی جسد یې په تهران کې د امام حسین روغتون کې دی او د روغتون مسوولینو ورنه ۱۴۰ مېلیونه ایراني تومن غوښټي چې شاوخوا ۲ لکه افغانۍ کیږي.

هغه وايي: "زه خپله د افغانستان د جمهوري نظام له راپرزېدو وروسته د بې کاری له امله خپل زوی سره ایران ته راغلی وم خو اوس ماسره دومره پیسې نشته چې د خپل زوی جنازې د ترلاسه کولو لپاره یې روغتون ته ورکړم او جنازه یې افغانستان ته انتقال کړم."

په یوه لنډه ویډیو کې چې پلار ته یې د دغه ایراني وګړي له خوا لېږل شوې، احمد الله د بې هوښۍ په حال کې لیدل کیږي.

محمد صدیق په تهران کې د افغانستان سفارت له مسوولینو غواړي چې د زوی د جسد په ترلاسه کولو کې ورسره مرسته وکړي.

دا په داسې حال کې ده، چې تر دې مخکې له یو افغان کډوال سره د یو ایراني پولیس له تاوتریخوالي ډکې ویډیو په ټولنیزو شبکو کې توند غبرګونونه پارولي دي. په ویډیو کې لیدل کیږي چې د ایراني پولیسو افسر د دغه ځوان په غاړه خپل زنګون ایښی دی.